AUZEF Veri Tabanı Tasarımı Çıkmış Sorular

Ders, verinin ne olduğunu, hangi türlere ayrıldığını ve ilişkisel veri tabanlarının nasıl tasarlanacağını ele alır. Tablolar, anahtarlar, fonksiyonel bağımlılıklar, ilişki türleri, normalizasyon ve temel SQL komutları öne çıkar.

Veri, bilgi ve veri türleri

• DIKW sırası alttan yukarı: veri, enformasyon, bilgi, bilgelik.
• Veri işlenmemiş ham gerçektir; tek başına anlam taşımayan bir sayı veridir.
• Nicel veri ölçülür ve sayılır (boy, sıcaklık); nitel veri özellik bildirir (göz rengi).
• Birincil veri araştırmacının ihtiyaç için kendi topladığıdır; ikincil veri başkalarınca derlenmiş hazır veridir.
• Satır ve sütunlardan oluşan düzenlenmiş topluluğa veri kümesi denir.

Veri depolama, VTYS ve saklama yöntemleri

• En küçük birim bittir (0 ya da 1); 1 bayt 8 bit, sonraki her birim 1024 kat büyüktür.
• VTYS saklama, güvenlik, tutarlılık, yedekleme ve sorgulamayı yönetir; grafik üretimi raporlama araçlarının işidir.
• MySQL, Oracle, Access, SQLite ve MongoDB VTYS'dir; HTML ve Java değildir.
• Codd'un önerisi tablolara ve küme kuramına dayanan ilişkisel modelin başlangıcıdır.
• Büyük ses ve video dosyaları sunucuda durur; veri tabanında yalnızca yolu saklanır.
• Parolalar açık metin yerine tek yönlü özetleme (hash) ile tutulur.

Tablo, nitelik ve anahtarlar

• Varlıklar tablo, özellikleri nitelik (sütun) olarak tasarlanır.
• Birincil anahtar her satırı benzersiz ayırır ve boş olamaz.
• Yabancı (ikincil) anahtar, başka tablonun birincil anahtarını taşıyarak tabloları bağlar.
• Anahtar türü ikidir: birincil ve yabancı.
• Tablo şemasında tablo adı, nitelikler ve anahtar özellikleri birlikte gösterilir.
• Temsil gücü en yüksek nitelik benzersiz olandır (isbn, dersKodu).

Fonksiyonel bağımlılık

• A -> B, A'nın B'yi tek değer olarak belirlediğini gösterir.
• Sol taraf benzersiz olmalıdır: ogrenciNo, ISBN, ePosta uygundur.
• Ad, soyad, adres, açıklama gibi tekrar edebilen alanlar sol tarafa uygun değildir.
• Belirlenen nitelikler sağ taraftadır; örneğin görüşme içeriği.
• Bağımlılıkların doğru çözümlenmesi normalizasyonun temelidir ve tekrarı azaltır.

İlişki türleri ve şema gösterimi

• Türler: bire bir, bire çok, çoğa çok; 'çoğa az' diye tür yoktur.
• Çoğa çok ilişki, iki birincil anahtarı taşıyan bağlantı tablosuyla çözülür.
• Tablonun kendisiyle ilişkisi (özyineleme) bire çokta kendi anahtarına bakan yabancı anahtarla kurulur; çoğa çokta bağlantı tablosu gerekir.
• Bağlantısız tablo hata değildir; SistemAyarlari gibi bağımsız tablolar bilinçli tasarlanır.
• Varlık-İlişki diyagramı varlıkları, nitelikleri ve ilişkileri gösterir; Kaz Ayağı, Martin, EXPRESS, Merise notasyonlardır.
• Kaz ayağında 0 isteğe bağlılığı, dikey çizgi zorunluluğu, kaz ayağı çokluğu belirtir.

Normalizasyon ve veri ambarı

• Sıra: 1NF, 2NF, 3NF, BCNF, 4NF, 5NF, ardından DKNF.
• 1NF her hücrede tek değer ister; 2NF kısmi bağımlılığı, 3NF geçişli bağımlılığı kaldırır.
• 5NF tabloyu veri kaybı olmadan en küçük parçalara böler.
• İyi tasarlanmış veri tabanına normalize denir.
• Yıldız şemada merkezde olgu tablosu, çevresinde boyut tabloları bulunur; örnek satış ve otoyol geçişleri.
• Veri ambarı farklı kaynaklardan gelen veriyi temizleyip tek yapıda toplar.

SQL ve tablo tasarımı

• SQL ilişkisel veri tabanlarının standart sorgu dilidir.
• INSERT INTO ekler, SELECT sorgular, UPDATE değiştirir, DELETE kayıt siler.
• DROP tabloyu kaldırır, TRUNCATE içini boşaltır.
• Tablolar konuyla ilgili olmalı: konferansta Urun, bankada Arac, hastanede Marka uygunsuzdur.
• İlişkisel sistemler XML, JSON gibi çok sayıda veri türünü destekler.

Veri

Gözlem veya ölçümle kaydedilen, anlam kazanmamış ham gerçek.

Enformasyon

Anlam kazandırılmış, işlenmiş veri.

Birincil veri

Belirli bir amaç için araştırmacının ilk elden topladığı veri.

İkincil veri

Başkalarınca önceden toplanıp yayımlanmış veri.

Birincil anahtar

Her kaydı benzersiz belirleyen, boş bırakılamayan nitelik.

Yabancı anahtar

Başka tablonun birincil anahtarına gönderme yapan, tabloları bağlayan sütun.

Fonksiyonel bağımlılık

Bir niteliğin başka bir niteliği tek değer olarak belirlemesi (A -> B).

Bağlantı tablosu

Çoğa çok ilişkiyi iki bire çok ilişkiye çeviren ara tablo.

Özyinelemeli ilişki

Bir tablonun kendisiyle kurduğu ilişki, örneğin çalışan ve yöneticisi.

Özetleme (hash)

Girdiyi sabit uzunlukta çıktıya çeviren tek yönlü işlem; parola saklamada kullanılır.

Olgu tablosu

Yıldız şemanın merkezinde sürekli kayıt ve sayısal değer tutan tablo.

Veri ambarı

Çeşitli kaynaklardan gelen verilerin tek yapıda toplandığı, analize uygun büyük yapı.

• Birincil veri kendi topladığı, ikincil veri başkasından alınandır; karıştırılmamalı.
• Fonksiyonel bağımlılıkta sol taraf benzersiz olmalı; ad, açıklama gibi tekrar eden alanlar elenir.
• Çoğa çok ilişki gören soruda cevap bağlantı tablosudur.
• Soruda 'en az uygun' ifadesi varsa konu dışı tabloyu veya VTYS olmayan aracı (HTML, Java) seç.
• 1NF tek değerli hücre, 2NF kısmi bağımlılık, 3NF geçişli bağımlılık ile eşleştirilmeli.