AUZEF Bizans Mimarisi ve Sanatı Çıkmış Sorular
İstanbul Üniversitesi AUZEF Bizans Mimarisi ve Sanatı dersinin vize, final ve bütünleme sınavlarına hazırlanmak için 232 soruluk havuz: çıkmış sınav sorularını cevaplarıyla çöz, yanlış yaptıklarını tekrar et, yolda sesli dinle.
Bizans Mimarisi ve Sanatı konu özeti
Ders, 330'dan 1453'e uzanan Bizans devletinin mimarisini, plan şemalarını, önemli yapılarını ve resim sanatını dönemlere ayırarak ele alır. Erken, Orta ve Son Bizans dönemlerinin farkları ile İstanbul, Ravenna, Selanik ve Anadolu'daki örnek yapılar öne çıkar.
Bizans'ın sınırları ve dönemleri
- Devlet 330'da Büyük Konstantin'in kenti Yeni Roma adıyla başkent yapmasıyla başlamış, 29 Mayıs 1453'teki fetihle sona ermiştir.
- Erken Bizans, Roma ve Geç Antik Çağ sanatının devamı niteliğindedir.
- Orta Bizans (843-1204) kendine özgü niteliklerin kazanıldığı, ikonografik düzenin oluştuğu dönemdir.
- 1204 Latin istilasından sonra Son Bizans'ta mali güç zayıflamış, büyük projeler yerine onarım ve eklemeler yapılmıştır.
İkonoklazma
- 726-843 arasında kiliselerde insan ve aziz tasvirleri putperestlik sayılarak yasaklanmıştır.
- III. Leon'un fermanıyla başlamış, resim ve heykeller yok edilmiştir.
- Figürlü sahnelerin yerine haç ve bitkisel motifler konmuştur.
- Dönem sonrasında Orta Bizans sanatı biçimlenmiştir.
Plan şemaları ve mimari öğeler
- Erken dönemde uzun bazilika planı yaygındır; Orta Bizans'ta kapalı Yunan haçı planı standart olmuştur.
- Rotunda, dairesel planlı kubbeli yapıdır; Selanik'teki Aziz Georgios örnek verilir.
- Kare mekândan kubbeye geçişte pandantif veya tromp kullanılır; Ayasofya pandantiflidir, Alahan Doğu Kilisesi tromplu örnektir.
- Binbirkilise yapılarında ve Alahan'da nartekse iki kemerli açıklıktan geçilir.
İstanbul Ayasofyası
- Justinianus tarafından 532-537 arasında, Nika İsyanı'nda yanan kilisenin yerine yaptırılmıştır.
- Mimarları Trallesli Anthemios ve Miletoslu İsidoros'tur.
- Kubbeli bazilika mimarisinin başyapıtı sayılır.
- Orta nef bir ana kubbe ile doğu ve batıdan yaslanan iki yarım kubbeyle örtülüdür.
Erken Bizans: Roma, Ravenna, Selanik
- Santa Costanza, Constantina için yapılmış dairesel mezar yapısıdır, sonra kiliseye çevrilmiştir.
- Galla Placidia Mezar Yapısı 5. yüzyıldadır; lacivert zeminli altın yaldızlı mozaikleriyle bilinir.
- San Vitale sekizgen planlıdır; apsisinde Justinianus ve Theodora mozaikleri vardır.
- Selanik'te Akheiropoitos üç nefli ahşap çatılı bazilika, Demetrios Bazilikası beş nefli ve transeptlidir.
İstanbul'daki Orta ve Son Bizans yapıları
- Bodrum Cami, Myraleion Manastır Kilisesi'dir; I. Romanos Lekapenos yaptırmıştır, kapalı Yunan haçı planlıdır ve cepheleri yuvarlak payelerle hareketlidir.
- Zeyrek Camii, Komnenos döneminde II. İoannes ve İrene'nin yaptırdığı Pantokrator Manastırı'dır; iki kilise ve ortada mezar şapeli bulunur.
- Kariye Camii, Khora Manastır Kilisesi'dir; geç dönem mozaik ve freskleriyle ünlüdür, dehlizli plan değildir.
- Hagia Euphemia, Antiochos Sarayı'nın altıgen kabul salonuyken kiliseye çevrilmiştir.
Resim ve ikonografi
- Erken Bizans resmi Antik Yunan ve Roma geleneğine dayanır; ikonografik standart henüz yoktur, en iyi örnekler Ravenna'dadır.
- Figürlerin düzleşip donuklaştığı Orta Çağ üslubu Orta Bizans'ta baskın olmuştur.
