Anadolu AÖF Tarla Bitkileri Çıkmış Sorular

Tarla Bitkileri dersi; tahıllar, yemeklik baklagiller, yağ bitkileri, endüstri ve lif bitkileri, yem bitkileri ile tıbbi-aromatik bitkilerin kökenini, iklim isteklerini, yetiştirme ilkelerini ve kullanım alanlarını ele alır.

Tahıllar

• Buğday Türkiye'de en geniş alanda ekilen serin iklim tahılıdır; ekmek ve makarna sanayisinin temel girdisidir.
• Çavdar soğuğa en dayanıklı tahıldır, 1-2 °C toprak sıcaklığında çimlenir. Arpa daha çok yem ve malt için yetiştirilir.
• Mısır, çeltik, sorgum ve darı sıcak iklim tahıllarıdır; dünyada en geniş alanda mısır ekilir.
• Tahıl meyvesi caryopsistir; meyve kabuğu ile tohum kabuğu kaynaşıktır.
• Tek tohumdan birden çok sap çıkmasına kardeşlenme denir.
• Tahıl yaprağında kın, aya, kulakçık ve yakaçık bulunur; yaprak sapı yoktur.
• Silajlık mısır için toprak sıcaklığı en az 15 °C olmalı, 10 °C altında gelişim durur.

Yemeklik baklagiller

• Kökenleri çoğunlukla Verimli Hilal'dir; Bereketli Hilal'in çekirdeğine Mısır girmez.
• Rhizobium bakterileri kökte nodül yapar ve havanın azotunu bağlar; en çok azotu bakla bağlar.
• Nohut, mercimek, bakla ve bezelye serin iklim türleridir; fasulye, börülce ve soya sıcak iklim türleridir, fasulye dona çok duyarlıdır.
• Baklagil artıklarının C:N oranı düşüktür; hızla ayrışıp humusu artırır, toprak yapısını düzeltir.
• Çiçekler yaprak koltuğunda (axillary) çıkar ve kelebek biçimindedir.
• Hindistan en büyük baklagil üreticisi olmasına rağmen iç talep nedeniyle en büyük ithalatçıdır.
• Tane kalitesi pişme, kabuk, renk ve iriliğe bakılarak ölçülür; yaprak rengi ölçüt değildir.
• Tane amaçlı adi fiğde dekara 8-10 kg tohum atılır, sıra arası 30-50 cm bırakılır.

Yağ bitkileri

• Türkiye'de alan ve üretimde ilk sıradaki yağ bitkisi ayçiçeğidir.
• Soya Doğu Asya kökenlidir; fotosentez en çok 25-30 °C'de hızlanır, 35 °C üstünde çiçek dökülür.
• Susam tohumu kavrulup ezilerek tahine dönüşür; dekara 6-10 kg azot önerilir, beyaz sinek önemli zararlıdır.
• Kolza ıslahla erüsik asit ve glukozinolattan arındırılarak kanola olmuştur; çimlenme için toprak 10-12 °C olmalıdır.
• Kolzada yabancı döllenme yaklaşık %20-30 görülür; çiçek dörtlü yapıdadır.
• Aspir taç yapraklarından doğal renklendirici verir; yerfıstığı kapsülleri toprak altında yaklaşık 30 °C'de gelişir.

Lif ve endüstri bitkileri

• Pamuğun meyvesi kozadır; lif çiğitten çırçırlama ile ayrılır.
• Gossypium hirsutum dünya pamuk üretiminin yaklaşık %90'ını oluşturur.
• Pamukta tohum yatağını fazla bastırmak fide çürüklüğüne yol açar, önerilmez.
• Jüt, rami, keten gibi bitkilerin lifi sapından alınır; akund lifini meyve kapsüllerinden verir. Çiçekten lif alınmaz.
• Ketende en kaliteli lif teknik sap uzunluğundan elde edilir.
• Lif kenevirinde sativa ssp. sativa ve indica ssp. chinensis tipleri kullanılır; THC düşüktür.
• Tütünde tepe alma çiçek sapını koparır; besin yapraklarda toplanır.
• Şeker pancarından elde edilen şeker sakkaroz adlı disakkarittir.

