AUZEF Temel Tasarım Iı Çıkmış Sorular

Temel Tasarım II dersi; hiyerarşi, koram, kontrast, renk ve değer, alan-boşluk, yön, oran-ölçek, bütünlük ilkelerini ve bunların görsel algı ile iletişimdeki işlevini ele alır. Ayrıca ilkelerin önemli sanatçı ve düşünürlerle ilişkisi sorulur.

Hiyerarşi ve koram

• Hiyerarşi; zıtlık, orantı, derecelendirme ve biçim benzerliğiyle kurulur, simetri şart değildir.
• Tüm ögeler aynı oranda vurgulanırsa karmaşa doğar, mesaj kaybolur.
• Sayfa düzeninde hiyerarşiyi görselin yeri, büyüklüğü ve parça-bütün ilişkisi belirler; keskinlik belirleyici sayılmaz.
• Koram, özelliklerin iki zıt uç arasında kademeli değişmesidir; yalnızca hizaya getirmek sıralamadır.
• Türleri: eksensel (bir çizgi doğrultusunda sıralanma) ve merkezsel (tek odaktan dışa yayılma, ayçiçeği tohumları gibi).
• Cenin gelişim evreleri kademeli değişim örneğidir; aynı ölçünün tekrarı ritimdir.

Renk, değer ve kontrast

• Kırmızı, sarı, turuncu sıcak; mavi, mor, yeşil soğuk renklerdir.
• Munsell sistemi rengi hakim renk, değer ve doygunluk ile tanımlar.
• Saf renge siyah katılırsa shade, beyaz katılırsa tint, gri katılırsa tone oluşur.
• Yan yana renkler düşük, karşıt renkler yüksek kontrast verir; kontrasta en sık renkle başvurulur.
• Yüksek kontrast göz alıcı ve cesur kombinasyonlar doğurur; yazı ile fon tonu aynıysa okunabilirlik düşer.
• Kontrast düzeyi içeriğe, dramatik etkiye ve tasarımcının stiline göre belirlenir.
• Koyudan açığa dizilen tonlar uzaklaşma, kademeli açık-koyu kullanımı derinlik hissi verir.
• HSB renk uzayında farklar yüzde ile gösterilir.

Şekil, biçim ve figür-zemin

• Şekil iki boyutludur; ışık, gölge ya da perspektifle derinlik eklenince biçim-form oluşur.
• Küre şekil değil formdur; stilizasyon ayrıntıyı atıp yalın çizgilere indirger.
• Gestalt görüşüne göre görüntü figür ve zemin olarak algılanır.
• Parçalı ögeleri otomatik gruplayıp bütün görmek görsel algıdır; nesneyi adlandırmak örüntü tanımadır.
• Düzensiz formları çizmek için bütünü geometrik formlara bölmek kolaylaştırır.
• Tasarı geometrinin kurucusu Gaspard Monge'dur.

Alan, boşluk ve yalınlık

• Alan-boşluk, ögelerin yerleştirildiği yüzeydir; boşluğun değerini doluluk görünür kılar.
• Web tasarımında negatif alana beyaz alan denir.
• Alan kullanımında en öne çıkan kural üçte bir kuralıdır.
• Minimalist tasarım gereksiz süsten kaçınıp ögeleri temel unsurlara indirger; yalınlaştırma mesajı sadeleştirir.
• Dergi, kitap ve web sayfa düzeni görsel tasarım alanıdır.

Yön, oran, ölçek

• Yön, ögenin baktığı taraf, gözün yolu ya da hareket duygusudur; boyut yönden bağımsızdır.
• Çeşitlilik renk, doku, biçim ve boyut farklarıyla tekdüzeliği kırar; yön ilkesiyle karıştırılmamalıdır.
• Yatay ağırlıklı düzende denge dikey öğeyle kurulur; yön farkı görsel yanılsamayla derinlik doğurur.
• Eş boyut ve aralıklı dizilim statik, değişken dizilim hareketli izlenim verir.
• Oran, öğelerin boyutları arasındaki ilişkidir; fiziksel ölçü oran sayılmaz.
• Hiyeratik ölçekte kişi boyutu statüsüne göre belirlenir.
• Fibonacci dizisinde her sayı önceki ikisinin toplamıdır; 58 dizide yoktur.
• Ölçeklendirme yanılgısı, bir sistemin her ölçekte aynı işleyeceğini varsaymaktır.

Bütünlük ve iletişim

• Birlik/bütünlük öğeleri mıknatıs gibi toplar; parçalar arasındaki uyum ve ilişkiyi gösterir.
• Kavramsal bütünlük, nesnelerin konu bakımından uyumudur.
• Doğru sağlanan bütünlük mesajın etkili iletilmesini sağlar.
• Tasarım önce kritik edilip algılanır, sonra iletişim kurulur ve mesaj ulaşır.
• Zıtlık kurmanın amacı izleyiciyi edilgen bırakmak değildir.

Sanatçı ve düşünürler

• M.C. Escher: figür-zemin geçişleri, optik yanılsamalar; El Hamra'dan etkilenmiştir.
• Alberto Giacometti: ince uzun figürlerle varoluş sorunlarını işler.
• Ron Mueck: abartılı ölçekli hiperrealist figürler.
• Picasso: Boğa serisinde adım adım sadeleştirme.
• Tang Yau Hoong pozitif-negatif alanla, Sukhi Berber negatif alanla çalışır.
• Bedri Rahmi Eyüboğlu merkezsel koramlı mozaiği Manifaturacılar Çarşısı'ndadır.
• Plotinos ve Aristoteles güzelliği oran, simetri ve matematiksel uyumla açıklar.
• Müller-Lyer yön yanılsamasını 1889'da ortaya koymuştur.

Hiyerarşi

Ögelerin önemine göre gözü yönlendiren sıralama düzeni.

Koram

Özelliklerin kademeli ve mantıklı biçimde değişmesi.

Eksensel koram

Ögelerin hayali bir çizgi doğrultusunda sıralanması.

Merkezsel koram

Ögelerin tek merkezden dışa doğru gelişmesi.

Değer

Rengin açık-koyu oluş derecesi.

Shade, tint, tone

Saf renge sırasıyla siyah, beyaz, gri katılmasıyla oluşan türler.

Kontrast

Zıt özelliklerin yan yana getirilerek vurgu yaratılması.

Figür-zemin

Pozitif nesne ile onu çevreleyen negatif alan ilişkisi.

Birlik/bütünlük

Parçaları tek bir bütün olarak algılatan ilke.

Hiyeratik ölçek

Boyutun toplumsal statüye göre belirlenmesi.

Yalınlaştırma

Mesajı hedef kitleye ulaştırmak için tasarımı sadeleştirme.

• Yön ile çeşitlilik tanımları sık karıştırılır; baktığı taraf yöndür, farklılık çeşitliliktir.
• Koram ile ritim ve sıralama ayrılmalıdır; kademeli değişim koram, aynı ölçünün tekrarı ritimdir.
• Şekil iki, biçim-form üç boyutlu algıdır; küre şekil değildir.
• Kesin kural sunan şıklar genelde yanlıştır: küçük daire çeker, simetri şart, tonlar aynıyken okunabilirlik artar gibi.