AUZEF Temel Tasarım I Çıkmış Sorular

Temel Tasarım I dersi; tasarımın ögelerini (nokta, çizgi, doku, renk), ilkelerini (denge, vurgu, hareket) ve Gestalt algı kuramını ele alır. Renk kuramı ile sanat tarihindeki yaklaşımlar da tasarım eğitiminin görsel okuryazarlık ve yaratıcılığa katkısı çerçevesinde işlenir.

Temel tasarım eğitiminin amacı

• Eğitim algı ve yaratıcılık alanlarıyla ilgilenir; görsel okuryazarlığı geliştirir.
• Görsel sorunları çözmek için soyut ve kavramsal düşünme becerisi kazandırır.
• Merhamet, eğitimin geliştirdiği yetenekler arasında sayılmaz.
• Sanat, insandaki fizyolojik ve psikolojik eksikliği gereksinim olarak karşılar.

Gestalt kuramı

• Algıda parçalar tek tek değil, bütünün kendisi esas alınır.
• Bütün, parçaların toplamından farklı ve daha kapsamlıdır.
• Gestalt algı kuramı sayesinde modern sanat simetriden uzaklaşıp asimetrik düzenlemelere yönelmiştir.
• Düşünme İlkesi bir Gestalt ilkesi değildir; zekânın görsel algıya etkisi de kuramın ilgi alanı sayılmaz.

Nokta, çizgi ve doku

• Wong'a göre kavramsal elemanlar nokta, çizgi, düzlem ve hacimdir.
• Noktacılık akımı nokta kullanımıyla özdeşleşmiştir; ilk sanatçıları İzlenimcilikten gelmiştir.
• Lichtenstein noktayı doku için kullanmış; noktanın boyutunun değişmesi dinamizm katar.
• Kırık çizgi ani ve sert yön değişimleriyle oluşur; zikzak heyecan ve yoğunluk, diyagonal hareket ve yön duygusu verir.
• Eğilip kıvrılan çizgi eğri çizgidir; Mondrian yatay ve dikey çizgileri kullanmıştır.
• Vasarely optik doku yaratmıştır; Max Ernst dekalkomaniyle doku elde etmiştir; iç doku, oluşuma göre bir doku sınıfı değildir.

Denge, vurgu ve hareket

• Asimetrik dengede üçte bir oranından yararlanılır; Rönesans simetri ve orana, Barok çapraz kompozisyona dayanır.
• Kristalografik dengede odak noktası yoktur, aynı ögeler yüzeye eşit dağılır.
• Her tasarımda vurgu alanı bulunması zorunlu değildir; Pollock ve Warhol odaksız anlatım örnekleridir.
• Ana öge öne çıkarılırken diğerlerinin etkisini azaltmaya subordinasyon denir.
• Hareket, bakışı bir güzergâh boyunca ilgi merkezine taşır ve enerjiyle ilişkilidir.

Renk kuramı ve modeller

• Renk, ışığın görülebilen niteliğidir; insan gözü yaklaşık 380-700 nanometre aralığını algılar.
• Renkler birincil, ikincil ve üçüncül olmak üzere üç grupta toplanır.
• RGB ışığa dayalı eklemeli modeldir; CMYK pigmentle çalışan çıkarmalı, baskıya yönelik modeldir.
• HSB modelinde renk tonu Hue, ayrıca doygunluk ve değer bulunur.
• Mezopik görme, çubuk ve koni hücrelerinin birlikte çalıştığı görmedir.
• Aristoteles renkleri su, hava, toprak ve ateş gibi temel ögelere bağlamıştır.

Rengin kullanımı ve etkileri

• Tasarımcı rengi dikkat çekmek ve fikri aktarmak için kullanır; ressam ise gerçekçilik peşindedir.
• Yeşil finans sektöründe, kırmızı eylem düğmelerinde, sarı eğlence ve çocuk ürünlerinde tercih edilir.
• Turuncu sıcaklık, neşe ve gençlik izlenimi verir; sıcak renkler mekânı dar gösterir.
• Renk kararında kültürel çağrışım, hedef kitle beğenisi, yaklaşım ve marka karakteri belirleyicidir.
• İlk değerlendirme yaklaşık 90 saniyede yapılır ve büyük ölçüde renge dayanır.

Sanat tarihinden örnekler

• Orta Çağ sanatı simgesel ve inanç temellidir; Rönesans'a zemin hazırlamıştır.
• Leonardo'nun Bakire ve Çocuk eseri Rönesans dönemine aittir.
• Kübistler nesneyi geometrik parçalara ayırıp birçok açıdan gösterir.
• Op-Art görsel yanılsamalardan yararlanır; Goethe'nin renk teorisi Schopenhauer, Gödel ve Wittgenstein'ın ilgisini çekmiştir.
• Marka olgusu, tüketicinin çok sayıdaki uyarıcı arasında tanıdık imgelere yönelmesiyle gelişmiştir.

Gestalt

Algıda bütünün parçaların toplamından farklı ve daha kapsamlı olduğunu savunan kuramdır.

Subordinasyon

Vurgulanacak ögeyi öne çıkarmak için diğer ögelerin etkisini azaltmaktır.

Kristalografik denge

Odak noktası olmayan, aynı ögelerin yüzeye eşit dağıldığı denge türüdür.

Asimetrik denge

Ögelerin eşit olmayan ama görsel ağırlığı dengelenmiş yerleşimidir; üçte bir kuralı kullanılır.

RGB

Kırmızı, yeşil, mavi ışığın karışımına dayanan, ekranlarda kullanılan eklemeli modeldir.

CMYK

Mürekkep ve pigmente dayanan, baskıda kullanılan çıkarmalı renk modelidir.

Hue

HSB modelinde renk tonunu ifade eden terimdir.

Doygunluk

Rengin en yüksek kromada bulunması ve tam olarak ifade edilebilmesidir.

Optik doku

Yüzeyde gerçekte olmayıp gözün görsel yanılsamayla algıladığı dokudur.

Dekalkomani

Kalın boya tabakasını başka yüzeye bastırıp çekerek doku elde etme yöntemidir.

Mezopik görme

Çubuk ve koni hücrelerinin birlikte işlediği görme türüdür.

Noktacılık

Küçük renkli noktaların yan yana gelerek bütün oluşturduğu akımdır.

• RGB eklemeli ve ışığa dayalıdır; CMYK çıkarmalı ve baskıya yöneliktir, bu ikisi sık karıştırılır.
• Rönesans simetri ve oranı, Barok çapraz kompozisyon ve koyu açık kontrastını öne çıkarır.
• Odaksız anlatımda Pollock ve Warhol örnek verilir; vurgunun her eserde zorunlu olduğu ifadesi yanlıştır.
• Olumsuz ifadeli sorularda (merhamet, iç doku, düşünme ilkesi) dışarıda kalan seçeneği bulmak gerekir.