AUZEF Yaşam Becerileri Çıkmış Sorular

Yaşam Becerileri dersi; bireyin kendini koruması, sağlıklı karar vermesi ve sağlıklı ilişkiler kurması için gereken becerileri, bunların gelişimini, kuramsal temellerini ve eğitim programlarını ele alır.

Yaşam becerilerinin tanımı ve önemi

• Yaşam becerileri; korunma, gelişim, sağlıklı kalma ve ilişki kurma alanlarında yetkinlik sağlayan, ömür boyu gereken becerilerin bütünüdür.
• Bu beceriler bireyin kendini gerçekleştirmesine, tehlikelerden korunmasına ve sağlıklı karar vermesine yardım eder.
• Her yaşta ve her birey tarafından kazanılabilir; yalnızca sosyal zekâsı yüksek kişilere özgü değildir.
• Teknik beceriler belirli alana özgü, bilgiye dayalı becerilerdir; teknik olmayanlar kişilerarası ve duygusal becerilerdir.
• Medya okuryazarlığı yaşam becerisi bileşenleri arasında sayılmaz.

Gelişim kuramları ve sosyal öğrenme

• Çocuk ve ergen gelişim kuramı cinsiyet ve gelişim gibi konuları inceler; problem davranışlar bu alanın dışında tutulur.
• Bilişsel gelişim ilerledikçe empati becerisi daha belirgin hâle gelir.
• Sosyal algı, çevredeki insan, nesne ve olayları algılayıp onlara yönelik tutum geliştirmektir.
• Bandura'ya göre beceriler büyük ölçüde model alınarak öğrenilir; davranışların genle aktarıldığı görüşü bu kurama aykırıdır.
• Sosyal etkinin düzeyi güç, sayı ve yakınlık değişkenlerine bağlıdır.

Risk, koruyucu etkenler ve psikolojik sağlamlık

• Problem Davranış Teorisi, sistemlerdeki risk etkenlerini, yol açtıkları davranışları ve koruyucu etkenleri birlikte ele alır.
• Arkadaş baskısı ve risk alma eğilimi risk etkenidir; koruyucu etken sayılmaz.
• Risk ve koruyucu etkenler yalnızca kişilik sisteminde değil, farklı sistemlerde bulunur.
• Psikolojik sağlamlık, travma ve zorluklar karşısında uyum sağlamayı açıklar; dinamik bir süreçtir ve öğrenilebilir.
• Yaşam becerileri, bireysel koruyucu faktörlere benzer; sorunların üzerini örtmek sağlamlığa katkı vermez.

Yaşam becerileri eğitim programları

• Tüm okul yaklaşımında okulun bütün çalışanları, gençlerle ilişkileriyle eğitime katkı verir.
• Programlar çocuk merkezli olmalı, katılımcıların etkin katılımını sağlamalı ve alanında yetişmiş kişilerce verilmelidir.
• Rol oynama ve beyin fırtınası gibi etkin kılan yöntemler önerilir.
• Okul dışı programlar çoğunlukla sivil toplum örgütlerince yürütülür ve esnek yapıya sahiptir.
• Katılma isteği tutum boyutuyla ilgilidir.

Karar verme ve problem çözme

• Karar vermede stres, duygusal ve psikolojik faktörler ile kişilik özellikleri etkilidir; coğrafi konum etkenler arasında değildir.
• Orta çocukluk döneminde kararlarda akranlar belirgin ağırlık taşır.
• Bütüncül bakan ve ayrıntıyla uğraşmayan birey sağ yarımküreyi ağırlıklı kullanır.
• Problem çözme küçük yaştan itibaren kazanılır ve geliştirilir; güçlü olanlarda anti sosyal davranış beklenmez.
• En yaygın destek programı Kişiler Arası Bilişsel Problem Çözme Programı'dır.
• Problem çözme yaklaşımını inançlar, tutumlar, duygusal tepkiler ve geçmiş deneyimler etkiler.

