AUZEF Turizm ve Çevre Çıkmış Sorular

Turizm ve Çevre dersi, turizmin doğal ve beşerî çevreyle karşılıklı ilişkisini, insanlık tarihi boyunca çevre sorunlarının nasıl ortaya çıktığını ve ekoturizm ile sürdürülebilir koruma yaklaşımlarını ele alır. Kentleşme, kirlilik türleri ve turizm politikaları da dersin önemli parçalarıdır.

Turizmin tanımı ve tarihçesi

• Turizm geçici bir faaliyettir; ikamet yeri dışında seyahat edilir ve turizm hizmetlerinden yararlanılır. Kalıcı konaklama ve kazanç amacı tanımın parçası değildir.
• Örgütlü turizm İngiltere'de, Thomas Cook'un 1841'deki tren gezisiyle başlamıştır.
• Sanayi Devrimi orta sınıfı ve boş zamanı doğurarak kitlesel seyahatlerin yolunu açmıştır.
• Yaklaşık 50 yıl önce 70 milyon olan turist sayısı bugün 1,5 milyar düzeyine ulaşmıştır; bu artış aşırı turizm kavramını doğurmuştur.

Doğal ve beşerî ortam, canlı ve cansız çevre

• Dağ, orman ve su gibi unsurlar fiziki ortama; inanç alanları gibi insan eliyle oluşan veya anlam yüklenen unsurlar beşerî ortama girer.
• Bitkiler ve bakteriler canlı (biyotik) çevreyi oluşturur; ırmaklar ve platolar cansız (abiyotik) çevreye aittir.
• İnsan var olduğu günden beri doğayla etkileşim hâlindedir; toplumların gelişimi doğal kaynak kullanımına bağlı ilerlemiştir.
• Nüfus en yoğun biçimde kıyılara yerleşmiştir; bu durum turizme avantaj sağlar ancak kıyı ekosistemine baskı yapar.

İnsanlık tarihinde çevre sorunlarının gelişimi

• Tarıma geçiş yerleşik hayatın temelini atmış, nüfus ve çevre baskısı artmıştır.
• Çevre kirliliği ve sorunları ilk kez Tunç Devri'nde kurulan şehirlerde ortaya çıkmıştır.
• Sanayi Devrimi ile çevre aşırı biçimde kötü kullanılmaya başlanmış, fosil yakıt ve fabrikalaşma modern sorunların temelini oluşturmuştur.
• Sanayi ve teknoloji günlük yaşamı ve sağlığı iyileştirmiş, ancak tüketimi ve araç sayısını artırarak olumsuz etki yaratmıştır.

Kentleşme ve kent kaynaklı sorunlar

• Kentleşme 18. yüzyılda başlamış, Batı Avrupa'da hızlı ilerlemiştir; kırdan kente göçle kent nüfusu artmıştır.
• 17. yüzyılda kömür dumanı İngiltere'deki sanayi kentlerini örtü gibi kaplamıştır.
• Büyüyen kentlerde arazinin değeri çok yüksektir.
• Göç, işsizlik, gecekondulaşma ve yönetim sorunları beşerî sorunlardır; su kirliliği ise fiziksel/ekolojik kirliliktir.
• Beton ve asfaltla kaplı, plansız kentlerde yağmur suyu sızamaz; taşkın ve seller can ve mal kaybına yol açar.
• Hava kirleticileri gaz, parçacık, su buharı ve kokudur; oksijen kirletici sayılmaz.

Turizmin çevreye etkileri ve taşıma kapasitesi

• Hava ve su kirliliği, atık ve yapılaşma fiziksel çevreyi doğrudan bozar; tüketim alışkanlıklarının değişmesi ise sosyo-kültürel etkidir.
• Taşıma kapasitesinin aşıldığı, zarar ilk kez görüldüğü anda anlaşılır.
• Butler modeline göre aşırı yapılaşma ve kirlilik çekiciliği azaltır; turist sayısının düşmesi çevre niteliğinin yitirildiğini gösterir.
• Tarihi çekicilikler için en büyük sorun, yoğun ziyaret, asit yağmuru ve yetersiz restorasyonla tahrip olup bozulmalarıdır.
• Oteller, ürettikleri atık bakımından kirliliğe yol açan faaliyet kolları arasında üçüncü sıradadır.