- Deisis, İsa'nın iki yanında Meryem ve Vaftizci Yahya'nın şefaat dilediği sahnedir.
- En bilinen Deisis örneği Ayasofya üst galerisindedir.
Taşra ve bölgesel üslup
- Konstantinopolis, Ravenna ve Selanik bazilikaları saray üslubunu yansıtır.
- Kilikya'daki Cambazlı Kilisesi yerel kesme taş işçiliğiyle taşra özelliği gösterir.
- Mut'taki Alahan Doğu Kilisesi 5. yüzyıl sonlarına aittir.
Önemli kavramlar
- Narteks
- Kilisenin ana mekânından önce yer alan giriş bölümü.
- Kapalı Yunan haçı
- Dört destek üstünde merkezi kubbe ve köşeleri tamamlanıp kareleşen haç kollarından oluşan Orta Bizans plan tipi.
- Pandantif
- Kare mekândan kubbeye geçişi sağlayan öğe; Ayasofya'da kullanılmıştır.
- Tromp
- Kubbeye geçişte kullanılan diğer öğe; Alahan Doğu Kilisesi'nde görülür.
- Rotunda
- Yuvarlak planlı, genellikle kubbeli anıtsal yapı.
- İkonoklazma
- 726-843 arasındaki tasvir kırıcılık dönemi.
- Deisis
- Yakarış; İsa'nın yanında Meryem ve Yahya'nın şefaat dilediği üçlü sahne.
- Mausoleum
- Anıt mezar; Santa Costanza bu amaçla yapılmıştır.
- Transept
- Bazilikada ana nefi kesen enine kol; Demetrios Bazilikası'nda belirgindir.
- Nova Roma
- 330'da Konstantinopolis'e verilen Yeni Roma adı.
Sınav ipuçları
- Pandantif (Ayasofya) ile tromp (Alahan Doğu Kilisesi) karıştırılmamalı.
- Yapıların Bizans adı ile bugünkü adı eşleştirilmeli: Bodrum Cami, Zeyrek ve Kariye.
- Erken Bizans uzun bazilika, Orta Bizans kapalı Yunan haçı planıdır.
- Olumsuz sorularda (değildir, yer almaz) Son Bizans'ta büyük projelerin yapılmadığı ve Ayasofya'da batıda yarım kubbe bulunduğu hatırlanmalı.
Hangi sınavların soruları var?
Bizans Mimarisi ve Sanatı örnek sorular
Aşağıdaki sorular dersin konularından derlenmiştir; cevabı görmek için "Cevabı gör"e dokunun. Tüm soruları uygulamada çözebilirsiniz.
1. İmparator I. Justinianus’un 532-537 arasında yaptırdığı ve “Kubbeli Bazilika” mimarisinin başyapıtı kabul edilen İstanbul Ayasofya’sını hangi mimarlar tasarlayıp inşa etmiştir?
- Mimar Sinan ve Mimar Hayreddin
- Trallesli Anthemios ve Miletoslu İsidoros
- İktinos ve Kallikrates
- Phidias ve Skopas
- Apollodoros ve Callimachus
Cevabı gör
Doğru cevap: B) Trallesli Anthemios ve Miletoslu İsidoros
Nika İsyanı’nda yanan kilisenin yerine yeni bir yapı kurma işini Justinianus, Anadolulu iki bilim insanına vermiştir: geometri ve matematik uzmanı Trallesli Anthemios ile fizikçi Miletoslu İsidoros. Bu iki isim yapıyı yaklaşık beş yılda tamamlamıştır.
2. Bugün Kariye Camii adıyla bilinen yapı, Bizans çağında hangi manastıra bağlı kiliseydi?
- Pammakaristos Manastır Kilisesi
- Pantepoptes Manastır Kilisesi
- Myraleion Manastır Kilisesi
- Pantokrator Manastır Kilisesi
- Khora Manastır Kilisesi
Cevabı gör
Doğru cevap: E) Khora Manastır Kilisesi
Edirnekapı’daki Kariye Camii, ilk yapıldığında surların dışında kaldığı için “kır, kırsal alan” anlamına gelen Khora adını almıştır. Geç Bizans’a ait mozaik ve freskleriyle ünlüdür.
3. Aşağıdakilerden hangisi Son Bizans dönemi için söylenebilecek özelliklerden biri değildir?
- Var olan yapılara şapeller ya da narteksler eklenmiştir.
- Büyük ölçekli mimari projeler hayata geçirilmiştir.
- Eski yapıların onarımı yapılmıştır.
- Kilise mimarisinde dehlizli plan şeması tercih edilmiştir.
