AUZEF Yönetim ve Liderlik Çıkmış Sorular

Yönetim ve Liderlik dersi; yönetim kuramlarını, yönetim sürecini ve karar vermeyi, liderlik yaklaşımlarını, iletişimi, motivasyonu, çatışmayı, zaman yönetimini ve örgüt iklimi ile kültürünü eğitim kurumları bağlamında ele alır.

Yönetim kuramları ve yönetim süreci

• Klasik kuramlar verimliliği ve iş bölümünü öne çıkarır; okul fabrika, öğrenci hammadde gibi görülür.
• Hawthorne araştırmaları aydınlatma deneyiyle başladı; verimi belirleyenin grup ilişkileri ile sosyal-psikolojik ihtiyaçlar olduğu anlaşıldı.
• Sürekli öğrenme, değişim, bilgi ve strateji vurgusu güncel yönetim kuramlarına aittir; performans yönetimi de bu gruptadır.
• Dört temel işlev planlama, örgütleme, yürütme/liderlik ve kontroldür; düzenleme işlev sayılmaz.
• Sapmayı saptayıp düzeltici önlem almak denetim işlevidir; denetimin çıktıları raporlama ve bütçelemedir.
• Max Weber otoriteyi geleneksel, karizmatik ve yasal-rasyonel diye üçe ayırır; yasal-rasyonel otoritede itaat makama gösterilir.

Karar verme

• Karar verme, hedefe ulaşmak için bilinçli biçimde bir yolu seçmektir ve yönetimin merkezindedir.
• Yönetim sürecinin niteliği alınan kararların niteliğine bağlıdır.
• Rasyonel model sistematiktir; deneyim ve duyguya dayanmak sezgisel karar vermeye özgüdür.
• Beyin fırtınasında eleştiri yapılmadan çok sayıda fikir üretilir; değerlendirme sonra gelir.
• Baskı grupları, beşinci güç olarak eğitim politikalarını etkileyebilir.

Liderlik kuramları

• Özellikler kuramı liderliği doğuştan niteliklere bağlar; Stogdill'e göre gayret, sorumluluk ve cesaret olumludur, kararsızlık değildir.
• Davranışsal kuramlar (Ohio, Michigan) liderin görev veya insan odaklı davranışına bakar.
• Durumsal yaklaşımlar arasında Fiedler'in modeli ile House ve Evans'ın Yol-Amaç Kuramı yer alır.
• Dönüşümcü lider ortak vizyonla izleyiciyi ilham yoluyla dönüştürür; işlemsel liderlik ödül-ceza alışverişine dayanır.
• Cheng'in okul liderliği boyutları yapısal, kültürel, siyasi ve eğitim liderliğidir.
• Öğretmen liderliği, sınıf dışında meslektaşları ve okulu etkilemeyi anlatır.

İletişim

• İletişimin ögeleri kaynak, mesaj, alıcı, kanal, gürültü ve geri bildirimdir.
• Örgütün amaçlarına ulaşması en çok etkili iletişime dayanır.
• İletişim bozuksa bireysel başarı örgüte yansımayabilir.
• Etkili iletişimde mesaj hedef kitlenin dikkatini çeker.
• El, kol ve baş hareketleriyle kurulan iletişim beden dilidir.

Motivasyon

• Maslow piramidinin tepesinde kendini gerçekleştirme ihtiyacı yer alır.
• Herzberg'de hijyen faktörler dışsal olup yokluğunda memnuniyetsizlik doğurur; asıl güdüleyenler içsel motive edicilerdir.
• İçsel kaynaklar ihtiyaç ve ilgidir; ödül, takdir ve yarışma dışsaldır.
• McGregor'un X Kuramı çalışanı tembel sayıp sıkı denetim ister; Y Kuramı sorumluluk alabileceğini savunur.
• Korku yaratarak güdülemek olumlu motivasyonla bağdaşmaz.

