AUZEF Avrupa Birliği-Türkiye İlişkileri Çıkmış Sorular

Ders, Avrupa bütünleşmesinin tarihsel gelişimini, AB kurumlarını ve politikalarını, genişleme ölçütlerini ve Türkiye-AB ilişkilerinin Ankara Anlaşması'ndan aday ülke sürecine uzanan seyrini anlatır.

Avrupa bütünleşmesinin başlangıcı ve ekonomik adımlar

• Benelux ülkeleri 1948'de aralarında gümrük birliği kurdu; bu adım 1951'deki Kömür ve Çelik Topluluğu'ndan öncedir.
• Savunma alanındaki ilk adım olan 1952 tarihli Avrupa Savunma Topluluğu Anlaşması, Pleven Planı'ndan doğmuştur.
• 1957 Roma Anlaşması topluluğun ekonomik ve sosyal uyumunun, dolayısıyla bölgesel politikanın hukuki dayanağıdır.
• Üyeler arasındaki gümrük birliği 1 Temmuz 1968'de tamamlandı.
• 1970'lerdeki petrol krizi durgunluk yarattı ve Ortak Pazar aşamasına geçişi engelledi.
• 1970 Werner Raporu, ekonomik ve parasal birlik yönünde ilk ciddi girişimdir.

Temel antlaşmalar ve parasal birlik

• 1986 Avrupa Tek Senedi iç pazarın tamamlanmasını, sosyal boyutu ve ekonomik-sosyal uyumu hedefledi; siyasi bütünleşme hedefi sayılmaz.
• Maastricht Anlaşması ekonomik ve parasal birliği aşamalara böldü; ikinci aşamaya 1 Ocak 1994'te geçildi.
• Maastricht ölçütlerinde kamu borç stokunun GSYİH'ye oranı en çok yüzde 60 olabilir.
• Çevre, AB Anlaşması ile birlik içinde politika alanı olarak tanındı.
• 2009 Lizbon Anlaşması üç sütunlu yapıyı kaldırdı ve birliği tek tüzel kişilik altında topladı.

Genişleme ve katılım ölçütleri

• 1993 Kopenhag Zirvesi, Merkez ve Doğu Avrupa'ya genişleme kararını verdi ve katılım ölçütlerini belirledi.
• Siyasi ölçütler demokrasi, hukukun üstünlüğü, insan hakları ve azınlık haklarıdır; fikri-sınai mülkiyet müktesebat uyumuna girer.
• Ekonomik ölçüt, işleyen piyasa ekonomisi ile birlik içindeki rekabet baskısına dayanabilme gücünü ister.
• 1995 Madrid Zirvesi, uyumu uygulayacak güçlü idari kapasiteyi vurguladı (Madrid Koşulu).
• Hırvatistan 2013'te 28. üye oldu.
• Müzakerelerin ilk basamağı taramadır; ardından fasıllar açılır.
• Katılım Ortaklığı Belgesi, adayın öncelikli reform alanlarını belirleyen yol haritasıdır.

Türkiye-AB ilişkilerinin seyri

• Türkiye AET'ye 31 Temmuz 1959'da ortaklık başvurusu yaptı; 1963 Ankara Anlaşması ortaklığı başlattı.
• Ankara Anlaşması üç evre öngörür: Hazırlık, Geçiş ve Nihai dönem.
• Hazırlık Dönemi'nde (1964-1973) Türkiye'ye yükümlülük getirilmedi.
• Katma Protokol 1 Ocak 1973'te yürürlüğe girerek Geçiş Dönemi'ni başlattı.
• 14 Nisan 1987'de Türkiye tam üyelik başvurusu yaptı; Komisyon 1989'da başvuruyu ileri bir tarihe bıraktı.
• 1996'da Gümrük Birliği'ne girilmesiyle nihai aşama başladı.
• 1997 Lüksemburg'da Türkiye aday listesi dışında kaldı; 10-11 Aralık 1999 Helsinki'de aday ülke oldu.
• Helsinki sonrası ilişkiler Katılım Öncesi Strateji çerçevesinde yürüdü; Türkiye 2007'den itibaren IPA'dan yararlanıyor.

