AUZEF Aile Sosyolojisi Çıkmış Sorular

Aile Sosyolojisi dersi, ailenin tanımını, tarihsel ve kuramsal yaklaşımlarını, aile tiplerini, evlilik biçimlerini ve Türkiye'de aile üzerine yapılan başlıca araştırmaları ele alır. Sınavda düşünürlerin görüşleri ile araştırma sonuçları eşleştirmesi ağırlıktadır.

Kuramsal yaklaşımlar ve düşünürler

• Gökalp'in ahlak ve hukuka dayalı toplum anlayışı Durkheim'dan etkilenmiştir.
• Coser'a göre çatışma, bastırılmazsa ilişkiyi canlı tutar ve bağı güçlendirebilir.
• Engels tek eşliliği mirasın baba soyundan geçmesi ihtiyacına, aileyi de kadını bağlayan bir sözleşmeye bağlar.
• Bourdieu aileyi çıkar dayanışması sayar; ayrıcalıkların kullanımı sosyal sermayeyi gösterir.
• Feminizm, cinsiyet rollerinin doğal ve değişmez olduğu fikrine karşı çıkar; erkeklik çalışmaları da bu etkiyle doğmuştur.
• Sembolik etkileşimcilik aileyi anlam, sembol, duygusal doyum ve çocuğun anlamı üzerinden inceler.

Parsons ve Giddens

• Parsons'a göre doğduğu aile yönlendirme ailesi, evlenerek kurulan aile döl verme ailesidir.
• Ailenin temel görevleri türün devamı ve çocukların bakımıdır.
• Çekirdek aile hareketliliğe uygundur; yerleşim yerinin sabit olması ona ait özellik değildir.
• Giddens, Parsons'ın modeli evrensel saymasını eleştirir ve aile biçimlerinin çeşitlendiğini vurgular.
• Geleneksel aile ekonomik bir birimdir; duygusal iletişim ve mahremiyet onun özelliği sayılmaz.

Tarihsel gelişim ve aile tipleri

• Le Play'e göre kök aile bireylere mutluluk verir ve devletin gücünü artırır; Le Play miras ile aile bağını da inceler.
• Gökalp'e göre toplum aşiret, kavim, ümmet, millet aşamalarından geçmiştir; Şamanizm dönemi ailesi mâderîdir.
• Morgan'ın tipleri arasında ataerkil aile yoktur; ortaklaşa aile (Havai töresi) onun tipidir.
• Stone'a göre 16. yüzyıl öncesi İngiliz ailesi ekonomik ve siyasal çıkarlara dayanır, romantik aşka değil.
• Aristokrat evlilikler mülkiyetin aktarılmasına dayanır.
• Aile, ekonomik zorunluluklardan duygusal iletişime doğru değişmiştir.

Evlilik biçimleri

• Polijini erkeğin çok kadınla, poliandri kadının çok erkekle evliliğidir; poligami genel çok eşliliktir.
• Çok kadınla evliliği sürdüren en belirleyici etmen erkeğin zenginliğidir.
• Sororat eşini kaybeden erkeğin baldızla, levirat yengeyle evliliğidir.
• Beşik kertmesi ve berdel, evliliğin bir değişim olduğu görüşüne örnektir.
• Tercihli evlilik, toplumsal düzene yararlı akılcı ölçütlere göre yapılır.
• Zadruga ortak mülkiyet ve tüketime dayanır; adil ücret anlayışı yoktur.

Türkiye'de aile tipleri ve kuramcılar

• Aktaş'a göre kentleşmede çekirdek ailenin eksiklerini destekli çekirdek aile giderir.
• Kıray'a göre kız evlada dayanan genişlemiş aile, değişimde tampon kurumdur.
• Yasa Alamancı aile ve Taygeldi ailesi kavramlarını geliştirmiştir.
• Dikeçligil'in çekirdek aileler konfederasyonunda hiyerarşik otorite yoktur, yatay dayanışma vardır.
• Prens Sabahattin bireyci aile ve eğitim vurgusuyla anılır.
• Yeni geniş aile, çocuklu boşanmış çiftlerin evlenmesiyle kurulur.

