Anadolu AÖF İşletme İlkeleri Çıkmış Sorular

İşletme İlkeleri dersi; işletmenin çevresini, türlerini, temel fonksiyonlarını, yönetim yaklaşımlarını, birleşme ve büyüme biçimlerini, küreselleşmeyi ve sosyal sorumluluğu ele alır. Pazarlama, finans, muhasebe ve insan kaynakları gibi alanlar ile başabaş analizi de bu kapsamdadır.

İşletme çevresi ve piyasa yapıları

• Örgüt kültürü iç çevreye aittir; işgücü piyasası, tedarikçi, müşteri ve rakipler dış çevre unsurlarıdır.
• Rakipler mikro (görev) çevrede yer alır; makro çevre faktörleri arasında sayılmaz.
• Demografik çevre nüfusun yapısını ve gelecekteki gidişatını inceler.
• Çevre faktörleri hızlı değişiyorsa dinamik çevreden söz edilir; uzman görüşüne dayanan çevre analizi tekniği Delphi'dir.
• Piyasa yapıları tam rekabet, tekel, oligopol ve tekelci rekabettir; sınırsız rekabet diye bir model yoktur.
• Tam rekabette çok sayıda küçük firma, benzer ürün, tam bilgi ve serbest giriş-çıkış bulunur.

İşletme türleri ve hukuki yapı

• Limited şirket sermaye şirketidir; şahıs şirketleri grubunda yer almaz.
• Adi şirket ticari şirket sayılmaz.
• Sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket, kollektif ve anonim şirket özelliklerini birleştirir.
• Kooperatif türleri üretim, tüketim, tarım satış ve tarım kredi olarak sayılır; taşıma kooperatifi bu listede yoktur.
• Ticaret işletmesi malı değiştirmeden satar; karma holding iştirakin yanında üretim ve hizmet faaliyeti de yürütür.
• Çalışan sayısı 10-49 olan ve net satışı 25 milyon TL'yi aşmayan işletme küçük ölçeklidir.

Girişimci, yönetim ve örgüt

• Girişimci üretim faktörlerini birleştirir, kâr ve zarar riskini üstlenir; başkasına bağlı çalışmak işletme kurma nedeni değildir.
• Taylor'ın Bilimsel Yönetimi zaman etüdüyle en verimli tek yöntemi arar; gayrişahsilik bürokrasi yaklaşımına aittir.
• Yönetim fonksiyonları planlama, örgütleme, yöneltme ve kontroldür; halkla ilişkiler bunlardan değildir.
• Örgüt, iş bölümü ve koordinasyonla bireylerin tek başına ulaşamayacağı hedeflere ulaşmasını sağlar.
• Teknik beceri, özel bilgi ve uzmanlık gerektiren araçları kullanabilmedir.
• Yöneylem araştırması, yönetimin kararlarını bilimsel yöntemlerle desteklemeye yarar.

İşletme fonksiyonları

• Pazarlama temel fonksiyondur; pazarlama karması ürün, fiyat, dağıtım ve tutundurmadan oluşur, marka bu dörtlüde yoktur.
• Dağıtım pazarlamanın işidir, üretim kapsamında değildir.
• Muhasebe kaydeder, sınıflandırır, özetler, raporlar ve yorumlar; fon tedariki finansmana aittir.
• Stok yönetimi finans fonksiyonunun değil üretimin konusudur.
• İnsan kaynakları seçme-yerleştirme, eğitim, performans değerleme, ücret ve endüstriyel ilişkilerle ilgilenir.
• Personel eğitimi halkla ilişkilerin değil insan kaynaklarının görevidir.

Üretim, maliyet ve finansal analiz

• Verimlilik, girdilerle çıktı arasındaki orandır.
• Pratik kapasite aşılırsa zorlanmış kapasite; ortalama maliyetin en düşük olduğu düzey optimum kapasitedir.
• Başabaş noktasında toplam gelir toplam maliyete eşittir; miktar, sabit gider bölü birim katkı payıdır.
• Örnek: 60.000 TL sabit gider, birim katkı 3 TL ise başabaş 20.000 adet ve 120.000 TL'dir.
• Likidite oranları (cari, asit-test) kısa vadeli borç ödeme gücünü gösterir.
• İş değerlemesi görevlerin göreceli değerini belirler; performans değerlemesi çalışan başarısını ölçer.