Ortaklık organları ve katılım öncesi araçlar

• Ortaklığın en üst karar organı Ortaklık Konseyi'dir.
• Karma Parlamento Komisyonu, TBMM ve Avrupa Parlamentosu üyelerinden oluşur ve demokratik denetimi yürütür.
• Ortaklık Konseyi'ne destek veren tali kurumlar: Ortaklık Komitesi, Karma Parlamento Komisyonu, Gümrük Birliği Ortak Komitesi, Gümrük İşbirliği Komitesi.
• Gümrük Birliği Ortak Komitesi'nin işleyişi denetlemesi görevi yoktur; bu Ortaklık Konseyi'nin yetkisindedir.
• Katılım öncesi strateji araçları: Katılım Ortaklıkları, Ulusal Program, İlerleme Raporları, Katılım Öncesi Yardım.
• Gümrük Birliği ticaret politikası, rekabet, fikri mülkiyet ve gümrük mevzuatını düzenler; mali protokol ayrı bir düzenlemedir.

AB kurumları, bütçe ve politikalar

• Komisyon yürütme organıdır ve yalnızca bütçe taslağını hazırlar; bütçeyi Parlamento ve Konsey onaylar.
• Bölgeler Komitesi, bölgesel çıkarları ilgilendiren belirli konularda görüşü alınan kurumdur.
• Karar alma usulleri danışma, işbirliği, onay ve ortak karar almadır.
• Avrupa Bölgesel Kalkınma Fonu 1975'te geri kalmış bölgelerin kalkınması için kuruldu.
• Sosyal politika istihdam, sosyal koruma ve sosyal içermeye dayanır; PROGRESS programı bu hedefleri finanse eder.
• Müktesebatta Adalet, Özgürlük ve Güvenlik başlığı göç, sığınma, sınır yönetimi ve yargı iş birliğini kapsar.

Müktesebat

AB hukuk sisteminin tamamıdır; aday ülke bunu iç hukuka aktarmak zorundadır.

Kopenhag Kriterleri

1993'te belirlenen siyasi, ekonomik ve müktesebat uyumu ölçütleridir.

Madrid Koşulu

Adayın AB'ye uyumlu idari yapı ve kapasite kurma gerekliliğidir.

Katma Protokol

Ankara Anlaşması'nın ayrılmaz parçası olan, öğretide Geçici Anlaşma diye anılan uygulama metnidir.

Ankara Anlaşması

1963 tarihli, ortaklığın çerçevesini çizen anlaşmadır.

Gümrük Birliği

Üyeler arasında gümrük vergileri kalkar, üçüncü ülkelere ortak tarife uygulanır.

Ortak Pazar

Mal, hizmet, sermaye ve kişilerin serbest dolaşımını içeren ileri entegrasyon aşamasıdır.

Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi

Gelişmiş ülkelerin gelişmekte olanlara karşılıksız tanıdığı tek yönlü gümrük ayrıcalıklarıdır.

Katılım Ortaklığı Belgesi

Adayın kısa ve orta vadeli reform önceliklerini belirleyen belgedir.

IPA

Aday ve potansiyel adaylara yönelik mali araçları birleştiren Katılım Öncesi Mali Yardım Aracıdır.

Werner Raporu

1970'te ekonomik ve parasal birlik için yapılan ilk ciddi girişimdir.

• Ankara Anlaşması çerçeve belgedir; Katma Protokol uygulama metnidir ve Çerçeve Anlaşması değildir.
• Ortaklık Konseyi karar organı ve denetleyicidir; Karma Parlamento Komisyonu parlamenter denetim yapar.
• Tarihleri karıştırma: başvuru 1959, Ankara 1963, Geçiş 1973, tam üyelik başvurusu 1987, Gümrük Birliği 1996, Helsinki 1999, IPA 2007.
• Kopenhag (1993) ölçütleri ile Madrid (1995) idari kapasite koşulunu ayır.
• Komisyon bütçe taslağı hazırlar, onaylama yetkisi Parlamento ve Konsey'dedir.