AUZEF Toplum ve Sosyal Hizmet Çıkmış Sorular

Toplum ve Sosyal Hizmet dersi; sosyal alanın tarihsel doğuşunu, sosyolojik temelleri, baskı karşıtı ve postmodern sosyal hizmet yaklaşımlarını, toplumla çalışma (makro uygulama) modellerini, toplum kalkınması ile toplum örgütlenmesini ve örgüt kavramını ele alır.

Sosyal alanın doğuşu ve refah devleti

• Endüstri Devrimi kırdan kente göçü, yeni sınıfları ve yoksulluğu doğurarak geleneksel düzeni sarsmış, sosyal alanın ortaya çıkışını belirlemiştir.
• Yoksullukla mücadele hayırseverlikle başlamış; 1601 Yoksullar Yasası devletin sorumluluğu açısından dönüm noktası olmuştur.
• Refah devleti uygulamaları yayıldıkça dinî kurumların ve aile dayanışmasının yardım görevleri devlete geçmiştir.
• Refah devletindeki vergi ve prim temelli resmi dayanışma formel dayanışmadır.
• Bireysel ve medeni haklar Fransız Devrimi ile doruğa çıkmış; sosyal haklar güçsüzlerin korunmasını ve asgari yaşam düzeyini hedefler.
• Küresel ekonomik güçler ve piyasa dinamikleri hükümetlerin sosyal refah sorumluluğunu azaltmıştır; 1990'larda tek kutuplu düzen küreselleşmeyi alternatifsiz göstermiştir.
• Federal ülkelerde sosyal hizmetler çoğunlukla yerel yönetimlerce sunulur; Türkiye'de yerel yönetimler 1990'larda bu alana daha etkin girmiştir.

Sosyolojik temeller

• Weber kapitalizmin gelişimini Protestan ahlakıyla ilişkilendirir; geçişi metafizikten rasyonele doğru görür.
• Durkheim ve Toennies'e göre cemaat tipi yapıda mekanik dayanışma egemendir.
• Türk solidarizmi Fransız Aydınlanmasından ve özellikle Durkheim'dan ilham almıştır.
• Toplumsal yapı, toplumu oluşturan öğelerin birleşmesinden doğan bütündür.
• Sosyal alanın sektör olarak kurulması, devletin özel alana müdahalesini kolaylaştırmıştır.
• Sosyologlar ve sosyal hizmetçiler özgürleşme, rasyonelleşme ve ilerleme amaçlarına hizmet eder.

Sosyal hizmetin gelişimi ve yaklaşımlar

• Mary Richmond, 1917 tarihli Sosyal Teşhis eseriyle bireylerle çalışma yöntemini sistemli hâle getirmiştir.
• Yerleşim evlerinin ilki 1884'te Londra'daki Toynbee Hall'dur; Türkiye'de Halkevleri buna yakın bir yapıdır.
• Modernizm eleştirisiyle medikal model bırakılmış, insan biyo-psiko-sosyal-tinsel bütün olarak ele alınmıştır.
• Tinsel yaklaşım maneviyatı, merhameti ve anlam arayışını öne çıkarır.
• Radikal yaklaşım çatışmaya, eşitsizliğe ve yapısal değişime odaklanır; 1960'larda yapısalcılık geniş kabul görmüştür.
• Güçlü sosyal teori bağı sosyal hizmeti medikal modele yaklaştırmaz; bu bağda araştırmacı rolü önemlidir.

Postmodernizm ve baskı karşıtı uygulama

• Postmodernizm tekil, evrenselci bakışı ve nesnel, mutlak bilgi anlayışını reddeder; hakikati göreli sayar ve disiplinler arası çalışmayı destekler.
• Çağdaş anlayışta hizmet alan, pasif muhtaç değil söz sahibi bir özne/faildir.
• Baskı karşıtı uygulama hiyerarşiyi sorgular, eşitlikçi ilişki kurar, yapısal eşitsizliklerin etkisini azaltmayı hedefler.
• Baskı, yapısal eşitsizliğin ezen-ezilen ilişkisine dönüşmesiyle ortaya çıkan olumsuz iktidar duygusudur.
• Anlatı stratejileri sorun odaklı anlatıları yeniden çerçeveleyip güçlendirici anlatılara dönüştürür.
• Postmodern güçlendirmede dil ve iletişim öne çıkar; baskı karşıtı uygulama postmodernizmin içinden doğduğu için radikal yaklaşımdan ayrılır.
• Feminist yaklaşım 'kişisel olan politiktir' der; Leonard'a göre radikal uygulamanın bağlamı çelişki, diyalektik, baskıcı/destekleyici sistemler ve bireysel bilinçten oluşur.

