AUZEF Afetlerde Bilişim ve İletişim Teknolojilerinin Kullanımı Çıkmış Sorular

Ders, afetlerin türlerini ve evrelerini, afet yönetiminde görev yapan servisleri, bilgi iletişim teknolojilerinin ve coğrafi bilgi sistemlerinin afetlerde kullanımını, ayrıca deprem ve tsunami erken uyarı sistemlerini ele alır.

Doğal afet ve temel kavramlar

• Deprem, sel, heyelan, kuraklık, fırtına, volkanik püskürme gibi doğa olaylarının can ve mal kaybı doğurması durumuna doğal afet denir.
• Tehlike, can ve mal kaybı ile sosyoekonomik zarar ihtimali taşıyan her unsurdur.
• Risk, bir tehlikenin halk, yapı ve faaliyetler üzerinde beklenen olumsuz etkisidir.
• Çevreye verdiği zararın sınırlı kalması doğal afetlerin niteliği sayılamaz.
• Türkiye'de türlerine göre en sık görülen afet heyelandır.

Afet türleri ve zincirleme etkiler

• Jeofiziksel afetlerin ana kaynakları depremler, volkanlar ve kuru kütle hareketleridir.
• Bu afetlerin ardından tsunami, zehirli gaz çıkışı, heyelan ve volkanik püskürme yaşanabilir.
• Sıcak hava dalgası ise iklimsel ve meteorolojik bir olaydır; jeofiziksel afet sonrası beklenmez.

Afet yönetimi evreleri

• Afet yönetiminin dört temel evresi vardır; 'afet sırasında veri toplama' bunlardan biri değildir.
• Etki analizi, müdahale, iyileştirme ve yeniden yapılanma gibi afet sonrası düzeltme çalışmalarının tümü kriz yönetimi olarak adlandırılır.

Afet yönetiminde servisler ve hizmet grupları

• Bilgi ve planlama servisi muhasebe, mali işler ve bütçe raporlama hizmetlerini yürütmez; bunlar ayrı bir servisin işidir.
• Tahliye ve yerleştirme planı hizmetleri finans ve idari işler servisinin görevleri arasında değildir.

Teknoloji, bilgi iletişim ve haberleşme

• İnsanın tasarlayıp ürettiği her türlü alet ve araç teknolojik ekipman olarak adlandırılır.
• Bilgi ve fikirlerin hızla yayılmasını sağlayan araçlara bilgi iletişim teknolojileri denir.
• Ses, görüntü, video, veri ve telemetri bilgisinin verimli, kaliteli ve güvenli iletilmesi haberleşmedir.

Coğrafi bilgi sistemleri ve OpenGeoSMS

• Coğrafi bilgi sistemleri, yeryüzü verilerini konumla ilişkilendirip saklar, sınıflandırır, çözümler ve harita, grafik, tablo olarak görselleştirir.
• OpenGeoSMS konum bilgisinin mesajla paylaşımına yarar; insanların daha rahat konuşmasını sağladığı yönündeki bilgi yanlıştır.

Erken uyarı sistemleri

• Deprem erken uyarı sistemleri, merkez üssüne yakın istasyon kayıtlarından büyüklüğü ve hiposentri tahmin eder.
• S dalgası gelmeden beklenen şiddetleri duyurarak hasarı azaltmayı amaçlar.
• Sismik cihazlar, depremden saniyeler öncesinden uyarı verip otomasyon sistemlerinin durdurulmasını sağlar.
• Halka doğrudan uyarı veren EU sistemi dünyada ilk kez Meksika'da uygulanmıştır.
• Türkiye'de ilk deprem erken uyarı sistemini Kandilli Rasathanesi kurmuştur.
• Tsunami erken uyarı sistemleri, tsunami dalgalarını saptayarak can ve mal kaybını önlemek için uyarı yapar.

Doğal afet

Kökeni farklı doğa olaylarının bölgede can ve mal kaybı yaratması ve yaşamı aksatmasıdır.

Tehlike

Can ve mal kaybına ve sosyoekonomik zarara yol açma ihtimali taşıyan her unsurdur.

Risk

Bir tehlikenin insanlar, yapılar ve faaliyetler üzerinde beklenen olumsuz etkisidir.

Kriz yönetimi

Afetten sonraki etki analizi, müdahale, iyileştirme ve yeniden yapılanma çalışmalarının bütünüdür.

Bilgi iletişim teknolojileri

Bilgi ve fikirlerin hızla yayılmasını sağlayan teknolojik araçlardır.

Haberleşme

Ses, görüntü, video, veri ve telemetrinin güvenli ve kaliteli biçimde bir noktadan diğerine ulaştırılmasıdır.

Coğrafi bilgi sistemleri

Konumla bağlantılı yeryüzü verilerini saklayıp çözümleyen ve harita, grafik, tablo olarak sunan sistemlerdir.

Deprem Erken Uyarı (EU) Sistemleri

Sismik cihazlarla depremden önce uyarı verip otomasyonların durdurulmasını sağlayan sistemlerin tümüdür.

Tsunami erken uyarı sistemleri

Tsunami dalgalarını saptayıp can ve mal kaybını azaltmak için uyarı yapan sistemlerdir.

Jeofiziksel afet

Kaynağı deprem, volkan ve kuru kütle hareketleri olan afet türüdür.

• Tehlike ile risk karıştırılmamalı: tehlike unsurun kendisi, risk ise beklenen olumsuz etkidir.
• Jeofiziksel afetler ile iklimsel afetler ayırt edilmeli; sıcak hava dalgası iklimsel olduğundan jeofiziksel afeti izlemez.
• Hangi servisin hangi hizmeti yürütmediğini soran sorularda muhasebe-mali işlerin ve tahliye-yerleştirmenin ilgili servislere ait olmadığı akılda tutulmalı.
• Kriz yönetimi afet sonrası düzeltme çalışmalarının tümünü, erken uyarı sistemleri ise afet öncesi uyarıyı ifade eder.