AUZEF Türk Vergi Sistemi Çıkmış Sorular

Türk Vergi Sistemi dersi; verginin temel nitelikleri ve sınıflandırılmasını, gelir ve kurumlar vergisini, KDV, ÖTV, emlak, MTV ve veraset vergilerini, tarh-tahakkuk-tahsil sürecini ve beyan usullerini kapsar.

Verginin genel nitelikleri ve hukuki çerçeve

• Vergi zorunlu, kamu gücüne dayalı ve kanunla alınır; karşılıksızdır. Karşılık ilkesi harçlara özgüdür.
• Çağdaş vergi genellikle para ile ödenir; mal veya hizmetle ödeme çağdaş niteliklerden değildir.
• Normlar sıralamasında en üstte Anayasa yer alır; özelgeler herkesi bağlayan kaynak sayılmaz.
• Vergilemenin en eski hedefi mali amaçtır, yani devlete gelir sağlamaktır.
• Ödeme gücünü yansıtan unsurlar arasında sosyal statü yoktur.
• Vergi ehliyeti için hak ehliyeti yeterlidir; fiil ehliyeti şart değildir.

Vergi sınıflandırması

• Gelir üzerinden: gelir ve kurumlar vergisi. Harcama üzerinden: KDV ve ÖTV. Servet üzerinden: emlak, MTV, veraset ve intikal vergisi.
• Dolaylı vergi fiyata yansıtılarak başkasına yüklenebilir; KDV ve ÖTV örnektir.
• Subjektif vergi mükellefin kişisel ve ailevi durumunu gözetir, objektif vergi yalnız konuya bakar.
• Gelir vergisi üniter yapıdadır; unsurlar toplanıp tek matrah üzerinden vergilendirilir. Sedüler sistemde her kaynağa ayrı tarife uygulanır.

Vergilendirme süreci ve tarh şekilleri

• Süreç sırasıyla tarh, tebliğ, tahakkuk ve tahsildir; tahsil ilişkiyi bitiren son aşamadır.
• Tarh, kanundaki matrah ve oranlara göre verginin tutar olarak belirlenmesidir.
• Gelir vergisinde asıl yöntem beyan usulüdür; beyan yoksa re'sen, eksikse ikmalen tarh uygulanır.
• Mükellef beyanındaki maddi veya hukuki hataya ihtirazi kayıtla dava açabilir.
• Yargı yollarının kapanması verginin kesinleşmesi demektir.
• Beyanname biçimini Hazine ve Maliye Bakanlığı belirler.

Gelir vergisi: mükellefiyet ve gelir unsurları

• Tam mükellef tüm dünya gelirinden, dar mükellef yalnız Türkiye kazancından vergilendirilir.
• Yerleşik sayılmak için ikametgâh veya bir takvim yılında kesintisiz 6 aydan fazla kalış gerekir.
• Gelir unsurları: ticari, zirai, serbest meslek, ücret, gayrimenkul ve menkul sermaye iradı, diğer kazanç ve iratlar. Kurum kazancı bunlardan değildir.
• Kaynak teorisi sürekli ve düzenli gelire bakar; miras gelir sayılmaz.
• Kollektif ve adi komandit şirket kazancı ortaklar bakımından ticari kazançtır.
• İştirak hissesi kazancı menkul sermaye iradıdır; faaliyet bırakıldıktan sonraki kazanç arızi kazançtır.

Gelir unsurlarının ayrıntıları ve beyan

• Serbest meslekte bağımsızlık esastır; işverene bağlı çalışma ücrettir. Kuyumcu serbest meslek erbabı sayılmaz.
• Ticari kazançta tahakkuk, serbest meslekte genelde tahsil esası geçerlidir.
• Ayni kira bedeli emsal bedelle, döviz kira ise tahsil günü borsa rayiciyle çevrilir.
• Gerçek gider yönteminde belgesiz giderin yüzde 15'i düşülemez; şahsi tazminat da gider yazılamaz.
• Amortisman gider kalemidir; bağış, sponsorluk, engellilik ve girişim sermayesi indirimi diğer indirimlerdir.
• Yıllık beyanname Mart'ta verilir, vergi Mart ve Temmuz'da iki taksitte ödenir; stopaj yapanlar muhtasar beyanname verir.

