AUZEF Temel Gazetecılik Çıkmış Sorular
İstanbul Üniversitesi AUZEF Temel Gazetecılik dersinin vize, final ve bütünleme sınavlarına hazırlanmak için 20 soruluk havuz: çıkmış sınav sorularını cevaplarıyla çöz, yanlış yaptıklarını tekrar et, yolda sesli dinle.
Temel Gazetecılik konu özeti
Temel Gazetecilik dersi; gazeteciliğin tarihsel gelişimini, haberin öğelerini ve türlerini, medyanın işlevlerini ve gazetenin ekonomik yönünü ele alır. Türk basınının önemli gazete ve kurucuları da sınavda sıkça sorulur.
Gazeteciliğin tarihsel gelişimi
- Çağdaş gazetelerin kökeni, Orta Çağ sonu ve Rönesans'ta Venedik gibi ticaret merkezlerinde dolaşan el yazması haber mektuplarına (avvisi) uzanır.
- İlk gazeteler 17. yüzyılda çıkmış, basın özgürlüğü düşüncesi 18. yüzyılda gelişmiştir.
- Gazetecilik kurumsal bir meslek hâline 19. yüzyılda gelmiştir; telgraf, rotatif baskı, haber ajansları ve okuryazarlık bunda etkilidir.
- Amerikan Bağımsızlık Savaşı ve Fransız Devrimi, gazeteyi saray ya da hükümet bülteni olmaktan çıkarmış, dördüncü güç anlayışını doğurmuştur.
Türk basınında önemli gazeteler
- Atatürk, Sivas Kongresi sonrasında İrade-i Milliye'yi çıkarmıştır.
- Hâkimiyet-i Milliye, Ankara'da Temsil Heyeti'nin yarı resmi organı olarak 10 Ocak 1920'de Atatürk tarafından kurulmuştur.
- Cumhuriyet gazetesini Yunus Nadi 7 Mayıs 1924'te Atatürk'ün teşviki ile kurmuştur.
- Hürriyet, 1 Mayıs 1948'de Sedat Simavi tarafından kurulmuştur.
Haberin temel öğeleri
- Haber; amaç (bilgilendirme), içerik (5N1K) ve teknik (ters piramit, başlık vb.) üzerine kurulur.
- Bir olayın eksiksiz aktarımı için Ne, Nerede, Ne zaman, Nasıl, Neden ve Kim sorularının yanıtlanması gerekir.
- Robert E. Park'a göre haber; ani, beklenmedik ve rutin dışı olaylarla ilgilidir.
- Haberin yayılma hızı, matbaadan sosyal medyaya teknolojik gelişmelerle büyük ölçüde artmıştır.
Haber türleri
- Super Bowl ve olimpiyat oyunları gibi organizasyonların haberleri spor haberciliği kapsamındadır.
- Hava durumu haberleri her gün düzenli yayımlandığı ve sürpriz içermediği için rutin haber sayılır.
Haber oluşum süreci ve planlama
- Planlama; haberlerin yayın organında hangi biçim ve büyüklükte yer alacağını, sayfa düzenini ve yayının son hâlini belirleme faaliyetlerinin tümünü kapsar.
- Bu süreci yayın yönetmeni ya da editör yürütür.
Medya, işlevleri ve gazetecinin rolü
- Medya sözcüğü, Latince medium (araç, aracı, orta) sözcüğünün çoğuludur ve kitle iletişim araçlarını anlatır.
- Medyanın işlevleri: bilgilendirme, eğitme, eğlendirme, kamuoyu oluşturma ve güdüleme.
- Yalan haber üretmek medyanın işlevi değildir; etik dışıdır ve topluma zarar verir.
- Gazeteci, iktidar ya da çıkar grupları adına değil, kamuoyu (halk) adına hareket eder.
Gazetenin ekonomik yönü
- Gazetecilik kamu hizmeti olmakla birlikte ticari bir faaliyettir.
