Anadolu AÖF Hukukun Temel Kavramları Çıkmış Sorular

Hukukun Temel Kavramları dersi; toplumsal düzen kurallarını, hukukun kaynaklarını, normlar hiyerarşisini, hukuki yaptırımları, geçersizlik türlerini, yargı kollarını, hakları ve başlıca hukuk sistemlerini genel çerçevede ele alır.

Toplumsal düzen kuralları ve yaptırım

• Din, ahlak, görgü ve hukuk kuralları toplumsal düzeni sağlar; bunlar zamanla değişebilir, zayıflayabilir ya da kalkabilir.
• Ahlak kuralları davranışları doğru ya da yanlış diye değerlendirir ve toplumdan topluma farklılık gösterir.
• Görgü kuralları nezaket ve terbiye esaslı tavır ve davranış biçimleridir; selam vermek, konuşanı dinlemek örnektir.
• Hukuk kuralının yaptırımı maddidir ve devlet eliyle uygulanır; manevi yaptırım diğer düzen kurallarına özgüdür.
• Tek bir hukuka aykırı eylem birden fazla yaptırıma yol açabilir.

Hukuk kuralı türleri ve yürürlük

• Emredici kurallar tarafların iradesiyle değiştirilemez; evlenme yaşına ilişkin hüküm bunun örneğidir.
• Yorumlayıcı kurallar tarafların belirsiz bıraktığı noktaları açıklar; tamamlayıcı kurallar ise hiç düzenlenmemiş boşluğu doldurur.
• Kanunlar kural olarak geriye yürümez; ceza hukukunda sanığın lehine olan kanun geçmişe de uygulanır.
• Yürürlük tarihi belirtilmeyen kanun, Resmî Gazete'de yayımından sonraki 45. günde yürürlüğe girer.
• Yargılama usulü kanunlarında derhal uygulanma ilkesi geçerlidir.
• Ceza hukukunda kıyas yoluyla uygulama yapılamaz.

Hukukun kaynakları ve normlar hiyerarşisi

• Kaynaklar yazılı (anayasa, kanun, kararname, yönetmelik) ve yazısız (örf ve âdet, gelenek hukuku) olarak ayrılır.
• İçtihat ve yargı kararları yardımcı kaynak sayılır.
• Hiyerarşi en üstte Anayasa, ardından uluslararası sözleşmeler, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ve yönetmelik şeklinde sıralanır.
• Cumhurbaşkanlığı kararnamesi kanuna, Anayasaya ve uluslararası anlaşmalara aykırı olamaz.
• Örf ve âdetin hukuk kuralı olması için süreklilik, genel inanç ve devlet desteği gerekir.
• Dağınık kuralların dala göre düzenli bütün hâline getirilmesine tedvin denir.

Geçersizlik yaptırımları ve diğer yaptırımlar

• Kurucu unsuru eksik işlem yok sayılır; evlendirme memuru önünde yapılmayan evlenme buna örnektir.
• Kurucu unsurları tam ama emredici kurala aykırı işlem mutlak butlanla başından itibaren geçersizdir; taraflar sonradan geçerli kılamaz.
• İrade bozukluğu olan, emredici kurala aykırı olmayan işlem nispi butlanla iptal edilebilir.
• Resmî şekle uyulmadan yapılan işlem kesin hükümsüzdür.
• Borcunu ödemeyene karşı cebri icra, kusurlu zarar verene karşı tazminat, hukuka aykırı idari işleme karşı iptal uygulanır.

Haklar, davalar ve hukuk dalları

• Mülkiyet hakkı kullanma, yararlanma ve tasarruf yetkisi veren en geniş ayni haktır.
• Bedelden indirim gibi tek yanlı irade ile hukuki durumu değiştiren haklar yenilik doğuran haklardır.
• Hakkın bir başkasına geçmesi hakkın nisbi kaybıdır; hak ortadan kalkmaz, el değiştirir.
• İnşai dava yeni hukuki durum kurar ya da mevcut olanı değiştirir veya sona erdirir; boşanma örnektir.
• Kişiler hukuku ikametgâhı, mal rejimleri ise aile hukukunu ilgilendirir.
• Zaruret hâli, ağır tehlikeden kurtulmak için üçüncü kişinin malına zarar vermeyi hukuka uygun kılar.
• Kamu hizmetlerine girme hakkı siyasal kamu haklarındandır.