Kurumlar vergisi

• Ana merkez kuruluş belgelerinde yazılı yerdir; fiili merkez işlerin yürütüldüğü yerdir.
• İktisadi kamu kuruluşlarında kâr amacı, tüzel kişilik veya bağımsız muhasebe olmaması mükellefiyeti değiştirmez.
• Kooperatifler ilke olarak mükelleftir; muafiyet için kanundaki şartlar gerekir.
• Kontrol edilen yabancı kurum kazancı Kurumlar Vergisi Kanunu'ndadır.
• Kızılay ve Yeşilay'a makbuzlu nakdi bağış yüzde 100, profesyonel spor sponsorluğu yüzde 50 indirilir.
• Tazminat ayrı bir beyanname indirimi değildir.
• Geçici vergi üç aylık dönemlerle peşin hesaplanır ve yıl sonunda mahsup edilir.

KDV, ÖTV ve damga vergisi

• KDV konusu ticari, sınai, zirai ve mesleki faaliyetteki mal teslimi, hizmet ifası ve ithalattır.
• Malı teslim alan kanuni mükellef olmaz; KDV matrahında mal alışı başlığı yoktur.
• ÖTV (I) listesi petrol ürünleridir; (III) listesinde dönem her takvim ayıdır.
• İthalatta ÖTV ve KDV'yi Gümrük İdaresi hesaplar.
• Damga vergisinde nispi vergilendirmede matrah kâğıttaki parasal tutardır.

Servet vergileri ve veraset

• Emlak vergisini taşınmazın bulunduğu belediye tahsil eder; taksitler Mayıs ve Kasım'dır, kaydırma yetkisi Bakanlıktadır.
• Asansör, kalorifer, yangın, yıkım değeri değiştirir; yönetici veya isim değişikliği değiştirmez.
• Teşvik belgeli binalar bitişi izleyen bütçe yılından 5 yıl geçici muaftır.
• MTV kara taşıtları, uçak ve helikopteri kapsar; sandal kapsam dışıdır. Yüzde 90 ve üzeri engelli muaftır.
• Türkiye'de miras payı vergisi uygulanır. Eş altsoyla birlikte mirasın yüzde 25'ini alır; altsoy yoksa anne ve baba mirasçıdır.
• Şans oyunları vergisi her tür şans oyunu hasılatından alınır.

Tarh

Vergi alacağının matrah ve oranlara göre tutar olarak belirlendiği ilk idari işlemdir.

Tahakkuk

Verginin kesinleşip ödenecek aşamaya gelmesi; gelirde ise alacak hakkının doğmasıdır.

Tahsil

Borcun vergi dairesine veya bankaya ödenmesi, vergi ilişkisinin son aşamasıdır.

Re'sen tarh

Beyanname süresinde verilmediğinde idarenin kendi inisiyatifiyle yaptığı tarhtır.

Tam ve dar mükellefiyet

Yerleşikler tüm gelirinden, yerleşik olmayanlar yalnız Türkiye'deki kazançtan vergilendirilir.

Muhtasar beyanname

Stopaj yapanların kestikleri vergileri topluca bildirdiği beyannamedir.

Menkul sermaye iradı

Faiz, kâr payı, tahvil ve bono getirisi gibi para ve değerlerden doğan gelirdir.

Arızi kazanç

İş bırakıldıktan sonra o işten elde edilen kazançtır.

Karine usulü

Matrahın yaşam standardı ve harcama gibi dış göstergelerle belirlenmesidir.

Geçici vergi

Yıl içinde üç aylık dönemlerle peşin ödenen, sonradan mahsup edilen vergidir.

Miras payı vergisi

Verginin terekeden değil, her mirasçının payı üzerinden alındığı sistemdir.

Emsal bedel

Ayni gelirin TL karşılığını bulmak için benzerlerinin piyasa değeridir.

• Tarh, tahakkuk ve tahsil sıralaması sık sorulur; tarh hesaplama, tahsil ödemedir.
• Soruların çoğu 'değildir' ve 'girmez' kalıbındadır; istisna olan şıkkı bulmaya odaklanılmalıdır.
• Amortisman gider, bağış ve sponsorluk ise beyannamede yapılan diğer indirimdir; karıştırılmamalıdır.
• Dar mükellefiyet ile tam mükellefiyet, dolaylı ile dolaysız vergi ayrımı sık karıştırılır.
• Karşılık ilkesi vergiye değil harca aittir; vergi karşılıksızdır.