- Satış fiyatını belirlerken en önemli etken, hedef kitlenin ortalama alım gücüdür.
- Gazete fiyatlarının yükselmesinde en belirleyici neden, ithal edilen kâğıdın maliyetidir.
- Medya kuruluşları reklam gelirini korumak için en çok hedef kitleye ulaşma konusunda yarışır.
Önemli kavramlar
- 5N1K
- Ne, Nerede, Ne zaman, Nasıl, Neden ve Kim sorularından oluşan haberin temel öğeleri.
- Avvisi
- Orta Çağ sonunda tüccar ve diplomatlar arasında dolaşan el yazması haber mektupları.
- Dördüncü güç
- Gazeteciliğin halk adına denetim yapan rolünü anlatan kavram.
- Medya
- Latince medium sözcüğünün çoğulu; kitle iletişim araçları.
- Rutin haber
- Düzenli yayımlanan, sürpriz içermeyen haber; örnek olarak hava durumu.
- Planlama
- Haberlerin biçim, büyüklük, sayfa düzeni ve son yayın hâlini belirleyen editoryal süreç.
- Ters piramit
- Haberin hazırlanıp sunulmasında kullanılan teknik örneklerden biri.
- Kamuoyu
- Gazetecinin adına hareket ettiği halk; medyanın işlevlerinden biri de kamuoyu oluşturmaktır.
- Hâkimiyet-i Milliye
- Atatürk'ün 10 Ocak 1920'de Ankara'da kurduğu, Temsil Heyeti'nin yarı resmi gazetesi.
- Dezenformasyon
- Yalan haber üretmek; medyanın işlevlerinin tersi ve etik dışıdır.
Sınav ipuçları
- Hâkimiyet-i Milliye Atatürk'ün kurduğu gazetedir; Cumhuriyet'i Yunus Nadi, Hürriyet'i Sedat Simavi kurmuştur.
- Yüzyıllar karıştırılmamalı: ilk gazeteler 17., basın özgürlüğü düşüncesi 18., kurumsal meslek 19. yüzyıl.
- Fiyat belirlemede etken alım gücüdür; fiyat artışının nedeni ise kâğıt maliyetidir.
- Super Bowl ve olimpiyat spor haberidir; hava durumu rutin haberdir.
- Haberin üç temel öğesi amaç, içerik ve tekniktir; 5N1K ise yalnızca içerik öğesidir.
Temel Gazetecılik örnek sorular
Aşağıdaki sorular dersin konularından derlenmiştir; cevabı görmek için "Cevabı gör"e dokunun. Tüm soruları uygulamada çözebilirsiniz.
1. Bir gazetenin satış fiyatı saptanırken en çok dikkate alınması gereken etken aşağıdakilerden hangisidir?
- Kâğıt fiyatı
- Hedef kitlenin ortalama alım gücü
- Gazete sahibinin kâr etmesi
- Promosyonun değeri
- Gazetecilerin bol kazanç elde etmesi
Cevabı gör
Doğru cevap: B) Hedef kitlenin ortalama alım gücü
Gazetecilik kamu hizmeti olmakla birlikte ticari bir faaliyettir. Kâğıt maliyeti ve kâr payı önemlidir, ancak fiyatın satışa imkân vermesi gerekir. Bu yüzden en belirleyici etken okur kitlesinin ortalama alım gücüdür. Alım gücünün çok üstündeki fiyat satışları durdurur.
2. Atatürk tarafından yayımlanmaya başlanan gazete aşağıdakilerden hangisidir?
- Ceride-i Havadis
- Hürriyet
- Hâkimiyet-i Milliye
- Cumhuriyet
- Milliyet
Cevabı gör
Doğru cevap: C) Hâkimiyet-i Milliye
Atatürk, Milli Mücadele'nin sesini duyurmak için Sivas Kongresi'nden sonra İrade-i Milliye'yi çıkarttı. Ankara'da ise Temsil Heyeti'nin yarı resmi yayın organı olarak 10 Ocak 1920'de Hâkimiyet-i Milliye'yi kurdu. Cumhuriyet gazetesi onun desteğiyle çıkmıştır, ama doğrudan kurucusu o değildir.