Ekoturizm

• Ekoturist doğa bilincine sahiptir, yerel halkın refahını gözetir ve doğaya zarar vermeden deneyim arar.
• Ekoturizm yumuşak turizm ve sorumlu turizm gibi adlarla anılır; ekonomik odaklı turizm bu adlardan değildir.
• Kötü yönetilirse ekoturizm da bakir alanlarda baskıyı artırıp doğal ortamı bozabilir.

Çevrecilik yaklaşımları ve koruma

• Modern çevrecilik, doğanın yanında insan sağlığı, şehirleşme, etik tüketim ve gelecek kuşak haklarını kapsayan bütüncül bir yaklaşımdır.
• Ekolojik modernleşme 1980'lerin başında doğmuş, klasik modernleşmenin çevreyi göz ardı eden anlayışını eleştirmiştir.
• Koruma altındaki alanlar Dünya Doğayı Koruma Birliği verilerine göre 1962'de 2,4 milyon km² olmuştur.
• Korumada en etkili yol, eğitimle desteklenen toplumsal bilinçlenmedir.

Planlama, politika ve sürdürülebilirlik

• Turizm alanlarında dikkate alınması gereken etüt, projenin olası çevresel etkilerini belirleyen ÇED Raporu'dur.
• Bazı ülkeler ziyaretçi sayısını sınırlamak için turizm politikası uygular; Bhutan'ın Yüksek Değer, Düşük Hacim stratejisi buna örnektir.
• Gelecek kuşakların turizm yapabilmesi üzerinde iklim gibi unsurlar etkilidir.

Ekoturizm

Koruma ile kullanma dengesini gözeten, çevre bilincine dayalı, doğaya duyarlı seyahat biçimidir.

Taşıma kapasitesi

Bir bölgenin zarar görmeden kaldırabileceği ziyaretçi ve kullanım düzeyidir; zarar ilk görüldüğünde aşıldığı anlaşılır.

ÇED

Çevresel Etki Değerlendirmesi; bir projenin olası çevresel etkilerini ve alınacak önlemleri inceleyen etüttür.

Modern çevrecilik

1960'lardan sonra gelişen, doğa ile insan sağlığı, kentleşme ve gelecek kuşakları birlikte ele alan yaklaşımdır.

Ekolojik modernleşme

Teknolojik yenilik ve yeşil ekonomiyle büyüme ile çevre korumanın birlikte yürüyebileceğini savunan modeldir.

Butler Alan Yaşam Döngüsü

Destinasyonun aşırı yapılaşma ve kirlilikle çekiciliğini yitirip düşüş aşamasına girmesini açıklayan modeldir.

Biyotik çevre

Bitki ve bakteri gibi canlı organizmalardan oluşan çevredir.

Abiyotik çevre

Irmak ve plato gibi cansız unsurlardan oluşan çevredir.

Beşerî ortam

İnsanın oluşturduğu veya anlam yüklediği unsurlardır; cami ve kilise gibi inanç alanları örnektir.

Aşırı turizm

Turist sayısının çok artmasıyla ortaya çıkan, çevre ve yerel yaşam üzerindeki aşırı baskıdır.

Yüksek Değer, Düşük Hacim

Az sayıda ama yüksek harcama yapan ziyaretçiyi hedefleyen Bhutan stratejisidir.

• Fiziksel etkiler (hava ve su kirliliği, yapılaşma) ile sosyo-kültürel etkiler (tüketim alışkanlıklarının değişmesi) karıştırılmamalıdır.
• Su kirliliği fiziksel/ekolojik kirliliktir; göç, işsizlik ve gecekondulaşma ise beşerî sorunlardır.
• Turizm tanımında kalıcı konaklama ve kazanç amacı yoktur; ikamet dışı seyahat ve hizmetten yararlanma vardır.
• Canlı çevre bitki ve bakteridir; ırmak ve plato cansız çevredir.
• Tarih ve dönem soruları: kirlilik Tunç Devri, çevrenin aşırı kötü kullanımı Sanayi Devrimi, örgütlü turizm İngiltere ve 1841.