AUZEF Anne Çocuk Sağlığı Çıkmış Sorular

Anne Çocuk Sağlığı dersi; sağlık kavramı ve modelleri, sağlık göstergeleri, kadın üreme sağlığı, yenidoğan ve çocuk sağlığı izlemi, enfeksiyonlar, kazalar, ilk yardım ve istismar konularını kapsar. Amaç anne ve çocuğun sağlığını koruma, geliştirme ve erken tanı bakış açısını kazandırmaktır.

Sağlık kavramı ve modelleri

• Tıbbi model sağlığı hastalığın yokluğu olarak görür; holistik model en iyi sağlık düzeyi, hastalıktan korunma ve olumlu zihinsel-duygusal durumlara odaklanır.
• İyilik modeli sağlığı altı boyutun dengesi sayar: fiziksel, sosyal, duygusal, zihinsel, mesleki, ruhsal.
• Çevre modeli sosyoekonomik durum, eğitim ve çevresel etkenlerin sağlığa etkisini kapsar.
• Öznel bakış bireyin kendi algısına, nesnel bakış laboratuvar gibi ölçülebilir bulgulara dayanır.
• Hipokrat hastalığı dört sıvının dengesizliğiyle açıklamış, doğaüstü nedenleri reddetmiştir.
• Sağlığı geliştirme, bireylerin kendi sağlıkları üzerinde güç ve kontrol kazanması ve sağlıklı yaşam tarzı edinmesidir.

Sağlık göstergeleri ve epidemiyoloji

• Sağlık göstergeleri ülkeleri karşılaştırmaya yarayan nesnel, standart, sayısal ölçütlerdir.
• Hastalanma düzeyi insidans (yeni olgular) ve prevalans ile ölçülür.
• Oran A/B biçimindedir ve pay paydadan ayrıdır; orantı A/(A+B) ile bütün içindeki payı gösterir.
• Hız, risk altındaki grupta olayın görülme sıklığını verir.
• Kaba doğum hızı yıl ortası nüfusa göre hesaplanır ve duyarlılığı düşüktür.
• Genel doğurganlık hızı 15-49 yaş kadınların yıllık canlı doğumlarını, toplam doğurganlık hızı bir kadının ortalama çocuk sayısını gösterir.

Anne sağlığı ve üreme sistemi

• Üreme sağlığı yalnızca hastalık yokluğu değil, fiziksel, zihinsel ve sosyal tam iyilik halidir.
• Dış genital organların tümü vulva adını alır; en büyük salgı bezi Bartolin bezidir ve kisti vulvada oluşur.
• Mons pubis yağdan zengin kabartıdır, ergenlikte kıllarla örtülür.
• Uterus embriyoyu barındırır, besler, plasentayı doğumda atar ve kanamayı denetler.
• Tubada yumurtalığa en yakın bölüm infindibulumdur.
• Kaba ölüm hızı anne sağlığına özgü bir ölçüt değildir; ana ölüm hızı anne sağlığı göstergesidir.
• Anne ölümleri yoksul toplumlarda daha fazladır; cinsiyet eşitsizliği kadınların sağlık hizmetine erişimini zorlaştırır.

Yenidoğan dönemi

• İlk 28 gün yenidoğan dönemidir; rahim dışı yaşama uyumun kritik evresidir.
• Apgar skoru cilt rengi, kalp hızı, refleks, tonus ve solunumu değerlendirir; idrar yapma yoktur.
• Doğumdan sonra kanama riskine karşı kas içi K vitamini yapılır.
• Topuk kanı taramasında fenilketonüri, biyotinidaz eksikliği, hipotiroidi ve kistik fibroz aranır; talasemi ve diyabet kapsam dışıdır.
• Sarılık ağırsa bilirubin beyinde birikir (kernikterus) ve kalıcı hasar yapar.
• Sarılık nedenleri: yetersiz süt, geç beslenme, kan grubu uyuşmazlığı; aşırı beslenme neden sayılmaz.
• Term bebekte baş çevresi ortalama 35 cm kadardır.