Yaratıcı ve eleştirel düşünme

• Yaratıcı düşünce ıraksak düşünceyle ilişkilidir ve geliştirilebilir.
• Akıcılık üretilen fikir sayısını, esneklik farklı bakabilmeyi, özgünlük kendine özgü çözümü gösterir.
• Torrance'a göre otoriteye uyum arttıkça yaratıcılık 6-8 yaşta gerilemeye başlar.
• Eleştirel düşünme; tanımlama ve analiz etme gibi becerileri içerir, olumsuz yöne odaklanmak anlamına gelmez.
• Yeni ürün oluşturmak yaratıcı düşünmeyle ilgilidir; eleştirel düşünce herkesçe benimsenen çözümü garanti etmez.

İletişim ve kişiler arası ilişkiler

• İletişimin öğeleri kaynak, hedef, mesaj ve kanaldır.
• Gürültü iletişimi aksatır; etkin dinleme bireye saygı ve anlaşılma hissi verir.
• Öğüt vermek ve ahlak dersi vermek iletişim engelidir.
• İlişkilerin dayanağı çatışma değildir; iyi ilişkili kişiler arkadaşları hakkında her zaman olumlu düşünmeyebilir.
• Akran reddi yaşayanların hepsi alt sosyoekonomik düzeyden gelmez.

Öz farkındalık, empati ve duygular

• Öz farkındalığı gelişmiş birey kendini sürekli eksik görmez.
• Empatinin temelleri okul öncesi dönemde atılır; bilişsel düzeydeki empati ergenlikte görülmeye başlar.
• Empatiyi en çok iletişim becerisi etkiler; doğulan ülkenin etkisi yoktur.
• Duygu, nesne, olay veya kişilerin iç dünyada bıraktığı etkidir.
• Duygulara ilişkin bir basamak olarak tepkileri önceden kestirme sayılmaz.
• Hem olumlu hem olumsuz duygulara özgü başa çıkma yolları geliştirmek duygularla baş etmedir.

Teknik beceri

Belirli bir alana ya da etkinliğe özgü, bilgiye dayalı beceridir.

Sosyal algı

Çevredeki insanları, nesneleri ve olayları algılayıp onlara karşı tutum geliştirmedir.

Sosyal Etki Teorisi

Etkinin düzeyini güç, sayı ve yakınlık değişkenlerine bağlayan kuramdır.

Problem Davranış Teorisi

Sistemlerdeki risk ve koruyucu etkenlerle problem davranışları birlikte açıklayan kuramdır.

Psikolojik sağlamlık

Zorluk ve travma karşısında uyum sağlayabilme; öğrenilebilen dinamik süreçtir.

Tüm okul yaklaşımı

Okulun bütün çalışanlarının yaşam becerilerini destekleyen tutum göstermesidir.

Akıcılık

Bir problem için üretilen farklı fikirlerin sayısıdır.

Esneklik ve özgünlük

Sorunlara farklı bakabilme ve kendine özgü çözüm üretebilmedir.

Etkin dinleme

Karşıdakine söylediklerinin anlaşıldığını ve saygı gördüğünü hissettiren dinlemedir.

Kanal

Kaynağın mesajı hedefe ulaştırmak için kullandığı yollardır.

Empatik beceri

Karşıdakini anladığını ona iletebilme ve hissettirebilmedir.

Duygularla baş etme

Olumlu ve olumsuz duygulara karşı kendine özgü başa çıkma yolları geliştirmedir.

• Risk etkenleri (arkadaş baskısı, risk alma eğilimi) ile koruyucu etkenler karıştırılmamalıdır.
• Yaratıcı düşünce ıraksak düşünceyle, eleştirel düşünme sorgulayarak değerlendirmeyle ilişkilidir.
• Soruların çoğunda 'yalnızca', 'her zaman', 'tüm' gibi mutlak ifadeler içeren seçenekler yanlıştır.
• Akıcılık sayıyla, esneklik farklı bakışla, özgünlük kendine özgülükle eşleşir.
• Karar verme ile problem çözme sosyal becerilerden ayrı bileşenler olarak sorulabilir; sınıflamaya dikkat edilmelidir.