3. Gazeteciliğin bir meslek olarak gelişip kurumsal yapıya kavuşması hangi yüzyılda gerçekleşmiştir?
- 20. yüzyıl
- 19. yüzyıl
- 21. yüzyıl
- 18. yüzyıl
- 17. yüzyıl
Cevabı gör
Doğru cevap: B) 19. yüzyıl
İlk gazeteler 17. yüzyılda çıkmış, basın özgürlüğü düşüncesi 18. yüzyılda gelişmiştir. Gazeteciliğin bugünkü anlamda kurumsal bir meslek olması ise telgraf, rotatif baskı makinesi, haber ajanslarının kurulması ve okuryazarlığın yaygınlaşması sayesinde 19. yüzyılda olmuştur.
4. Medya kuruluşlarının birbiriyle en sert yarıştığı alan aşağıdakilerden hangisidir?
- Kâğıt bulmak
- Reklam-ilan bulmak
- Konu bulmak
- Haber bulmak
- Hedef kitleye ulaşmak
Cevabı gör
Doğru cevap: E) Hedef kitleye ulaşmak
Reklam gelirini güvence altına almak isteyen medya kuruluşları, geniş ve sadık bir kitleye erişmek ve onu kaybetmemek için rekabet eder. Bu durum hem içerik hem de dağıtım kanalları bakımından belirleyicidir.
5. Super Bowl maçlarıyla ilgili haberler hangi haber türü içinde yer alır?
- Sosyal içerikli
- Ambargolu
- Spor
- Atlatma
- Politika
Cevabı gör
Doğru cevap: C) Spor
Super Bowl, Amerikan Ulusal Futbol Ligi'nin (NFL) final maçıdır ve dünyada en çok izlenen spor organizasyonlarından biridir. Bu nedenle haberleri spor haberi sayılır.
6. Haberin üzerine kurulduğu üç temel öğe aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
- Haberin içeriği, yazımı, sunumu
- Haberin içeriği, konusu, yazımı
- Haberin şekli, biçimi, konusu
- Haberin amacı, içeriği, tekniği
- Haberin sunumu, uzunluğu, yazımı
Cevabı gör
Doğru cevap: D) Haberin amacı, içeriği, tekniği
Haber, belli bir amaçla (bilgilendirme), belli bir içerikle (5N1K) ve belli bir teknikle (ters piramit, başlık vb.) hazırlanıp sunulur. Bu üç öğe haberin temel esaslarıdır.
7. Olimpiyat oyunlarına ilişkin haberler hangi haber türünde değerlendirilir?
- Spor
- Polis-adliye
- Kaza
- Sosyal içerikli
- Kültür-sanat
Cevabı gör
Doğru cevap: A) Spor
Olimpiyatlar, dünyanın en büyük çok dallı spor organizasyonudur. Bu yüzden olimpiyat haberleri spor haberciliği kapsamındadır.
8. Haberin beklenmedik olaylarla ilgili olduğu düşüncesini ele alıp inceleyen isim aşağıdakilerden hangisidir?
- Robert Park
- Robert Mantrand
- Robert Me Namara
- Robert Black
- Robert Mitchum
Cevabı gör
Doğru cevap: A) Robert Park
Chicago Okulu sosyologlarından Robert E. Park haberin doğasını incelemiş; haberin ani, beklenmedik ve rutin dışı olaylarla ilgili olduğunu, sıradan ve beklenen olayların haber değeri taşımadığını belirtmiştir.
9. Basın tarihinde, gazeteyi saray ya da hükümet bülteni olmaktan çıkarıp gazeteciliğin çizgisini köklü biçimde değiştiren iki tarihî olay hangi seçenekte birlikte verilmiştir?