Türkiye'de aile araştırmaları

• Serim Timur'un 1972 çalışması ilk ulusal aile yapısı araştırmasıdır; mülkiyet ilişkilerinin ağırlığını gösterir.
• Kongar İzmir'de, Duben İstanbul'da kentsel aile ve akrabalığı incelemiştir; Duben akrabalık bağlarının kentte de güçlü kaldığını savunur.
• Özbay'a göre geniş aile, alt sınıfın geçim sıkıntısına karşı çözümüdür.
• TAYA 2016'da eşler en çok aile ve akraba çevresinde tanışır; geniş aile üst SES'te en azdır.
• Erkekler eşte tutumluluğu önemli bulur.
• DPT, DİE ve TÜİK araştırma yapan kurumlardır; TAYA kurum değil araştırmadır.

Çocuğun değeri, babalık ve ebeveynlik

• Kağıtçıbaşı'nın 1975 araştırmasında en çok itaat istenmiştir; 2003'te ekonomik beklenti azalmış, duygusal değer artmıştır.
• Karşılıklı duygusal bağlılık modeli bağlanmayı sürdürür, özerkliği de destekler; kentli orta-üst ailelerde görülür.
• Erkek çocukla aile adının sürmesi çocuğun sosyal değeridir.
• Yeni baba anlayışı Batı'da 1970'lerden sonra öne çıkmıştır; ABD'de 19. yüzyıla kadar baba ahlak öğretmenidir.
• Çocuğun cinsiyeti babanın bakıma katılımını etkilemez.
• Baumrind'in yetkili tutumu destekleyici ve net standartlıdır, statü odaklı değildir.

Aile içi şiddet

• Şiddetin kuşaklar arası aktarımı Bandura'nın sosyal öğrenme kuramına dayanır, psikolojik etkendir.
• 2015 araştırmasında fiziksel ve cinsel şiddete en çok boşanmış veya ayrı yaşayan kadınlar maruz kalmıştır.
• Şiddetin en sık belirtilen nedeni erkeğin ailesiyle ilgili sorunlarıdır.

Yönlendirme ailesi

Kişinin doğup büyüdüğü, anne, baba ve kardeşlerinden oluşan aile.

Döl verme ailesi

Kişinin evlenerek kurduğu ve çocuklarına sahip olduğu aile.

Hane halkı

Aynı evde yaşayan, gelir ve giderlerini ortak tutan kişiler topluluğu; istatistiksel ve demografik bir kavramdır.

Destekli çekirdek aile

Akraba ve sosyal çevrenin desteklediği, kentleşmede koruyucu nitelikteki çekirdek aile.

Mâderî aile

Gökalp'in Şamanizm dönemi için kullandığı ana soyuna dayalı aile.

Kök aile

Mirasçı çocuğun ana-babayla yaşadığı, diğerlerinin ayrıldığı Le Play'in aile tipi.

Sororat

Erkeğin ölen eşinin kız kardeşiyle evlenmesi.

Levirat

Erkeğin ölen kardeşinin eşiyle evlenmesi.

Polijini

Bir erkeğin aynı anda birden çok kadınla evli olması.

Sosyal sermaye

Bourdieu'ya göre aile ilişkileriyle elde edilen ayrıcalık ve kaynaklara erişim gücü.

Tampon kurum

Kıray'a göre değişim gerilimini azaltan yapı; örneğin kız evlada dayanan genişlemiş aile.

Yeni geniş aile

Çocuklu boşanmış çiftlerin birbiriyle evlenmesiyle oluşan aile.

• Sororat (baldız) ile levirat (yenge), polijini ile poliandri, poligami ile polijini sık karıştırılır.
• Yönlendirme ailesi doğulan, döl verme ailesi kurulan ailedir; sıra karışmasın.
• Aynı bulgu farklı sorularda tekrar eder: şiddette boşanmış kadınlar, Duben, Özbay, Gökalp mâderî.
• Olumsuz sorularda (yer almaz, söylenemez) araştırmanın tersine dönen şıkkı bul: itaat 1975'te öne çıkar, 2003'te değil.
• Sembolik etkileşimcilik duygusal doyum, çocuğun anlamı ve aşk sembolü sorularının ortak yanıtıdır.