Çatışma yönetimi

• Çatışma, bireyin kendisi ile diğerleri arasındaki etkileşimli bir süreçtir.
• Geleneksel yaklaşım çatışmayı zararlı sayıp bastırır; etkileşimci yaklaşım yararlı görür.
• İşlevsel çatışma yenilik getirir; işlevsiz çatışma bıkkınlık ve performans düşüklüğü yaratır.
• Thomas-Kilmann modelinde ödün verme tüm istekten vazgeçmek, hükmetme yalnız kendi dediğini kabul ettirmek, iş birliği ise iki tarafı da kazandırmaktır.
• Düşük benlik saygısı çatışma nedenlerinden insan faktörü grubundadır.

Zaman yönetimi

• Zaman yönetimi öz-farkındalığa dayanır; zaman tuzaklarını görmek bunun parçasıdır.
• Etkili dinlememek kişinin kendisinden kaynaklanan tuzaktır; krizler ve ziyaretçiler dış kaynaklıdır.
• Yetki devri, değerli işlere zaman ayırmayı sağlar.
• ABC yaklaşımında işler önem derecesine göre öncelenir.
• Amaca ulaşmak başarı duygusuyla motivasyonu artırır.

Örgüt kültürü, iklimi ve okul öncesi kurumlar

• Örgüt kültürü, üyelerin paylaştığı değer, inanç, norm ve davranış kalıplarının bütünüdür.
• İklimi kültür, ekoloji, sosyal çevre ve fiziksel faktörler biçimlendirir; örgüt çıktıları iklimi oluşturmaz.
• Yönetici desteği, hedefte uzlaşı, mesleki gelişim ve meslektaş dayanışması olumlu iklim bileşenleridir; ceza sistemi değildir.
• Öğretmenin günlük değerlendirmesi genel değerlendirme zamanı bölümüne kaydedilir.
• Okul öncesinde yöneticiler MEB Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Okulları Yönetmeliğine dayanır.
• Veli okulun dış ögesidir; yönetici, öğretmen, öğrenci ve yardımcı personel iç ögedir.

Sistem

Ortak amaç için etkileşen parçaların oluşturduğu anlamlı bütündür.

Yönetişim

Paydaşların kararlara şeffaf ve ortaklaşa katıldığı yönetim anlayışıdır.

İnsani yeterlik

Yöneticinin başkalarıyla uyumlu ve verimli iş birliği yapabilme becerisidir.

Yetki devri

Bazı görevlerin uygun kişilere aktarılarak önemli işlere zaman ayrılmasıdır.

Hijyen faktörler

Ücret, çalışma koşulları gibi dışsal unsurlardır; yokluğu hoşnutsuzluk yaratır.

Yasal-rasyonel otorite

Gücünü yasa ve kurallardan alan, makama itaat edilen otorite türüdür.

Beşinci güç

Karar vericileri etkileyen örgütlü çıkar toplulukları, yani baskı gruplarıdır.

Dönüşümcü liderlik

Ortak vizyon ve ilhamla izleyicileri çıkarlarının ötesine taşıyan liderliktir.

Örgüt kültürü

Üyelerce paylaşılan değer, inanç ve normların bütünüdür.

Covey Matrisi

Zaman yönetiminde işleri önem ve aciliyete göre alanlara ayıran yaklaşımdır.

• Özellikler kuramı doğuştan niteliklere, davranışsal kuram gözlenebilir davranışa, durumsal yaklaşım ise koşullara bakar.
• Herzberg sorularında motive edicilerin içsel, hijyen faktörlerin dışsal olduğuna dikkat edilmelidir.
• Çatışma stratejilerinde ödün verme, hükmetme ve iş birliği ayrımı kimin kazandığına bakılarak yapılır.
• Soru kökündeki 'yer almaz' veya 'değildir' ifadesi doğru olmayan seçeneği aratır; dikkatle okunmalıdır.
• Klasik kuram verimlilik, Hawthorne sosyal ihtiyaçlar, güncel kuram bilgi ve sürekli öğrenme ile eşleşir.