Toplumla çalışma ve toplum örgütlenmesi

• Toplumla çalışma makro uygulama olarak da adlandırılır; temel dayanağı sosyal adalettir.
• Amaçları örgütlenme, kaynaklara erişim, katılım ve kapsayıcılıktır; bağımlılık yaratmak, eşitsizliği derinleştirmek ya da geriye göçe zorlamak amaç değildir.
• Modellerden biri sosyal planlamadır; politika yapıcıların sorunları gidermek için politikaları uygulamasıdır.
• Toplum katılımı olmadan etkili planlama ve politika değişikliği olmaz; katılım üyelerin kendi yazgısı üzerindeki denetimini güçlendirir.
• Toplum örgütlenmesinin ilk temelleri Yoksulların Şartlarını Islah Etme Teşkilatı ile atılmıştır; Birinci Lane Raporu 1939'dadır ve süreç yalnızca yerel-ulusal düzeyle sınırlı değildir.
• Okullarda bağımlılığa karşı farkındalık çalışması koruyucu ve önleyici müdahaleye örnektir.
• Örgütün ihtiyaçları toplumun refah ihtiyaçlarından önce gelmez; toplum kendi kaderini belirleyebilir.

Toplumu tanıma ve değerlendirme

• İhtiyaç değerlendirmesi, toplumun gereksinimlerini çeşitli yöntemlerle saptar.
• Ekonomik yapı üretim, tüketim, dağıtım ve istihdamdan oluşur.
• Bilgi toplarken yalnızca literatür taramasıyla yetinilmez; birinci ve ikinci el veri toplanır, kaynaklar kimliksizleştirilmez.
• Mesleki yeterlikleri belirlemek toplumu anlamada en az önemli unsurdur.
• Johnson'ın çerçevesinde siyasal sistem, eğitim sistemi ve insani hizmet sistemi gibi başlıklar vardır; sendikalar siyasal sistemde, velilerin sosyo-demografik özellikleri eğitim sisteminde sayılmaz.
• Netting ve arkadaşlarının çerçevesi farklılıkları marjinalize etmeyi içermez.

Toplum kalkınması ve örgüt

• Toplum kalkınması ile sosyal hizmet katılımcı yaklaşımı paylaşır; tepeden inme değişim ortak özellik değildir.
• Kalkınma dışlanmayı azaltır, gettolaşmayı amaçlamaz; gönüllü kuruluşlarla birlikte çalışmayı dışlamaz.
• Örgüt, hedeflere ulaşmak için kurumsallaşmış stratejiler uygulayan insan ve kaynaklar bütünüdür.
• Örgüt kültürü üyelerin ortak tarihi, değerleri ve kurallarıdır; modern örgütlerde karşılıklı davranışlar bir yapı içinde düzenlenir.
• İnsani hizmet örgütleri, bir nüfusun sosyal, duygusal ve bedensel iyilik halini artırmak için kurulan resmi kuruluşlardır.
• Başarılı örgütte amaç ve yöntemlerin toplumca benimsenme düzeyi yüksek olmalıdır.

İnsani hizmet örgütü

Bir nüfus grubunun refahını artırmak üzere kurulan resmi kuruluş.

Formel dayanışma

Vergi ve prim gibi yasal araçlara dayanan, refah devletine özgü kurumsal dayanışma.

Mekanik dayanışma

Cemaat tipi yapılarda görülen, benzerliğe dayalı dayanışma.

Sosyal haklar

Devletin asgari yaşam düzeyi, eğitim, sağlık ve sosyal güvenlik sağlama yükümlülüğünü içeren haklar.

Baskı karşıtı uygulama

Hiyerarşiyi ve yapısal eşitsizlikleri sorgulayan, eşitlik ve sosyal adalete dayalı postmodern kökenli yaklaşım.

Tinsel yaklaşım

Bireyin inanç ve manevi boyutunu, merhameti ve anlam arayışını merkeze alan yaklaşım.

Makro uygulama

Toplumla çalışma yerine kullanılabilen terim.

Sosyal planlama

Toplumsal sorunları gidermek için politikaların uygulanması süreci; aynı zamanda toplumla çalışma modelidir.

İhtiyaç değerlendirmesi

Toplumun gereksinimlerini belirlemek için yapılan değerlendirme.

Toplumsal yapı

Toplumu oluşturan öğelerin birleşmesiyle ortaya çıkan bütün.

Örgüt kültürü

Üyelerin ortaklaşa benimsediği tarih, değer ve kurallar.

Toynbee Hall

1884'te Londra'da açılan ilk yerleşim evi.

• Baskı karşıtı uygulama postmodernizmden, radikal yaklaşım çatışma ve yapısal değişimden beslenir; ikisi karıştırılmamalıdır.
• Medikal model baskı karşıtı uygulamadan en uzak yaklaşımdır; çağdaş sosyal hizmet bunu terk etmiştir.
• Olumsuz ifadeli sorularda bağımlılık yaratma, hiyerarşi, tepeden inme değişim ve mağdur gözüyle bakma seçenekleri genellikle yanlış şıktır.
• Weber Protestan ahlakı ve rasyonelleşmeyle, Durkheim mekanik dayanışmayla ilişkilendirilir.
• Endüstri Devrimi sosyal alanın doğuşunda, Fransız Devrimi medeni hakların zirvesinde belirleyicidir.