Büyüme, birleşme ve satın alma

• Yatay birleşmede aynı alandaki rakipler birleşir; iki bankanın birleşmesi örnektir.
• Dikey birleşmede tedarikçi-alıcı zinciri içindeki firmalar birleşir; hammadde firmasını almak geriye doğru dikeydir.
• Ortak girişimde bağımsız firmalar yeni bir şirket kurar; kartelde firmalar bağımsız kalıp rekabeti sınırlayan anlaşma yapar.
• Satın alma adımları strateji belirleme, hedef analizi, satın alma ve birleştirmedir; yönetici değişimi zorunlu değildir.
• İlgisiz alandaki işletmeyi almak riski artırır; bedellerin gelecek kârları bağlaması başarısızlık işaretidir.
• SWOT iç çevrede güçlü-zayıf yönleri, dış çevrede fırsat-tehditleri değerlendirir.

Küreselleşme ve küresel strateji

• Küreselleşme ekonomik, kültürel ve siyasal boyutlarla incelenir.
• Nedenleri iletişim teknolojileri, serbest sermaye dolaşımı ve uluslararası kuruluşlardır; Amerika'nın keşfi temel neden sayılmaz.
• IMF, Dünya Bankası, DTÖ ve GATT küreselleşmeyi hızlandırır; OPEC bunlardan değildir.
• Küreselleşmeyle ürün yaşam süreleri kısalır.
• Korumalı nişler stratejisi kota, gümrük vergisi veya devlet ihalesiyle korunmayı hedefler.
• Strateji sürecinin ilk adımı misyonun belirlenmesidir; devletin ekonomideki rolü işletme dışı bir etkendir.

Sosyal sorumluluk ve etik

• Paydaşlar, işletmeyi etkileyen veya işletmeden etkilenen tüm kesimlerdir.
• Klasik yaklaşım (Friedman) işletmenin sorumluluğunu yasalara uyup kârı artırmakla sınırlar.
• Carroll piramidi ekonomik, yasal, ahlaki ve gönüllü sorumluluklardan oluşur; bireysel sorumluluk yoktur.
• Zararsız ürün sunmak müşterilere, çevreye zarar vermemek çevreye karşı sorumluluktur.
• Kurumsal vatandaşlık yasal, etik ve sosyal kurallara uymayı ifade eder.
• Fiyat anlaşmaları pazar ve rakiplerle ilgili etik konudur; yanıltıcı promosyon pazarlama etiğidir.

Verimlilik

Girdilerle elde edilen çıktı arasındaki orandır.

Ortak girişim

Bağımsız firmaların ortak hedef için kurduğu yeni şirkettir.

Kartel

Aynı sektördeki bağımsız firmaların rekabeti sınırlamak için yaptığı anlaşmadır.

Başabaş noktası

Toplam gelirin toplam maliyete eşit olduğu, kâr ve zararın olmadığı düzeydir.

Likidite oranları

İşletmenin kısa vadeli borçlarını ödeme gücünü ölçer.

Zorlanmış kapasite

Fiilen kullanılan kapasitenin pratik kapasiteyi aşmasıdır.

Pazarlama karması

Ürün, fiyat, dağıtım ve tutundurmadan oluşan dört araçtır.

SWOT analizi

İç çevre güçlü-zayıf yönleri ile dış çevre fırsat-tehditleri birlikte değerlendirir.

Paydaş

İşletmeyi etkileyen veya işletmeden etkilenen taraflardır.

Kurumsal vatandaşlık

İşletmenin yasal, etik ve sosyal kurallara uyarak toplumla sözleşmesini yerine getirmesidir.

Delphi tekniği

Uzman görüşlerine başvurarak dış çevre analizi yapma yöntemidir.

İş değerlemesi

İşlerin göreceli değerini belirleyerek ücret adaletini sağlar.

• Yatay birleşme aynı alandaki rakipleri, dikey birleşme tedarikçi-alıcı zincirini kapsar; geriye ve ileriye yönü ayırt edilmeli.
• İş değerlemesi görevi, performans değerlemesi çalışanı ölçer; karıştırılmamalı.
• Muhasebe, finans ve insan kaynakları faaliyetleri sık değiştirilir; fon tedariki finansa, eğitim insan kaynaklarına aittir.
• Dışta kalan seçeneği sorarken pazarlama karması dört öğeyle sınırlıdır; marka ve koordinasyon bu listede yoktur.
• Başabaş sorularında önce birim değişken gideri, sonra birim katkı payını bulmak gerekir.