- L. Dünya Savaşı- II. Dünya Savaşı
- L. ve II. İnönü Savaşları
- Kırım Savaşı- Trablusgarb Savaşı
- Osmanlı Rus Savaşı- Balkan savaşı
- Amerikan Bağımsızlık Savaşı ve Fransız Devrimi
Cevabı gör
Doğru cevap: E) Amerikan Bağımsızlık Savaşı ve Fransız Devrimi
1776 Amerikan Bağımsızlık Savaşı ile 1789 Fransız Devrimi; basın özgürlüğü, halkın bilgilenme hakkı, yurttaşlık bilinci ve kamuoyu kavramlarını doğurdu. Böylece gazetecilik, halk adına denetim yapan dördüncü güç hâline geldi.
10. Gazete fiyatlarının yükselmesinde en belirleyici neden aşağıdakilerden hangisidir?
- Kâğıt maliyeti
- Yabancı basının etkisi
- Reklam gelirlerinin azalması
- İlan fiyatlarının düşmesi
- Personel giderleri
Cevabı gör
Doğru cevap: A) Kâğıt maliyeti
Gazetenin toplam maliyetinin büyük bölümü baskı giderlerinden, özellikle ithal edilen kâğıttan oluşur. Kâğıt fiyatı veya döviz kuru arttığında bu artış doğrudan gazete fiyatına yansır.
Bu dersi alan bölümler
Nasıl çalışmalı?
Önce "Vize (hepsi)" ya da "Final (hepsi)" ile geçmiş yılların sorularını çözün; aynı konular sınavlarda sık tekrarlanır. Yanlış yaptığınız sorular "Yanlışlar" bölümünde birikir, sınavdan önce onları yeniden çözün. Yolda ya da ev işi yaparken "Sesli Dinle" ile soruları ve cevaplarını dinleyebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
AUZEF Temel Gazetecılik çıkmış sorular nerede?
Mobil Defter'de AUZEF Temel Gazetecılik dersinin vize, final ve bütünleme hazırlığı için 20 sorusu var. Soruları cevaplarıyla test olarak çözebilir, yanlışlarını ayrıca tekrar edebilir ve sesli dinleyebilirsin.
AUZEF Temel Gazetecılik çıkmış sorular PDF olarak indirilebilir mi?
Ayrı bir PDF dosyası yerine uygulamadaki "Kağıda yazdır" düğmesi dersin bütün sorularını ve cevap anahtarını yazdırılabilir sayfa olarak hazırlar; telefonda ya da bilgisayarda "PDF olarak kaydet" seçeneğiyle PDF yapabilirsin.
AUZEF Temel Gazetecılik ders notları ve konu özeti var mı?
Evet. Bu sayfada dersin konu özeti var; uygulamadaki "Konu özeti" düğmesiyle özetin tamamını okuyabilir ya da sesli dinleyebilirsin.
AUZEF Temel Gazetecılik soruları ücretli mi?
Hayır, ücretsiz. Ad, cep telefonu ve bölümünle bir dakikada üye olup bütün sorulara, yanlışlar listesine ve sesli dinlemeye erişebilirsin.
1. sınıf Güz diğer dersler
- Açık Kaynak İşletim Sistemleri çıkmış sorular
- Algoritma ve Programlamaya Giriş çıkmış sorular
- Anadolu Uygarlıklar Tarihi çıkmış sorular
- Anadolu ve Mezopotamya Tarihi çıkmış sorular
- Anatomi çıkmış sorular
- Arapça I çıkmış sorular
- Arkeolojiye Giriş çıkmış sorular
- Atatürk İlkeler Ve İnkılap T -1 çıkmış sorular
- Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I çıkmış sorular
- Bankacılığa Giriş çıkmış sorular
- Beşeri Coğrafyaya Giriş çıkmış sorular
- Bilgisayar Destekli Tasarım çıkmış sorular
- Bilgisayar Uygulamaları çıkmış sorular
- Bilgisayar ve İnternet çıkmış sorular