AUZEF Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Çıkmış Sorular

Ders, yapı işlerinin özelliklerini, bu işlerdeki tehlike ve riskleri, korunma yöntemlerinin öncelik sırasını, iskele ve KKD kurallarını, iş kazası ile meslek hastalığının hukuki sonuçlarını ve güvenlik işaretlerini ele alır. İnşaat, ölümlü kazaların en çok görüldüğü sektör olduğu için önlemler kaynaktan başlayarak kademeli kurulur.

Yapı işlerinin niteliği ve kapsamı

• Yapı işleri geçici nitelikte sayılır; işçi değişimi yoğundur, eğitimsiz ve vasıfsız çalışan da bulunabilir.
• Çalışma süresinin kısa olduğu görüşü yanlıştır; bu nitelendirme sınavda tuzak olarak sorulur.
• Hafriyat, yalıtım, çatı karkası, drenaj, elektrik, sıhhi tesisat ve toprak kazı işleri yapı işi kapsamındadır.
• Maden ocakları ve madencilik ayrı mevzuata tabidir, yapı işleri düzenlemesinin dışında kalır.
• Proje sorumlusunu işveren görevlendirir; koordinatör işverenlerin görevlerini belirlemez, muhasebe ve fatura işi de yapmaz.

Korunma politikası ve öncelik sırası

• Öncelik sırası: kaynağında önlem, ortama yönelik toplu önlem, en son kişiye yönelik koruma (KKD).
• Risk ile başa çıkma adımları: tehlikeyi tamamen ortadan kaldırmak, tehlikeden uzak durmak, teknik önlem almak, sonra KKD kullanmak.
• Koruma politikaları kaynağa, ortama ve kişiye yönelik uygulamalardan oluşur; çevreye yönelik uygulama ve risk önceliği bu çerçevenin dışında tutulur.
• Toplu korunmada çalışan görüşü alınır, önleme politikası geliştirilir ve çalışanlar risklerle ilgili bilgilendirilir.
• İSG politikası belirli aralıklarla gözden geçirilerek uygunluğu ve geçerliliği korunur.
• İSG alanını düzenleyen kanun 2012 yılında yürürlüğe girmiştir.

Tehlike, risk ve kazalar

• Tehlike zarar verme potansiyelidir; tehlikenin olasılığı ile sonucunun birleşimi risk kavramını anlatır.
• Tehlike belirlemede 4M modeli kullanılır: insan, makine, ortam, yönetim.
• Ölümlü kazalar en çok inşaat sektöründe görülür; Türkiye'de en sık yaralanma elde olur.
• Kaza sırası: yüksekten düşme, malzeme düşmesi, elektrik çarpması, kazı kenarı çökmesi. Yağışlı kış günlerinde kayma, takılma ve düşme artar.
• Kaza sonrası ilk yardımdan sonra önce saha kontrolü yapılır; ölümlü kazada SGK, kolluk ve jandarmaya bildirim gerekir.
• Bakım onarım kazalarının nedeni kalifiye eleman eksikliğidir; denetim, yazılı talimat ve ikaz işaretleri riski düşürür.

İskele, merdiven ve yüksekte çalışma

• Yüksekte çalışmada ilk hedef iskele, platform ve korkuluk gibi toplu önlemlerdir.
• İskele kurma, sökme ve değiştirme işi yetkili uzman gözetiminde, eğitimli kişilerce yapılır.
• Korkuluk en az 100 cm, topuk levhası en az 15 cm olmalıdır; hareketli iskele güvenli noktaya bağlanır ve fren koluyla sabitlenir.
• İskele taban genişliği için yükseklik oranı kullanılır; 6 m yükseklik ve 3:1 oranda taban 2 m olur.
• Tavan iskeleleri 150 cm yüksekliğin üzerinde kullanılır.
• Halatla çalışmada ucunda kanca bulunan en az iki ayrı halat gerekir.
• Seyyar merdivenin ayaklarında kaymaz kauçuk bulunur; elektrik işlerinde metal değil yalıtkan merdiven kullanılır.

Kişisel koruyucu donanım ve fiziksel etkenler

• Temel KKD: baret, emniyet kemeri, iş ayakkabısı ve eldiven.
• Saha işçisi sarı, yönetici ve ziyaretçi genellikle beyaz baret takar.
• Kulak koruyucu 85 dB'de takılır; solunum maskesi yüze oturma testi düzenli tekrarlanır.
• Toz, gaz ve zehirli partiküllere karşı kimyasal filtre tipi maske kullanılır.
• Tam yüz maskeli solunum cihazı, kimyasal giysi, çift eldiven ve bot B seviye KKE'dir.
• Kapsam dışı KKD'ler Kategori 0 sayılır.
• Bütün vücut titreşiminde sınır değer 1,15, etkin değer 0,5 m/s²dir; el-kol titreşiminde eylem değeri 2,5 m/s²dir.
• Tank ve depo gibi kapalı alanlarda çalışmadan önce bağlantı ağızları kapatılıp izole edilir.

