AUZEF Temel Ekonomi Çıkmış Sorular

Temel Ekonomi dersi; makro ve mikro ayrımı, milli gelir hesapları, tüketim ve işsizlik, para ve maliye politikaları, enflasyon, dış ticaret ve ödemeler dengesi, döviz ile uluslararası para sistemi, büyüme ve kalkınma konularını kapsar.

Makro ekonomi ve iktisat okulları

• Makro ekonomi tek tek mal fiyatlarıyla değil, toplam büyüklüklerle ve bunların değişim nedenleriyle ilgilenir; tek tek fiyatlar mikro konudur.
• Ücret ve fiyatlara doğrudan müdahale gelirler politikasının işidir.
• Amaca göre ayrılan politika türü istikrar politikalarıdır.
• Klasiklere göre bireyler nominal ile reel değişkeni ayırt eder, parasal yanılsamaya düşmez ve para yansızdır.
• Rasyonel beklentiler yaklaşımında karar birimleri beklentilerini kullanarak yeni durumlara hemen uyum sağlar.
• Say'ın Mahreçler Yasası: her arz kendi talebini yaratır.

Milli gelir hesapları

• Toplam üretim değerinden ara malların düşülmesiyle katma değer bulunur.
• SMH, GSMH'den amortismanların çıkarılmasıyla; milli gelir ise SMH'den dolaylı vergilerin çıkarılmasıyla elde edilir.
• Transfer ödemeleri kişisel gelire eklenir.
• Baz yıl fiyatlarıyla hesaplanan değer reel GSMH'dir.
• Resesyonda üretim ve gelir düşer; ortalama yaşam standardının yükselmesi beklenmez.

Tüketim, tasarruf ve çarpan

• Tüketimin temel belirleyicisi gelirdir; kapasite kullanımı üretim ve yatırımla ilgilidir.
• Marjinal tüketim ve marjinal tasarruf eğilimlerinin toplamı 1'dir; MPS 0,70 ise MPC 0,30, MPC 0,50 ise MPS 0,50 olur.
• Otonom harcamadaki değişimin milli geliri katlı etkilemesine çarpan denir.

İşsizlik

• İşsizlik oranı, işsiz sayısının işgücüne bölünmesiyle bulunur; 100 milyon işgücünde 75 milyon çalışan varsa oran yüzde 25'tir.
• Üretimdeki dönemsel daralmalardan doğan işsizlik konjonktürel işsizliktir.
• Okun Yasası büyüme ile işsizlik arasındaki ters yönlü ilişkiyi gösterir.
• Ödemeler bilançosu ve tek yıllık doğum artışı doğal işsizlik oranını belirleyen etkenler değildir.

Para ve maliye politikası

• Merkez Bankası'nın para arzını denetleyen politikası para politikasıdır; vergi oranı ise maliye politikası aracıdır.
• İhtiyat amaçlı para talebini en çok gelir düzeyi belirler.
• Gresham Kanunu: değeri düşük para, değeri yüksek parayı dolaşımdan çıkarır.
• Bütçe açığı, kamu harcamalarının vergi gelirlerinden fazla olmasıdır.
• Laffer Eğrisi vergi oranı ile vergi gelirleri ilişkisini gösterir.
• Enflasyonist açıkta daraltıcı maliye politikası izlenir; vergi artışı geliri düşürür.
• Yurt içinden vade ve faizle borç almak iç borçlanmadır.

Enflasyon

• Enflasyonda fiyatlar her mal için aynı oranda artmaz; ulusal paranın değeri düşer.
• Maliyet artışından doğan enflasyon arz yanlıdır; talep artışı talep enflasyonuna yol açar.
• Aşırı yüksek ve çok hızlı fiyat artışlarının görüldüğü tür hiper enflasyondur.

Dış ticaret ve ödemeler dengesi

• Liberal eğilimli teorilere serbest ticaret teorileri denir; Smith'in mutlak üstünlük teorisi uzmanlaşmayı savunur.
• Heckscher-Ohlin ticareti üretim faktörü donatımı farkıyla açıklar; karşılaştırmalı üstünlük klasik teoridir.
• Ödemeler dengesi açığı ödeme gücünü olumsuz etkiler.
• Ana kalemler cari işlemler, sermaye, finans hesapları ve net hata noksandır; mal ticareti cari işlemlerde izlenir.
• Otonom kalemler cari işlemler ve sermaye hesaplarıdır.

Döviz ve uluslararası para sistemi

• 1870-1930'lu yıllar altın standardı dönemidir; bu sistemde para arzı altın miktarına bağlıdır.
• Bretton Woods düzeninde dolar altına, diğer paralar dolara bağlanmıştır.
• Döviz piyasaları uluslararasıdır; efektif para döviz kapsamına girmez.
• Arz ve talebin eşitlendiği fiyat döviz kurudur; fiyat farkından yararlanma arbitrajdır.
• Resmen değer artırmak revalüasyon, azaltmak devalüasyondur.

Büyüme ve kalkınma

• Potansiyel büyüme, kaynakların tam ve rasyonel kullanımıyla erişilen düzeydir; büyüme oranı artı ya da eksi olabilir.
• Üretim imkanları eğrisi, eldeki kaynaklarla üretilebilecek mal bileşimlerini gösterir.
• Malthus, Smith ve Ricardo klasik büyüme teorisinin temsilcileridir.
• Kalkınma toplumsal yapıdaki gelişmeleri de kapsar.
• Az gelişmiş ülkelerde mesleki eğitim yetersizdir; ihracat fazlası kalkınma engeli değildir.
• Rostow aşamaları: geleneksel toplum, hazırlık, harekete geçme, olgunluğa ulaşma, yüksek kitle tüketimi.

Katma değer

Toplam üretim değerinden ara malların değeri çıkarıldığında kalan büyüklüktür.

Çarpan

Otonom harcamadaki değişimin milli geliri katlı biçimde etkilemesidir.

Konjonktürel işsizlik

Ekonomik dalgalanmalarda üretimin daralmasıyla ortaya çıkan işsizliktir.

Okun Yasası

Ekonomik büyüme ile işsizlik arasındaki ters ilişkiyi ifade eder.

Laffer Eğrisi

Vergi oranı ile vergi gelirleri arasındaki bağı gösterir.

Arz yanlı enflasyon

Üretim maliyetlerinin yükselmesinden doğan fiyat artışıdır.

Hiper enflasyon

Fiyatların çok hızlı ve aşırı yükseldiği, paranın gün içinde bile değer kaybedebildiği durumdur.

Arbitraj

Dövizi ucuz piyasadan alıp pahalı piyasada satarak fiyat farkından yararlanmaktır.

Revalüasyon

Ulusal paranın değerinin resmî kararla yükseltilmesidir.

Üretim imkanları eğrisi

Kaynakların rasyonel kullanımıyla üretilebilecek mal bileşimlerini gösteren eğridir.

Gresham Kanunu

Değeri düşük paranın değerli parayı dolaşımdan çıkarmasıdır.

• Mikro ile makro karıştırılmamalı: tek tek mal fiyatları mikro, toplam büyüklükler makro konudur.
• Vergi oranı maliye politikası aracıdır; para politikası araçlarıyla ve hedefleriyle karıştırılmamalı.
• Revalüasyon değer artırma, devalüasyon değer azaltmadır; yönleri ters ezberlenmemeli.
• MPC ile MPS toplamının 1 olduğu bilinirse hesap soruları hızlı çözülür.
• Olumsuz kökte (değildir, yer almaz) doğru görünen şıkkı değil, yanlış ifadeyi bulmak gerekir.