AUZEF Ceza Hukuku Çıkmış Sorular

Ceza hukuku dersi; suç ve cezaya egemen ilkeleri, suçun unsurlarını, hukuka uygunluk ve kusurluluk nedenlerini, teşebbüs ve iştiraki, yaptırımları ve ceza kanunlarının uygulanma alanını ele alır.

Temel ilkeler ve kaynaklar

• Kanunilik ilkesi: suç ve ceza yalnızca kanunla konur; tüzük, yönetmelik, örf ve adetle konamaz.
• Kıyas yasaktır, ancak kanun yorumu mümkündür; özellikle sanık lehine yorum yapılabilir.
• Aleyhe kanun geçmişe yürümez; yalnızca lehe hükümler geriye uygulanır.
• Yargıtay kararları kural olarak bağlayıcı değildir; istisna İçtihadı Birleştirme Kararlarıdır.
• Ceza hukuku maddi hukuk (genel ve özel hükümler), muhakeme ve infaz hukukundan oluşur; idari ceza hukuku bunlara dahil değildir.

Uygulama alanı: yer ve kişi

• Türkiye'de işlenen her suça, failin veya mağdurun uyruğuna bakılmaksızın Türk kanunları uygulanır (mülkiyet değil mülkilik ilkesi).
• Şahsilik ilkesi yurt dışında işlenen suçlarda gündeme gelir.
• Karasuları Ege'de 6 mil, Karadeniz ve Akdeniz'de 12 mildir; deniz ülkesi iç suları ve limanları da kapsar.
• Ağır suçlar için iade istenir; siyasi suçlarda iade yapılmaz.
• TCK genel hükümleri başka kanunlardaki ceza normlarına da uygulanır.

Suçun unsurları

• Maddi unsurlar: hareket, netice, nedensellik bağı, mağdur ve konu; amaç ise manevi alana girer.
• Hareket kkalksa da netice doğacaksa nedensellik bağı yoktur.
• Nedensellik tek başına sorumluluk için yetmez; objektif isnat, hukuka aykırılık ve kusur da aranır.
• Hareket sayısı suç sayısını belirlemez; tek suç da oluşabilir.
• Tehlike suçlarında tehlikenin doğması yeter; seçimlik hareketli suçta sayılan hareketlerden biri yeterlidir.

Kast, taksir ve kusur

• Esas sorumluluk biçimi kasttır; taksir ancak kanunda açıkça öngörülünce cezalandırılır.
• Olası kastta fail neticeyi öngörür ve göze alır; ceza doğrudan kasta göre daha hafiftir.
• Bilinçli taksirde ceza artırılır, bilinçsiz taksirde artırım yoktur.
• Neticesi sebebiyle ağırlaşmış suçta ağır sonuç için en az taksir yeterlidir.
• Kusurun şahsiliği: kimse başkasının kusurundan sorumlu tutulamaz; hata kastı kaldırır ama taksirli hâl suçsa ceza verilebilir.

Hukuka uygunluk ve kusurluluğu etkileyen nedenler

• Hukuka uygunluk nedenleri: meşru savunma, ilgilinin rızası, amirin emri gibi; varsa fiil hukuk düzenine uygun sayılır.
• Meşru savunmada saldırı yalnızca hayata ve vücuda değil her hakka yönelebilir; savunma saldırgana yöneltilir.
• Zorunluluk hâlinde tehlike ağır ve muhakkaktır; kendini ya da başkasını hedef alabilir ve ilgisiz üçüncü kişinin malına zarar verilebilir.
• Amirin emri hiyerarşik ilişki ister; konusu suç olan emir yazılı tekrarlansa da yerine getirilemez.
• Yaş küçüklüğü, sağır-dilsizlik, cebir ve tehdit kusurluluğu etkiler; 12 yaşını bitirmemiş çocuğa ceza verilmez.
• Cebir ve tehdit altında fiil haksızlık olmayı sürdürür, ancak fail kusursuz sayılır; ceza cebri kullanana verilir.