Güvenlik ve sağlık işaretleri

• Yönetmelik yasak, uyarı, emredici, acil çıkış ve ilkyardım ile yangın işaretlerini kapsar; coğrafi işaret yoktur.
• Yeşil zemin üzerindeki beyaz piktogram acil çıkış ve ilkyardım işaretidir.
• Mavi zeminli beyaz piktogramlı daire emredici işarettir, uyarı işareti değildir.
• Sarı zeminli üçgen içindeki üç siyah yarım ay biyolojik riski gösterir.
• İki kol yukarıda avuç içleri öne dönükse tehlike, sağ kol yukarı avuç ileri ise kesinti/ara komutudur.
• Işıklı işaret ile sesli sinyal birlikte kullanılabilir.

Meslek hastalıkları ve bakım türleri

• Meslek hastalıkları etkene göre biyolojik, ergonomik, fiziksel ve toz kaynaklı gruplanır; genetik neden bu gruba girmez.
• Mesleki astım, tehlikeli toz, duman ve buharın solunmasıyla gelişir.
• Pnömokonyoz grubunda silikozis, asbestozis, bissinozis ve siderozis yer alır; akantozis yoktur.
• Önleme için kaynakta kontrol, iş planlaması, tıbbi önlemler ve işçiye yönelik önlemler uygulanır.
• Bakım türleri: periyodik, arıza sonrası, proaktif ve kestirimci; ekonomik ömür sonrası işlem ayrı tür sayılmaz.
• Bakımda çalışanın tecrübeli ve eğitimli olması, KKD kullanması ve yazılı talimata uyması öncelikli sayılır.

Hukuki ve ekonomik sonuçlar

• İş kazasında maddi, manevi, destekten yoksun kalma ve iş göremezlik tazminatı istenebilir; ihbar tazminatı istenemez.
• Cezai sorumlulukta taksirle ölüm ve yaralama suçtur; ceza şahsidir, toplu ceza yoktur.
• İşverence sağlanan taşıtla yolculuk, görevle başka yere gönderilme ve süt izni süreleri iş kazası sayılır; kendi aracıyla işe gidiş sayılmaz.
• Ölen sigortalının hak sahiplerine aylık kazancın yüzde 70'i oranında gelir bağlanır.
• Kazalar sosyal ve ekonomik etki, üretim kaybı, hizmet aksaması ve tazminat yükü doğurur; işgücü artışı doğurmaz.
• Aracı kurumlar kaza ve hastalıktan doğrudan zarar görmeyen taraftır.
• Çalışanın ekipman yeterliliği eğitim kayıtlarıyla belirlenir.

Tehlike

Zarar verme potansiyeli taşıyan durum.

Risk

Tehlikenin gerçekleşme olasılığı ile sonuçlarının birleşimi.

Toplu korunma

Tüm çalışanları birlikte koruyan iskele, korkuluk gibi önlemler.

KKD

Kişiyi korumak için kullanılan, en son başvurulan koruyucu donanım.

4M modeli

Tehlike belirlemede insan, makine, ortam ve yönetim öğelerinin incelenmesi.

Proje sorumlusu

Tasarımdan tamamlanmaya İSG yükümlülüklerini yürütmek üzere işverence görevlendirilen kişi.

Kestirimci bakım

Arıza olmadan önce durum izlenerek planlanan bakım türü.

Proaktif bakım

Arıza nedenlerini önceden gidermeye yönelik bakım yaklaşımı.

Pnömokonyoz

Toz solunmasına bağlı mesleki akciğer hastalıkları grubu.

Destekten yoksun kalma tazminatı

Ölen işçinin bakmakla yükümlü olduğu kişilere ödenen tazminat.

Kategori 0

KKD yönetmeliği kapsamı dışında kalan donanımların sınıfı.

• Öncelik sırasında kaynak önce, ortam sonra, kişi en sonda gelir; KKD hiçbir zaman ilk çözüm değildir.
• Tehlike ile risk karıştırılmamalı: olasılık ve sonucun birleşimi riski anlatır.
• Yapı işleri geçicidir ve çalışma süresi kısa değildir diye düşünülmemelidir; kalıcı olan yapının kendisidir.
• Tazminat sorularında ihbar tazminatı daima dışarıda kalan seçenektir.
• Maden ocakları, madencilik, coğrafi işaret ve genetik neden gibi seçenekler çoğunlukla kapsam dışı yanıttır.