- Kilise cepheleri hareketli ve renkli bir görünüm kazanmıştır.
Cevabı gör
Doğru cevap: B) Büyük ölçekli mimari projeler hayata geçirilmiştir.
1204’teki Latin istilasından sonra Bizans’ın mali ve siyasi gücü çökmüş, bu yüzden büyük anıtsal projeler yapılamamıştır. Bunun yerine eski kiliseler onarılmış, bunlara şapel ve nartekslerin eklenmesi yoluna gidilmiş, cepheler de tuğla işçiliğiyle canlandırılmıştır.
4. Bugün Zeyrek Camii diye anılan yapı, Orta Bizans’ta Komnenos hanedanı döneminde birbirine bitişik yapılmış iki kapalı Yunan haçı planlı kilise ile bunların arasındaki mezar şapelinden oluşan bir bütündür. Bu geniş yapı topluluğunun Bizans çağındaki adı nedir?
- Lips Manastırı
- Studios Manastırı
- Pantokrator Manastırı
- Hagia İrini
- Khora Manastırı
Cevabı gör
Doğru cevap: C) Pantokrator Manastırı
12. yüzyılda II. İoannes Komnenos ve eşi İrene’nin Haliç’e hakim bir tepede yaptırdığı Pantokrator Manastırı, Ayasofya’dan sonra İstanbul’un en büyük Bizans dinî yapısıdır. Kuzey ve güney kiliseleri ile ortadaki mezar şapelinden oluşur; fetihten sonra medrese ve cami olarak kullanılınca Zeyrek Kilise Camii adıyla anılmıştır.
5. Bizans Devleti hangi yıllar arasında varlığını sürdürmüştür?
- 324-1453
- 313-1453
- 395-1453
- 330-1453
- 374-1453
Cevabı gör
Doğru cevap: D) 330-1453
Bizans’ın başlangıcı, Büyük Konstantin’in 330’da Byzantion’u Nova Roma (Konstantinopolis) adıyla yeni başkent ilan etmesi sayılır. Devlet, Fatih Sultan Mehmed’in kenti 29 Mayıs 1453’te fethetmesiyle sona ermiştir.
6. İtalya’daki Ravenna’da yer alan, sekizgen merkezi planıyla öne çıkan ve apsisinde I. Justinianus ile Theodora’yı maiyetleriyle birlikte betimleyen ünlü mozaik panolara sahip Erken Bizans kilisesi hangisidir?
- Hagia Sophia
- San Marco Bazilikası
- San Vitale Kilisesi
- Pantokrator Kilisesi
- Sant'Apollinare Nuovo
Cevabı gör
Doğru cevap: C) San Vitale Kilisesi
6. yüzyılda Ravenna’da yapılan San Vitale, Erken Bizans’ın Batı’daki en önemli eseridir. İstanbul’daki Sergios ve Bakkhos (Küçük Ayasofya) Kilisesi’ne benzeyen sekizgen planlıdır; apsisteki yaldızlı Justinianus ve Theodora mozaikleri Bizans sanatının en tanınmış örnekleri arasındadır.
7. Aşağıdakilerden hangisi Khora Manastır Kilisesi’nin mimari özellikleri arasında yer almaz?
- Yapıda iki narteks bulunur.
- Kilise dehlizli plan şemasına sahiptir.
- Arkeolojik araştırmalar yapının beş ayrı inşa evresinden geçtiğini göstermiştir.
- Naosun kuzey tarafına bitişik, iki katlı bir bölüm vardır.
- Naosun güneyine bitişik, tek nefli bir mezar şapeli yer alır.
Cevabı gör
Doğru cevap: B) Kilise dehlizli plan şemasına sahiptir.
Khora Kilisesi karmaşık bir inşa geçmişine sahiptir. İç ve dış narteks, güneydeki freskli mezar şapeli ve kuzeydeki iki katlı ek bölüm yapının parçalarıdır. Dehlizli plan ise bu kilise için geçerli değildir.
8. Euphemia Kilisesi, kiliseye çevrilmeden önce hangi amaçla kullanılmaktaydı?
- Martyrion
- Mezar Binası
- Vaftizhane
- Saray Binası
- Şapel
Cevabı gör
Doğru cevap: D) Saray Binası
Sultanahmet’teki Hipodrom çevresinde bulunan Hagia Euphemia ilk başta kilise olarak yapılmamıştır. Antiochos Sarayı’nın altıgen planlı kabul salonuydu; Azize Euphemia’nın kalıntıları buraya getirilince kiliseye dönüştürülmüştür.