Patates ve yumrulu bitkiler

• Patates yumrusu stolon uçlarında oluşur; en iyi verim 16-20 °C aralığında alınır.
• 25 °C üstünde yumru gelişimi yavaşlar, 30 °C'de durur.
• Patatesin anavatanı And Dağları'dır; Anadolu'ya 1850-1870 arasında girmiştir.
• Tatlıpatates sıcak seven bir bitkidir, 24-30 °C'de gelişir; serin iklim bitkisi değildir.
• Dünyada patates üretiminde Çin başta gelir; İsrail ilk beşte yer almaz.

Yem bitkileri ve mera

• Yonca Türkiye'de ekim alanı bakımından ilk sıradaki yem bitkisidir; çok yıllıktır, proteince zengindir.
• Mera ve çayır alanları en az Marmara Bölgesi'nde bulunur.
• Mera Kanunu tespit, sınırlandırma, tahsis ve ıslahı düzenler; miras bölünmesi bu kanunun konusu değildir.
• Fosfor kök gelişimini destekler, çiçeklenmeyi hızlandırır ve erkencilik sağlar.
• Ak acıbaklanın yaprakları elsi-ışınsal, çiçekleri salkım biçimindedir.

Tıbbi ve aromatik bitkiler, ekoloji

• Çemen, çörek otu ve fesleğen tek yıllık otsu bitkilerdir; adaçayı ve lavanta çok yıllık çalımsıdır.
• Alkaloid, terpen ve fenolikler ikincil metabolitlerdir; karbonhidrat, protein, yağ birincil metabolittir.
• Etken madde miktarının gelişme evresine göre değişmesi ontogenetik varyabilitedir; kekikte çiçeklenmede uçucu yağ artar.
• Sıcaklık, ışık, rüzgâr ve hava nemi iklim faktörüdür; toprak nemi edafik, bakı fizyografik faktördür.
• Sürgün çeliklerinin köklenmesinde NAA gibi oksin grubu hormonlar kullanılır.

Caryopsis

Meyve kabuğu ile tohum kabuğunun kaynaştığı tahıl meyvesi tipi.

Kardeşlenme

Ana sapın alt boğumlarından yeni saplar çıkması.

Rhizobium

Baklagil köklerinde nodül oluşturup havanın azotunu bağlayan bakteri.

Nodozite

Baklagil köklerindeki azot bağlayan yumrucuklar.

Koza

Pamuğun lif taşıyan meyvesi.

Çırçırlama

Pamuk lifinin çiğitten ayrılması işlemi.

Tepe alma

Tütünde çiçek sapının koparılarak besinin yapraklara yönlendirilmesi.

Kanola

Erüsik asit ve glukozinolatı ıslahla giderilmiş kolza çeşidi.

Teknik sap uzunluğu

Ketende çenek yaprağı ile ilk dallanma arasındaki, en kaliteli lifin alındığı bölüm.

Ontogenetik varyabilite

Etken madde miktarının bitkinin gelişme evrelerine göre değişmesi.

Sekonder metabolit

Bitkinin savunma ve tozlayıcı çekme gibi amaçlarla ürettiği alkaloid, terpen, fenolik bileşikler.

Verimli Hilal

Baklagil ve buğday-arpa tarımının köken bölgesi olan Yakın Doğu bölgesi.

• Serin iklim (buğday, arpa, çavdar, nohut, mercimek) ile sıcak iklim (mısır, çeltik, fasulye, soya) gruplarını sıcaklık değerleriyle birlikte karıştırmamak gerekir.
• Tahıl yaprağında yaprak sapı yoktur; kın, aya, kulakçık ve yakaçık vardır.
• Lif bitkilerinde lifin alındığı organa dikkat edilmeli: sap, meyve, tohum ve yaprak lif verir, çiçek vermez.
• Hindistan hem birinci üretici hem en büyük ithalatçıdır; bakla ise en çok azot bağlayan baklagildir.
• Soya 25-30 °C, patates 16-20 °C, kolza çimlenmesi 10-12 °C, mısır ekimi 15 °C gibi sayılar ezberlenmelidir.