Yargı organları ve Anayasa

• Adli yargı genel görevli yargı koludur; Danıştay idari yargının, Sayıştay mali yargının en yüksek organıdır.
• Asliye hukuk mahkemesi malvarlığı ve şahıs varlığı davalarına bakar ve tek hâkimlidir.
• Bölge idare mahkemeleri en az iki daireden kurulur.
• Anayasa Mahkemesi 15 üyelidir, üyeler 12 yıl için seçilir.
• Hâkimlerin zorunlu emeklilik yaşı 65'tir.
• Anayasa değişikliği teklifi için en az 200 milletvekili imzası gerekir.
• Bütçe teklifi mali yıldan en az 75 gün önce TBMM'ye sunulur.
• Süresi bir yılı geçmeyen ekonomik, ticari ya da teknik anlaşmalar onay aranmadan yürürlüğe girebilir.

Hukuk sistemleri ve adalet anlayışları

• İngiliz hukukunda içtihattan oluşan Common Law temel, parlamento kanunlarından oluşan Statute Law ikincil kaynaktır.
• Roma hukukunun başlangıç kaynağı Gaius'un Institutiones eseridir.
• Pandekt Hukuku, Digesta'nın incelenmesiyle doğan ve Kıta Avrupası'nı etkileyen özel hukuk kültürüdür.
• İslam hukukunda şeriat ilahi emirlerin bütünüdür; kısas karşılığıyla ceza, kazf için hadd uygulanır.
• Muâmelât fıkhın toplumsal ilişkileri ele alan kısmıdır.
• Sosyalist hukukta araçsalcılık, hukuku sınıfsız topluma geçişte araç sayar.
• Denkleştirici adalet kişisel durumlara bakmadan eşitlik gözetir; dağıtıcı adalet kabiliyet ve konuma göre paylaştırır.

Statute Law

İngiliz sisteminde parlamento kanunları ve onaylanan antlaşmalardan oluşan yasa hukuku.

Mutlak butlan

Kurucu unsurları tam fakat emredici kurala aykırı işlemin baştan geçersiz olması.

Nispi butlan

İrade açıklamasındaki sakatlık nedeniyle işlemin iptal edilebilir sayılması.

Yokluk

Kurucu unsuru eksik işlemin hukuken hiç doğmamış sayılması.

Cebri icra

Borcun devlet gücüyle zorla yerine getirilmesi.

Tazminat

Hukuka aykırı ve kusurlu davranışla verilen zararın ödettirilmesi.

İnşai dava

Hukuki durumu yeniden kuran, değiştiren veya kaldıran dava türü.

Tedvin

Dağınık hukuk kurallarının düzenli bir bütün hâline getirilmesi.

Yorumlayıcı kural

Tarafların belirsiz bıraktığı ifadenin anlamını açıklayan kural.

Zaruret

Ağır tehlikeden kurtulmak için üçüncü kişinin malına zarar vermeyi haklı kılan durum.

Mülkiyet hakkı

Eşyayı kullanma, yararlanma ve tasarruf yetkisi veren en geniş ayni hak.

• Mutlak butlan (emredici kurala aykırılık, baştan geçersiz) ile nispi butlan (irade sakatlığı, iptal edilebilir) ve yokluk (kurucu unsur eksik) karıştırılmamalı.
• Yorumlayıcı kural belirsizliği açıklar, tamamlayıcı kural boşluğu doldurur.
• Maddi yaptırım yalnız hukuka özgüdür; manevi yaptırım içeren hukuk kuralı seçeneği yanlıştır.
• Sayı sorularında ezberlenecekler: AYM 15 üye ve 12 yıl, hâkim emeklilik 65, kanun yürürlüğü 45. gün, bütçe 75 gün, değişiklik teklifi 200.
• Denkleştirici adalet eşitliğe, dağıtıcı adalet kabiliyete ve konuma göre paylaşıma dayanır.