AUZEF Türkiye Tarım Coğrafyası Çıkmış Sorular

Türkiye Tarım Coğrafyası dersi; ülkenin tarımsal yapısını, doğal koşulları, üretim yöntemlerini, çevresel etkileri, tarih içindeki gelişimi ve tarım politikalarını birlikte ele alır. Ayrıca organik ve topraksız tarım, sera gazı, AB ilişkileri ve kurumlar da konunun parçasıdır.

Tarımsal yapı ve arazi kullanımı

• Tarım ülkesi algısı istihdam, milli gelir, ürün çeşitliliği ve dış ticaret ağırlığından doğar; bütçe payı bu algının nedeni değildir.
• Engebeli topoğrafya nedeniyle işletmeler küçük ve parçalıdır; sayıca en kalabalık grup 0-5 hektardır.
• Aşırı arazi bölünmesi makine kullanımını zorlaştırır, maliyeti artırır ve verimi düşürür.
• Yüzölçümünde en büyük pay 1000-1500 m yükselti basamağındadır.
• Tarımın GSMH payı 1980'lerde yaklaşık %26, 2018'de cari fiyatlarla %5,8 olmuştur.
• Tarımsal istihdam 1990'da %48 iken 2000'de %36'ya inmiştir.

İklim, bölgeler ve ürünler

• En bol yağış Karadeniz'in doğusundadır; nedeni dağların kıyıya paralelliği ve denizel etkidir, yüksek sıcaklık değildir.
• Karadeniz'de nadas en az görülür; fındık da burada yoğunlaşır.
• Pamuk, turunçgil ve muz ağırlıklı olarak Akdeniz Bölgesi'nde yetişir.
• Buğday en geniş ekim alanına sahip tahıldır, arpa ikinci sıradadır.
• Doğu Anadolu en soğuk bölgedir ve sera alanı en küçük paya sahiptir.

Üretim teknikleri ve girdiler

• En çok kullanılan gübre türü azotludur.
• Damla sulama su tasarrufunda üstündür; yağmurlama sisteminin dezavantajı yüksek yatırım ve işletme maliyetidir.
• Topraksız tarım yöntemleri durgun su, akan su, yatak ve hazır blok kültürleridir; damla sulama bunlardan değildir.
• Topraksız tarıma yöneliş toprak yorgunluğu, aşırı gübre-su kullanımı ve toprak kaynaklı zararlılardan doğar; iş gücü ihtiyacı artmaz.
• Sera maliyetleri açık alan tarımından yüksektir.
• Mücadele yöntemleri biyolojik, biyoteknik, fiziksel-mekanik ve entegre mücadeledir.

Organik ve sürdürülebilir tarım

• Sürdürülebilir tarım kaynakları tüketmeden gelecek kuşakların ihtiyacını gözetir.
• Organik tarımda öncelik en yüksek verim değil, yeterli ve kaliteli gıdadır.
• ETO 1992'de kuruldu; 5262 sayılı Organik Tarım Kanunu 2004'te kabul edildi.
• Kanuna göre yalnız sertifikalı ürünler organik adıyla satılabilir.
• 2019'da organik satış gelirinde ilk sırada meyve ve ürünleri vardır; 2018'de üretici sayısında Hindistan birincidir.

Çevre, erozyon ve iklim değişikliği

• Erozyonun temel nedeni bitki örtüsünün yok edilmesidir.
• Tarımın sera gazı payı 2018'de yaklaşık %12,5'tir.
• Tarımsal salımda en büyük pay enterik fermantasyondan gelir.
• İklim değişikliği sulama sorunları yaratır; kar örtüsü genişlemez, azalır.
• Dünya sera gazında 2013 sıralaması enerji, tarım, endüstriyel süreçler şeklindedir.

