AUZEF Türkiye'de Dış Ticaret ve Gümrük İşlemleri Çıkmış Sorular

Ders, Türkiye'de dış ticaretin ve gümrük işlemlerinin hukuki çerçevesini, beyan sürecini, gümrük rejimlerini, kıymet ve vergi hesabını ve gümrük müşavirliği mesleğini ele alır. Türkiye-AB Gümrük Birliği ve tarife türleri de konunun parçasıdır.

Mevzuat ve Gümrük Birliği

• Gümrük mevzuatının kaynakları: kanunlar, uluslararası anlaşmalar, Cumhurbaşkanı kararları, yönetmelikler, tebliğler, genelgeler ve yargı kararları.
• Sayıştay raporları denetim sonucudur; bağlayıcı mevzuat kaynağı sayılmaz.
• Türkiye-AB Gümrük Birliği 1996'da başladı; 4458 sayılı Gümrük Kanunu 1999'da kabul edildi.
• Birlik sanayi ürünlerini ve işlenmiş tarım ürünlerini kapsar.
• Ham tarım ürünleri, kömür-çelik, hizmetler ve kamu alımları kapsam dışındadır.

Sınıflandırma, tarife ve önlemler

• Eşyalar 12 haneli GTİP koduyla sınıflandırılır; vergi oranları ve önlemler bu koda göre belirlenir.
• Kota, belli dönemde ithal edilebilecek miktar veya değer üst sınırıdır; tarife dışı önlemdir.
• Bazı ülkelerin mallarına daha düşük oran uygulanması tercihli tarifedir.
• Tercihli tarifeye STA, gümrük birliği ve GTS düzenlemeleri örnek verilir.

Gümrük beyanı ve özet beyan

• Beyan, eşyanın bir rejime konulması isteğinin yetkili gümrük idaresine usulüne uygun bildirilmesidir.
• Beyan yazılı, elektronik, sözlü veya iradeyi gösteren bir tasarrufla yapılabilir; posta yoluyla beyan ayrı tür değildir.
• Özet beyan eşya ülkeye varmadan önce, güvenlik riski analizi için elektronik verilir.
• Giriş özet beyanı, ilk giriş kapısındaki Giriş Gümrük İdaresine sunulur.
• TIR ve ATA karneleri, özel fatura ve kumanya listesi beyanname hükmündedir; teminat mektubu bu nitelikte değildir.
• Beyannameler BİLGE sisteminde elektronik hazırlanır ve onaylanır; risk analizi ile vergi hesabı otomatiktir.

Taraflar ve temsil

• Rejim hak sahibi, beyanı yapan veya adına beyan yapılan ve hak-yükümlülükleri devralan kişidir.
• Doğrudan temsilde temsilci başkası adına ve hesabına davranır; kendi adına hareket edemez.
• Kendi adına ama başkası hesabına davranmak dolaylı temsilin özelliğidir.
• Beyansız ihracat vergisine tabi eşyanın ülke dışına çıkarılması da gümrük yükümlülüğü doğurur.

Gümrük rejimleri ve depolama

• Ekonomik etkili rejimler: antrepo, dâhilde işleme, gümrük kontrolü altında işleme, geçici ithalat, hariçte işleme.
• Transit ekonomik etkili rejim değil, ulaştırma rejimidir.
• Dâhilde işleme rejiminde ihraç ürününde kullanılacak girdiler vergisiz alınır veya vergi teminata bağlanır.
• Gümrük antreposunda yabancı eşya vergi ödenmeden devlet gözetiminde bekletilir.
• Yolcu eşyası ambarında alıkonulan eşya en çok 3 ay kalır; sonrasında devlete geçer.

Kıymet ve ithalat KDV'si

• CIF değeri eşya bedeli, sigorta ve navlunun toplamıdır.
• İhracatta FOB kıymet esas alınır; gemiye yüklemeye kadarki masrafları içerir, ana navlun ve sigortayı içermez.
• İthalat KDV matrahı CIF, gümrük vergisi, fonlar ve liman-ardiye gibi yurt içi giderlerin toplamıdır.

Gümrük müşavirliği

• Müşavir yardımcısı için T.C. vatandaşlığı, kamu haklarından yoksun olmamak ve belirli suçlardan hüküm giymemiş olmak aranır.
• Medeni hakları kullanma ehliyeti gerekir; 3 yıl staj şartı yoktur.
• Ceza veya disiplin nedeniyle memuriyetten çıkarılmak mesleğe engeldir.

GTİP

Eşyayı sınıflandıran, vergi ve önlemleri belirleyen 12 haneli Türkiye tarife kodu.

Kota

Belirli dönemde ithal edilebilecek miktar veya değer sınırı.

Tercihli tarife

Belirli ülke menşeli mallara diğerlerine göre indirimli veya sıfır oran uygulanması.

Rejim hak sahibi

Beyanı yapan veya adına yapılan, rejime ilişkin hak ve yükümlülükleri taşıyan kişi.

Gümrük beyanı

Eşyanın bir rejime bağlanması isteğinin gümrük idaresine usulüne uygun bildirilmesi.

Özet beyan

Eşya gelmeden önce taşıyıcı ve eşya bilgilerinin güvenlik analizi için elektronik bildirilmesi.

BİLGE

Gümrük işlemlerini elektronik ortamda yürüten otomasyon sistemi.

Gümrük antreposu

Yabancı eşyanın vergisiz ve gümrük denetiminde bekletildiği depo.

Dâhilde işleme rejimi

İhraç mamulünde kullanılacak girdilerin vergisiz veya teminatlı ithalini sağlayan rejim.

Transit

Eşyanın vergilendirilmeden Türkiye'den geçişini sağlayan ulaştırma rejimi.

CIF

Eşya bedeli, sigorta ve navlunun toplamından oluşan teslim şekli ve değeri.

FOB

Gemiye yüklemeye kadar oluşan masrafları kapsayan ihracat kıymeti.

• Doğrudan temsil (başkası adına ve hesabına) ile dolaylı temsil (kendi adına, başkası hesabına) sık karıştırılır.
• Transit ekonomik etkili rejimler arasında sayılmaz; antrepo ve dâhilde işleme sayılır.
• CIF ithalat tarafında sigorta ve navlunu içerir; ihracatta kullanılan FOB bunları içermez.
• Teminat mektubu banka garantisidir, beyanname yerine geçmez; TIR ve ATA karneleri geçer.
• Olumsuz kökle sorulan müşavir şartı sorularında dikkatli okunmalı; 3 yıl staj şartı yoktur.