AUZEF Ceza Hukuku Özel Hükümler Çıkmış Sorular

Ders, Türk Ceza Kanunu'nun özel hükümlerinden hayata ve vücut dokunulmazlığına karşı suçları (kasten öldürme, taksirle öldürme, kasten yaralama) ile malvarlığına karşı suçları (hırsızlık, yağma, dolandırıcılık) unsur, nitelikli hâl ve yaptırım yönleriyle ele alır.

Kasten öldürme: temel yapı

• Suçun konusu yaşayan insan, korunan değer yaşama hakkıdır; herkes fail olabilir, suç özgü değildir.
• Hareket serbesttir; kanun belirli bir yöntem aramaz. İhmalle de işlenebilir, örneğin bebeğe bakmayıp ölümüne yol açan anne.
• Netice biyolojik ölümle tamamlanır; beyin ölümü de ölüm sayılır. Zaten ölü kişiye karşı işlenemez suç söz konusudur.
• Temel hâlin yaptırımı müebbet hapistir.
• Mağdurun rızası yaşam hakkında geçerli değildir; rıza olsa da suç oluşur.
• Hukuka uygunluk nedenlerinden meşru savunma ile kanun hükmünü yerine getirme gündeme gelebilir.

Kasten öldürmenin nitelikli hâlleri

• Nitelikli hâllerde ağırlaştırılmış müebbet hapis uygulanır; hâller kanunda sınırlı sayıdadır, genişletilemez.
• Üstsoy, altsoy ve eşin öldürülmesi ağırlaştırır; üvey baba, nişanlı bu kapsamda değildir.
• Yangın, su baskını, bombalama, biyolojik ve nükleer silah gibi yöntemler nitelikli sayılır; zehirleme ve ateşli silah bu listede yoktur.
• Suçu gizleme, delil yok etme, yakalanmama amacı ve suçu işleyememekten duyulan infial nitelikli hâldir.
• Kendini savunamayacak kişiye (felçli gibi) karşı öldürme nitelikli hâldir.
• Kan gütmede daha önce bir ölüm olmalı ve öç saiki bulunmalıdır; en az dört kişi ölmüş olması şartı yoktur.

Taksirle öldürme

• Korunan değer yaşama hakkıdır; konu yaşayan insandır; hareket serbesttir.
• Temel hâl iki yıldan altı yıla kadar hapistir.
• Dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık yalnız taksirli suçlara özgü şarttır, kasten öldürmenin unsuru değildir.
• Bilinçli taksirde fail sonucu öngörür ama gerçekleşmeyeceğine güvenir; sonucu kabullenirse olası kast doğar.
• Fail neticeyi istemez; teşebbüs cezalandırılmaz. Hukuka uygunluk nedenleri bu suçta da uygulanabilir.
• Hatalı tıbbi uygulama genellikle taksir sayılır. Failin kendi yakınını kaybetmesi gibi ağır mağduriyette ceza indirilebilir veya verilmeyebilir.

Kasten yaralama

• Vücut dokunulmazlığına karşı suçlar bölümünde yer alır; konu kişinin bedenidir, korunan değer beden bütünlüğüdür.
• Hareket serbesttir; icrai ya da ihmali davranışla işlenebilir.
• Sonuç üç türlüdür: vücuda acı verme, sağlığı bozma, algılama yeteneğini bozma. Yara açılması ayrı sonuç değildir.
• Etkisi basit tıbbi müdahaleyle giderilebilen yaralamada daha hafif ceza verilir.
• Silahla, yakınlara, savunmasız kişiye karşı ve kamu görevlisince nüfuz kötüye kullanılarak işlenmesi nitelikli hâldir; nefret saiki bu sayılanlar arasında değildir.
• Görevin ifası (kolluğun direnci kıracak güç kullanması) hukuka uygunluk nedenidir; arkadaşın diş çekmesi rızayla meşrulaşmaz.

Neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama ve içtima

• Ağır netice taksirle doğar; ölüm kasten istenirse eylem kasten öldürme olur.
• Duyu veya organ zayıflaması, yüzde sabit iz ve konuşma güçlüğü kalıcıdır; yaşamı tehlikeye sokan durum geçici olabilir.
• Yüzde sürekli değişikliğe örnek kişinin yüzüne kezzap atılmasıdır.
• Kemik kırığı veya çıkığında ceza, neticenin hayati fonksiyonlara etkisine göre belirlenir.
• Kasten öldürme ve yaralamada zincirleme suç ve fikri içtima uygulanmaz; her mağdur ve her fiil için ayrı ceza verilir (gerçek içtima).