Büyüme, gelişme ve sağlıklı çocuk izlemi

• Süt çocukluğu ve ergenlik, gelişimin hızlı olmasıyla öteki evrelerden ayrılır.
• Ergenlik büyüme atağı yaklaşık 11-16 yaşları arasındadır; kızlarda ilk belirti meme gelişimidir.
• Gelişim basamaklarının sırası değişmez; zamanlaması çocuktan çocuğa farklılık gösterebilir.
• Moro refleksinde baş desteği çekilince kollar açılıp toplanır; Babinski'de ayak tabanı uyarılınca başparmak yana açılır.
• İlk 6 ay yalnız anne sütü, 6. aydan sonra tamamlayıcı besinler başlanır.
• Hep A aşısı 6. ay ziyaretinde yapılmaz; sağlıklı çocuk izleminde ilaç yazma bir basamak değildir.
• Taramalar erken tanı ve tedaviyi sağlar; sağlık eğitiminin amacı olumlu davranış kazandırmaktır.

Enfeksiyon, ateş, ishal ve nöbetler

• Enfeksiyon hastalığı, mikroorganizmanın konakçıda çoğalıp hastalık yapmasıdır.
• Bulaşıcı hastalıktan korunmada maliyeti düşük ve güvenilir yol aşılamadır.
• Kabakulakta parotis şişer, genç erkekte kısırlık yapabilir; MMR ile önlenir.
• Rektal ateş 38 °C üzerinde yüksek sayılır; nötropenik çocukta rektal ölçüm sakıncalıdır.
• İshalde temel hedef sıvı ve elektrolit kaybını yerine koymaktır; idrar miktarı azalır.
• Safralı kusma ciddi tıkanıklık işareti olabileceğinden kaygı vericidir.
• Absans gerçek epilepsi nöbetidir; katılma nöbeti, tik, bayılma ve migren epileptik olmayan olaylardır.

Kazalar, ilk yardım ve istismar

• İlk yardımın temel uygulamaları koruma, bildirme (112) ve kurtarmadır.
• Bak-dinle-hisset yöntemi solunumu değerlendirir.
• Çocukta yaşam belirtisi yoksa önce hava yolu açılıp kurtarıcı soluk verilir, sonra kompresyona geçilir.
• Çocuklarda kalp durması çoğunlukla solunum kaynaklıdır ve en sık 1 yaşın altında görülür.
• Akrep sokmasında turnike uygulanmaz; bölge hareketsiz tutulur, soğuk uygulanır, hızla sağlık kuruluşuna gidilir.
• Kimyasallar orijinal ambalajında saklanır; ev kazaları en büyük paya sahiptir.
• İhmal, imkân varken ihtiyaçların karşılanmamasıdır; gövde, sırt, boyundaki morluklar ve farklı zamanlı kırıklar istismarı düşündürür.

KBK

İlk yardımın üç basamağı: koruma, bildirme, kurtarma.

İnsidans

Belirli sürede ortaya çıkan yeni olgu sayısıdır.

Orantı

Payın paydanın içinde yer aldığı A/(A+B) biçimli ifadedir.

Oran

İki ayrı grubun birbirine bölünmesidir (A/B).

Toplam doğurganlık hızı

Bir kadının doğurganlık çağında doğuracağı ortalama canlı çocuk sayısıdır.

Üreme sağlığı

Üreme sisteminde fiziksel, zihinsel ve sosyal tam iyilik halidir.

Kernikterus

Bilirubinin beyinde birikmesiyle oluşan ağır yenidoğan sarılığı tablosudur.

Apgar skoru

Yenidoğanın doğum sonrası durumunu 1. ve 5. dakikada değerlendiren puanlamadır.

Dehidratasyon

İshalde sıvı ve tuz kaybıyla vücudun susuz kalmasıdır.

Absans nöbeti

Kısa süren dalma biçiminde, seyri iyi gerçek epilepsi nöbetidir.

CPR

Yapay solunum ve dış kalp masajıyla yapılan ilaçsız yaşam kurtarma müdahalesidir.

İhmal

Bakım verenin imkân olduğu halde çocuğun temel ihtiyaçlarını karşılamamasıdır.

• Oran (A/B) ile orantı ve hız (A/A+B) karıştırılmamalı; payın paydada olup olmadığına bakılmalı.
• Genel doğurganlık hızı (15-49 yaş kadınların yıllık doğumu), toplam doğurganlık hızı (kadın başına ortalama çocuk) ve kaba doğum hızı (tüm nüfus) ayrı tutulmalı.
• Soruda 'yer almaz' veya 'yanlıştır' ifadesi sık geçer; turnike, talasemi taraması, Hep A gibi istisnalar ezberlenmeli.
• Modeller karıştırılmamalı: tıbbi model hastalık yokluğu, iyilik modeli altı boyut, çevre modeli sosyoekonomik etkenlerdir.
• Öznel bakışta bireyin algısı, nesnel bakışta laboratuvar bulguları belirleyicidir.