AUZEF Yunan Roma Mimarisi ve Sanatı Çıkmış Sorular

Ders, Eski Yunan ve Roma dünyasında yerleşim biçimlerini, tapınak mimarisini, mimari düzenleri ve heykel sanatını dönemler ile önemli merkezler üzerinden ele alır. Anadolu'daki antik kentler ve yapılar da önemli yer tutar.

Yerleşim türleri ve kent devleti

• Polis, siyasi, idari, dini ve ekonomik yaşamın tek merkezde toplandığı bağımsız kent devletidir; Atina, Sparta ve Korinthos örnektir.
• Köy ve mezra gibi kırsal yerleşmelerde tarım ve hayvancılık baskındır, iş bölümü azdır.
• İş bölümü ve uzmanlaşma en çok şehirlerde görülür.
• Anadolu'da ilk konutlar köşesiz, yuvarlak planlıydı; dikdörtgen plan sonradan ortaya çıktı.

Coğrafya, çağlar ve koloniler

• Anakara Yunanistan, Ege adaları ve Batı Anadolu kıyıları Eski Yunan Uygarlığı'nın çekirdek bölgesidir.
• Helenistik Çağ, MÖ 323'te Büyük İskender'in ölümüyle başlar, MÖ 31 Aktium Savaşı ile biter; süresi yaklaşık 300 yıldır.
• MÖ 8-6. yüzyıllarda nüfus artışı, toprak yetersizliği ve ticaret isteği koloni kurmayı doğurdu.
• Güney İtalya ve Sicilya'daki yoğun Yunan yerleşimi nedeniyle bölgeye Magna Graecia denildi.

Tapınak planı ve mimari düzenler

• Klasik tapınak üç bölümlüdür: Pronaos (giriş sundurması), Naos (kült heykeli odası), Opisthodomos (arkadaki hazine odası).
• Tapınak, Krepidoma denen basamaklı tabana oturur; en üst basamak olan Stylobat sütunları taşır.
• Dor düzeni daha çok anakara Yunanistan'da gelişti.
• İon düzeni volütlü başlıklı, kaideli ince sütunludur; Batı Anadolu'da doğdu ve en büyük örneklerini Anadolu'da verdi.
• Korinth düzeninde başlıklar akanthus yapraklıdır; Uzuncaburç (Diocaesarea) Zeus Olbios Tapınağı bu düzendedir.
• Athena Nike Tapınağı İyon düzenli ve amphiprostylos planlıdır; yalnız ön ve arka cephede dörder sütun vardır.

Önemli tapınaklar ve anıtlar

• Ephesos Artemis Tapınağı, tümüyle mermerden yapılmış en büyük antik tapınaktır; sütun altları kabartmalıdır ve Yedi Harika'dandır.
• Halikarnassos Mausolleionu, Karya Satrabı Mausolos için eşi II. Artemisia tarafından yaptırıldı; 'mausoleum' sözcüğüne kaynaklık etti.
• Olympia Zeus Tapınağı'ndaki Pheidias'ın krizelefantin Zeus heykeli Yedi Harika arasında sayılır.
• Duvar örgüsü tekniklerinden biri düzgün rektogonal (kesme taş) örgüdür; ahşap, taş, tuğla ise malzemeyi bildirir.

Heykel sanatı

• Sert Üslup (MÖ 480-450) Arkaik'ten Klasik'e geçiştir; Arkaik gülümseme kaybolur, yüzler ciddi ve ağırbaşlıdır.
• Polykleitos MÖ 5. yüzyılda yaşadı; ideal insan oranlarını anlatan Kanon ve Doryphoros ile tanınır.
• Geç Klasik ustası Praksiteles'in şaheseri Knidos Aphroditesi, anıtsal boyutlu ilk çıplak kadın heykelidir.

Helenistik Pergamon

• Pergamon Krallığı, hareketli figür, abartılı kas, ışık-gölge ve yoğun duyguyla özgün 'Pergamon Baroku' üslubunu yarattı.
• Zeus Altarı kabartmaları bu üslubun doruk noktasıdır.
• Kent çok dik bir tepede olduğundan yapılar istinat duvarlı teraslara yelpaze biçiminde dizildi.

Roma kenti ve sanatı

• Roma, Yedi Tepe (Septimontium) üzerine kuruldu; bu tepeler kentin çekirdeğidir.
• Roma emekli askerleri için Colonia denen koloni kentleri kurdu; bu kentler ızgara planlıdır (Castrum planı).
• Prima Porta Augustus'u, zırhlı komutan olarak askerlerine seslenirken gösterir.
• Zırhtaki kabartmalar Pax Romana'yı simgeler; heykel siyasi propaganda örneğidir.

Polis

Tek merkezde toplanmış yönetim ve yaşamı olan bağımsız kent devleti.

Magna Graecia

Güney İtalya ve Sicilya'daki yoğun Yunan yerleşimine verilen ad, Büyük Yunanistan.

Pronaos

Tapınağın giriş sundurması.

Naos

Kült heykelinin durduğu tapınak iç mekanı.

Opisthodomos

Tapınağın arkasındaki, hazinelerin saklandığı oda.

Krepidoma

Tapınağın üzerine oturduğu basamaklı taban.

Stylobat

Krepidoma'nın en üst basamağı; sütunların oturduğu platform.

Amphiprostylos

Yalnız ön ve arka cephelerinde sütun sırası olan tapınak planı.

Krizelefantin

Fildişi ve altınla yapılan heykel tekniği.

Pergamon Baroku

Hareket, güçlü kas yapısı ve yoğun duygu içeren Helenistik üslup.

Colonia

Romalıların emekli askerler için kurduğu koloni kenti.

Pax Romana

Roma barışı; Prima Porta zırhındaki kabartmalarla simgelenir.

• Dor düzeni anakara Yunanistan'la, İon düzeni Batı Anadolu'yla, Korinth düzeni akanthus yapraklı başlıkla eşleştirilmelidir.
• Stylobat (sütunların oturduğu en üst basamak) ile Krepidoma (tüm basamaklı taban) karıştırılmamalıdır.
• Opisthodomos yalnızca tapınaklarda bulunur; Pronaos giriş, Naos kült heykeli odasıdır.
• Dünyanın Yedi Harikası'ndan sorulanlar: Ephesos Artemis Tapınağı, Halikarnassos Mausolleionu ve Olympia Zeus heykeli.
• Helenistik Çağ başlangıcı MÖ 323, bitişi MÖ 31 olarak ezberlenmelidir.