AUZEF Toplum Bilim Çıkmış Sorular

Toplum Bilim dersi; sosyolojun kurulusunu, arastirma yontemlerini, kultur ve toplumsallasmayi, sapma kuramlarini, tabakalasma ile otoriteyi, toplumsal kurumlari (din, aile, egitim, ekonomi) ve toplumsal degismeyi ele alir. Sinavda kavram ve dusunur eslestirmesi on plandadir.

Sosyolojinin dogusu ve temel yaklasimlar

• Sosyolojik hayal gucu, bireysel yasamlar ile tarihsel surec arasindaki baglantiyi gormeyi saglar.
• Sosyoloji terimini Comte ortaya atmis, alani pozitif bilim ve toplum muhendisligi olarak gormustur.
• Comte baslangicta alan icin sosyal fizik adini onermistir.
• Pozitivistler toplumsal olgularin doga bilimi yontemleriyle incelenmesini savunur.
• Sosyal statik, toplumdaki gorece durağan iliskilere ve sosyal yapiya odaklanir.
• H. Spencer sosyolojinin bilim olarak kurulmasinda yer alan isimlerdendir.
• Makro sosyoloji toplumu genis olcekte; yapi, sinif, kuresellesme ve tarihsel evrim uzerinden inceler.

Bilgi ve arastirma yontemi

• Deneyim, gelenek, inanc ve bilim ayri birer bilgi turudur.
• Aciklayici arastirma, neden-sonuc baglarini arar; betimleyici arastirma ise bir durum saptamadir.
• Hipotez, degiskenler arasindaki iliskiyi ileri suren ve henuz sinanmamis onermedir.
• Baska bir degiskeni etkilediği varsayilan degisken bagimsiz degiskendir.
• Bilincli orneklem olasiliga dayanmaz; monografi, kota ve tipik birimler alt turlerini icerir.

Kultur, toplumsallasma ve kisilik

• Degerler, neyin dogru ya da yanlis oldugunu belirleyen olcutlerdir.
• Orfler, uyulmadiginda yaptirim dogurmuş, toplumca benimsenmiş davranis kaliplaridir.
• Seckin kultur, elitleri diger kesimlerden ayiran kulturel oruntulerdir.
• Yapisal kisilik kuraminda ego akil ve sagduyuyu temsil eder.
• Erikson'a gore 4-5 yas girisimciliğe karsi suçluluk evresidir.
• Okullar resmi toplumsallasma aracidir; aile ve arkadas cevresi gayriresmidir.

Toplum turleri ve orgutlenme

• Gocebe toplumlar gecimini evcil hayvanlara dayandirir.
• Kolelik en cok tarim toplumlarinda gorulmustur; fetih, savas, borclanma ve kanun ihlali nedenleri arasindadir.
• Bell'e gore endustri sonrasi toplumda bilginin rolu azalmaz, artar.
• Gemeinschaft'ta dayanisma ruhu ve ortak irade vardir; diger ozellikler Gesellschaft'a aittir.
• Bürokrasiyi sosyolojik olarak ilk inceleyen Weber'dir; etkinlik, kisisellikten uzaklik, akilcilik ve ongorulebilirlik guclu yonleridir.
• Taylor'a gore ucret ile performans arasinda yakin bag olmalidir.

Sapma ve anomi

• Anomi, olcutlerin yitirildigi bir tur kuralsizlik halidir.
• Merton, hedefler ile mesru araclar arasindaki uyumsuzluktan gerilim kuramini gelistirmistir.
• Merton'a gore hedefi kabul edip mesru araclari reddeden birey yenilik tepkisi gosterir.
• Etiketleme teorisi sapmayi toplumun davranisa yukledigi anlamla aciklar; Lemert'e gore etiketi benimsemek ikincil sapmadir.
• Kolelige karsi cikip dislanan kisilerin davranisi olumlu toplumsal sapmadir.
• Psikopatlar zevki ertelemekte zorlanir; Lombroso'nun suclu tipinde pismanlik gelismesi yer almaz.

Tabakalasma ve otorite

• Toplumsal tabakalasma, insanlarin hiyerarsik olarak kademelendirilmesidir.
• Otorite, yonetilenlerce kabul edilen kurumsallasmis mesru guctur.
• Weber'in uc otoritesi: geleneksel, yasal (rasyonel) ve karizmatik.
• Karizmatik otorite kisinin kutsalligina, kahramanligina veya orneklligine dayanir.
• Rasyonel otoritede itaat kisilere degil kurallara yoneliktir.

Din, aile, egitim ve ekonomi

• Animizm, dogadaki butun varliklarin ruh tasidigini savunur.
• Marks dini kalpsiz bir dunyanin kalbi olarak nitelemistir.
• Sekulerlesme, dinin toplumsal denetiminin azalmasidir.
• Monogami en yaygin evlilik bicimidir; cift her iki aileden ayri yerlesirse ayri yerlesme olur.
• Catismaci kurama gore egitim egemen seckinleri yeniden uretir; egitim yayginlasinca bürokratiklesme gorulur.
• Ekonomi uretim, dagitim ve tuketimi duzenler; fonksiyonalistlere gore siyasetle yakinligi verimliligi arttirir.

Toplumsal degisme

• Degismeyen tek sey degisimin kendisidir sozu Heraklitos'a aittir.
• Kuresellesme kuskucularina gore gunumuzde esasli bicimde yeni bir durum yoktur.
• Gok olaylari ile toplumsal olaylari iliskilendirmek fiziki cevre etmenine dayanir.

Sosyolojik hayal gucu

Bireysel yasami tarihsel surecle iliskilendirerek gorme yetenegi.

Hipotez

Degiskenler arasi iliskiyi ileri suren, henuz test edilmemis onerme.

Bagimsiz degisken

Baska bir degiskeni etkilediği varsayilan degisken.

Deger

Dogru ve yanlisi belirleyen olcut.

Orf

Yaptirim gucu olan, toplumca benimsenmis davranis kalibi.

Anomi

Norm ve olcutlerin kaybolmasiyla ortaya cikan kuralsizlik.

Ikincil sapma

Bireyin kendisine yoneltilen sapkinlik etiketini benimsemesi.

Toplumsal tabakalasma

Bireylerin toplumda hiyerarsiye gore siralanmasi.

Otorite

Yonetilenlerce kabul gormus, kurumsal yapiya kavusmus mesru guc.

Sekulerlesme

Dinin toplumsal yasam uzerindeki denetiminin zayiflamasi.

Animizm

Dogadaki her varligin ruh ve bilince sahip oldugu inanci.

Monogami

Tek esli evlilik; dunyada en yaygin bicim.

• Weber'in uc otorite turu karistirilmamali: kisiye bagli olan karizmatik, kurala bagli olan yasal, gelenege bagli olan geleneksel.
• Gemeinschaft (cemaat) dayanisma ve ortak iradeyle, Gesellschaft (cemiyet) ise cikar ve resmi iliskilerle ilgilidir.
• Anomi kuraminin gerilim yoniyle sahibi Merton'dur; Durkheim anomiyi norm cozulmesi olarak kullanir.
• Etiketleme teorisi davranisin kendisine degil, topluma yuklenen anlama bakar; etiketi benimsemek ikincil sapmadir.
• 'Hepsi' ve 'degildir' kalibindaki sorularda her secenegi tek tek kontrol etmek gerekir.