Hırsızlık: temel unsurlar

• Malvarlığına karşı suçlar arasındadır; korunan değer malvarlığı hakları ve zilyetliktir.
• Genel suçtur, herkes işleyebilir; tüzel kişi yalnız mağdur olabilir.
• Konu taşınır maldır; mal zilyedin rızası olmadan alınır, malikten alınması unsur değildir. Yaşayan insan ve doğada serbest yaşayan yabani hayvanlar konu olamaz.
• Manevi unsur yarar sağlama amacıdır; yarar geçici veya sürekli olabilir.
• Geçici kullanıp iade etmek amacıyla alma (kullanma hırsızlığı) cezayı yarıya kadar indirir ve şikâyete bağlıdır.
• Ağır ve acil ihtiyacı gidermek amacıyla işlenirse indirim yapılabilir, ceza verilmeyebilir.

Hırsızlığın nitelikli hâlleri ve yağma

• Nitelikli hâller çok sayıda ve kazuistik yöntemle düzenlenmiştir; birden çok hâl birlikte bulunabilir (gece vakti, kilit kırma).
• Kamu yararına tahsisli eşya nitelikli sayılır; belediye başkanının şahsi aracı sayılmaz.
• Kasadaki ziynet eşyasının şifre kırılarak alınması, bina içinde muhafaza altındaki eşya hırsızlığıdır.
• Deve kuşu çalınması büyük baş hayvan hırsızlığı sayılır; enerji tesislerindeki hırsızlık mütemadi suçtur.
• Haberleşme, enerji ve ulaşım hizmetinin aksaması neticesi sebebiyle ağırlaşmış suçtur.
• Yağmada mal cebir veya tehdit kullanılarak alınır; hırsızlıktan ayıran unsur budur.

Dolandırıcılık

• Korunan değerler malvarlığı hakkı ve irade serbestisidir; yaşam hakkı değildir.
• Suçun konusu hileli davranış değildir; hile hareket unsurudur.
• Hileyle muhatabın gerçekten aldatılmış olması aranır.
• Manevi unsur olası kast ile de karşılanabilir.
• Örgüt faaliyeti çerçevesinde ve kooperatif yöneticilerince faaliyet kapsamında işlenmesi nitelikli hâldir; alacak tahsil amacı nitelikli hâl değildir.
• Kamu görevlileri üzerindeki nüfuzu kullanma anlaşması ayrı bir suç tipidir ve dolandırıcılığın nitelikli hâli sayılmaz.

Serbest hareketli suç

Kanunun belirli bir yöntem veya araç şart koşmadığı, sonucun her yolla gerçekleştirilebildiği suç türüdür.

Nitelikli hâl

Temel suça göre cezayı artıran, kanunda sayılmış özel işleniş veya mağdur durumudur.

Neticesi sebebiyle ağırlaşmış suç

Kasten işlenen fiilin istenmeyen, taksirle doğan daha ağır sonucu nedeniyle cezanın artmasıdır.

Bilinçli taksir

Failin sonucu öngörüp gerçekleşmeyeceğine güvenerek davranmasıdır.

Olası kast

Failin sonucu öngörüp kabullenmesidir; bilinçli taksirden ayrılır.

Gerçek içtima

Birden çok suçun ayrı ayrı cezalandırılmasıdır; kasten öldürmede her mağdur için uygulanır.

Zilyetlik

Malın fiilen elde bulundurulmasıdır; hırsızlıkta mal zilyetten alınır.

Kullanma hırsızlığı

Malın geçici kullanılıp iade amacıyla alınmasıdır; cezası indirilir, şikâyete bağlıdır.

Kazuistik yöntem

Hâllerin kanunda tek tek sayılarak düzenlenmesidir.

Yağma

Malın cebir veya tehdit kullanılarak alınması ya da teslim ettirilmesidir.

Genel suç

Özel sıfat gerektirmeyen, herkesin fail olabildiği suçtur.

• Soruların çoğu serbest hareketli suç kavramına dayanır; kasten öldürme, taksirle öldürme ve kasten yaralamanın hepsi serbest hareketlidir.
• Nitelikli hâl sorularında dikkat: üvey baba, nişanlı, zehirleme ve ateşli silah listede yoktur; üstsoy, altsoy, eş, yangın ve bombalama vardır.
• Hırsızlıkta mal malikten değil zilyetten alınır; cebir veya tehdit varsa yağma, hile varsa dolandırıcılık söz konusudur.
• Taksirde teşebbüs yoktur ve dikkat ve özen yükümlülüğü yalnız taksire özgüdür; kasten suçlarda aranmaz.
• Kasten öldürmede rıza geçersizdir; hukuka uygunluk nedeni olarak meşru savunma ve kanun hükmünü yerine getirme akla gelmelidir.