Teşebbüs, iştirak ve içtima

• Hazırlık hareketleri kural olarak cezalandırılmaz; sorumluluk icra hareketleriyle başlar.
• Teşebbüs ceza sorumluluğunu genişletir; taksirli suçlarda teşebbüs olmaz.
• Elverişlilik somut olaya göre değerlendirilir; kendi iradesiyle vazgeçme gönüllü vazgeçmedir.
• İştirak hazırlıktan tamamlanmaya kadar mümkündür ve manevi katkıyla da olur; müşterek fail tam ceza alır.
• Fikri içtima tek hareketle birden çok suç tipinin ihlalidir.
• Zincirleme suç: aynı mağdura aralıksız darbeler tek suçtur; tek fiille birden çok kişiye karşı aynı suç işlenirse zincirleme suç uygulanır.

Yaptırımlar ve cezayı kaldıran nedenler

• Yaptırımlar ceza (hapis, adli para) ve güvenlik tedbirleridir; idari para cezası kabahat yaptırımıdır.
• Ağırlaştırılmış müebbet ile müebbet arasındaki fark infaz rejimidir; kısa süreli hapis 1 yıl ve altıdır.
• Adli para cezasında gün para sistemi vardır; erteleme seçenek yaptırım sayılmaz.
• Tüzel kişiye ceza verilemez ama faaliyet izninin iptali ve müsadere uygulanabilir.
• Güvenlik tedbirleri de kanunilik ilkesine bağlıdır; akıl hastasının tedavi süresi cezaya göre belirlenmez.
• Genel af cezayı ve sonuçlarını kaldırır; özel af davayı düşürmez, infazı etkiler.
• Ölüm, dava zamanaşımı, genel af ve şikâyetten vazgeçme davayı düşürür; ağır hastalık düşürmez.

Kanunilik ilkesi

Suç ve cezanın yalnızca kanunla düzenlenmesi; belirlilik, kıyas yasağı ve geçmişe yürüme yasağını doğurur.

Mülkilik ilkesi

Türkiye'de işlenen suçlara fail kim olursa olsun Türk kanunlarının uygulanması.

Olası kast

Neticenin öngörülüp göze alınması; doğrudan kasta göre daha az ceza gerektirir.

Bilinçli taksir

Neticenin öngörülmesine rağmen istenmemesi; cezanın artırılmasını gerektirir.

Meşru savunma

Haksız saldırıya karşı saldırgana yöneltilen, hukuka uygunluk sağlayan savunma.

Zorunluluk hâli

Ağır ve muhakkak tehlikeden kurtulmak için ilgisiz kişinin malına zarar verme.

Nedensellik bağı

Hareket olmasaydı netice de olmazdı ilişkisi; şart teorisine göre aranır.

Gönüllü vazgeçme

Failin kendi iradesiyle suçu tamamlamaktan vazgeçmesi; genel hükümdür.

Etkin pişmanlık

Yalnızca kanunda belirtilen suçlarda uygulanan özel indirim nedeni.

Fikri içtima

Tek hareketle birden fazla suç tipinin ihlal edilmesi.

Güvenlik tedbiri

Ceza dışı yaptırım; müsadere ve hak yoksunlukları örnektir.

• Kıyas yasak, yorum serbest: şıklarda yorumun tamamen yasak olduğu söylenirse yanlıştır.
• Olası kast ve bilinçsiz taksir daha hafif; doğrudan kast ve bilinçli taksir daha ağır cezalandırılır.
• Genel af ile özel af ayrımı: davayı düşüren ve sabıkayı silen genel aftır.
• Hukuka uygunluk nedenleri ile kusurluluğu etkileyen nedenleri ayırt et: yaş küçüklüğü ve cebir kusurluluğa, meşru savunma ve rıza hukuka uygunluğa aittir.
• Mülkilik Türkiye'de işlenen suçlarda, şahsilik yurt dışında işlenen suçlarda geçerlidir; Ege 6 mil, diğer denizler 12 mildir.