Tarihsel gelişim ve kurumlar

• Kalkolitik Çağ'da taş aletlerin yanında bakır aletler kullanılmaya başlandı.
• Osmanlı'da mir-î arazi düzeni savaşlar ve iltizam yüzünden bozuldu; tarımın önemi ise azalmadı.
• Devletin tarıma dayalı sanayiye ilk müdahalesi şeker alanında oldu.
• TMO 1938, Zirai Donatım Kurumu 1943, DSİ 1954'te kuruldu.
• Dondurulmuş meyve-sebze sanayi 1973 sonrası dış talep ile gelişti.

Tarım politikaları ve havzalar

• Aşırı müdahaleci politika yüksek gümrük ve ihracat sübvansiyonu içerir; asgari müdahaleci politikada yalnız olağanüstü durumlarda müdahale edilir.
• Havzalar modeli doğru ürünü doğru havzada üretmeyi hedefler; istihdam artışı beklentisi değildir.
• Fırat Havzası en çok ili kapsar; Büyük Ağrı Havzası en az ili kapsar; Batı Trakya Havzası modelde yoktur.
• Politika önceliği işletmeleri büyütmek ve verimi artırmaktır; parçalanma ve nadas genişletme hedef değildir.
• Çiftçi Kayıt Sistemi yönetmeliği 2005'te çıktı; KÖYDES kırsal göçü azaltmayı amaçlar.

Uluslararası ilişkiler

• AKÇT 1951 Paris Anlaşması ile kuruldu ve AB'nin başlangıcıdır.
• Lüksemburg Zirvesi 1997, Cardiff Zirvesi 1998'dir.
• Türkiye DTÖ'ye 1995'te kurucu üye oldu.
• AB Tek Pazar İlkesi ürünlerin üyeler arasında engelsiz dolaşımını öngörür.
• 2018 WITS verilerine göre gıda ithalatı ve ihracatında ABD birincidir.
• Topraksız tarımın kuramı William Gericke'ye aittir; ilk dernek 1955'te kuruldu, ticari uygulama İsrail'de başladı.

Nadas

Kurak bölgelerde toprağın bir süre boş bırakılarak nem ve mineral biriktirmesi.

Sürdürülebilir tarım

Doğal kaynakları tüketmeden tarım arazilerini gelecek nesillere ulaştırmayı hedefleyen yaklaşım.

Örtüaltı tarım

Ekolojik koşulların kısmen veya tamamen denetlendiği, iklimden bağımsız üretim yöntemi.

Topraksız tarım

Bitkilerin toprak yerine besin çözeltisi veya hazır ortamlarda yetiştirildiği üretim.

Enterik fermantasyon

Hayvanların sindirimi sırasında oluşan ve tarımsal sera gazının en büyük kaynağı olan süreç.

Mir-î arazi

Osmanlı'nın kuruluş ve yükselişinde etkili olan devlet arazi düzeni.

Kendi kendine yeten ülke

Nüfusunun tüketimini karşılayacak veya aşacak tarımsal üretim yapan ülke.

Tek Pazar İlkesi

AB Ortak Tarım Politikası'nda ürünlerin üyeler arasında engelsiz dolaşımı.

ETO

Ekolojik Tarım Organizasyonu Derneği; Türkiye'de organik tarımı kurumsallaştıran dernek.

ECP/GR

Avrupa Bitki Genetik Kaynakları İşbirliği Programı'nın kısaltması.

EPPO

Avrupa ve Akdeniz Bitki Koruma Teşkilatı.

• Olumsuz soru kökleri sık çıkar; yanlış şık genellikle gerçeğin tersini söyler (parçalanma verimi artırır, iş gücü artar, ulaşım kolaylaşır gibi).
• Kurum ve olay tarihlerini ayrı ayrı ezberle: ETO 1992, Organik Kanun 2004, TMO 1938, DSİ 1954, Zirai Donatım 1943.
• Damla sulama bir sulama tekniğidir, topraksız tarım yöntemi değildir; ilk dernek (1955) ile ilk ticari uygulama (İsrail) karıştırılmamalı.
• Lüksemburg (1997) ile Cardiff (1998) zirveleri; asgari ile aşırı müdahaleci politika sık karıştırılır.