9. İstanbul Ayasofyası’nın mimari özellikleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
- Naos üç nefe bölünmüştür.
- Apsis içeriden yarım daire, dışarıdan üç kenarlı biçimdedir.
- Biri içte, biri dışta olmak üzere iki narteksi bulunur.
- Orta nefin üstü doğu yönünde kubbeyle, batı yönünde ise kubbemsi tonozla kapatılmıştır.
- Orta nef bir büyük kubbe ve iki yarım kubbeyle örtülmüştür.
Cevabı gör
Doğru cevap: D) Orta nefin üstü doğu yönünde kubbeyle, batı yönünde ise kubbemsi tonozla kapatılmıştır.
Ayasofya’nın orta nefi, bir ana kubbe ve doğu ile batıdan ona yaslanan iki yarım kubbeyle örtülüdür. Bu nedenle batı yönünde kubbemsi tonoz bulunduğunu söyleyen ifade yanlıştır.
10. Kubbeye geçişi sağlayan öge olarak tromp kullanılmış olan kubbeli bazilika aşağıdakilerden hangisidir?
- İstanbul Ayasofyası
- Aya İrini
- Alahan, Doğu Kilisesi
- Meryemlik Kubbeli Kilise
- Polyeuktos Kilisesi
Cevabı gör
Doğru cevap: C) Alahan, Doğu Kilisesi
Kare bir mekânın üstüne kubbe oturtmak için pandantif veya tromp kullanılır. Ayasofya pandantiflidir. Mersin Mut’taki Alahan Doğu Kilisesi ise 5. yüzyıl sonlarına ait olup geçiş ögesi olarak tromp kullanması bakımından Anadolu’daki erken kubbeli bazilika örneklerindendir.
Bu dersi alan bölümler
Nasıl çalışmalı?
Önce "Vize (hepsi)" ya da "Final (hepsi)" ile geçmiş yılların sorularını çözün; aynı konular sınavlarda sık tekrarlanır. Yanlış yaptığınız sorular "Yanlışlar" bölümünde birikir, sınavdan önce onları yeniden çözün. Yolda ya da ev işi yaparken "Sesli Dinle" ile soruları ve cevaplarını dinleyebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
AUZEF Bizans Mimarisi ve Sanatı çıkmış sorular nerede?
Mobil Defter'de AUZEF Bizans Mimarisi ve Sanatı dersinin vize, final ve bütünleme hazırlığı için 232 sorusu var (2025-26 Final, 2024-25 Final, 2023-24 Final, 2022-23 Büt). Soruları cevaplarıyla test olarak çözebilir, yanlışlarını ayrıca tekrar edebilir ve sesli dinleyebilirsin.
AUZEF Bizans Mimarisi ve Sanatı vize soruları ve final soruları ayrı çözülebilir mi?
Evet. Uygulamada "Final (hepsi)" düğmeleriyle yalnız o sınavın sorularını, yıl düğmeleriyle de tek bir yılın sınavını çözebilirsin.
AUZEF Bizans Mimarisi ve Sanatı çıkmış sorular PDF olarak indirilebilir mi?
Ayrı bir PDF dosyası yerine uygulamadaki "Kağıda yazdır" düğmesi dersin bütün sorularını ve cevap anahtarını yazdırılabilir sayfa olarak hazırlar; telefonda ya da bilgisayarda "PDF olarak kaydet" seçeneğiyle PDF yapabilirsin.
AUZEF Bizans Mimarisi ve Sanatı ders notları ve konu özeti var mı?
Evet. Bu sayfada dersin konu özeti var; uygulamadaki "Konu özeti" düğmesiyle özetin tamamını okuyabilir ya da sesli dinleyebilirsin.
AUZEF Bizans Mimarisi ve Sanatı soruları ücretli mi?
Hayır, ücretsiz. Ad, cep telefonu ve bölümünle bir dakikada üye olup bütün sorulara, yanlışlar listesine ve sesli dinlemeye erişebilirsin.
2. sınıf Güz diğer dersler
- Afetlerde Çevre Sağlığı Hizmetleri çıkmış sorular
- Ahlak Felsefesi çıkmış sorular
- Ambalaj Grafiği Tasarımı çıkmış sorular
- Anayasa Hukuku çıkmış sorular
- Anne Çocuk Sağlığı çıkmış sorular
- Antik Numismatik çıkmış sorular
- Balkan Tarihi (250-1453) çıkmış sorular
- Bebeklik Döneminde Gelişim ve Eğitim çıkmış sorular
- Beşeri Faktörlerin Turizme Etkisi çıkmış sorular
- Bilgi Teknolojileri çıkmış sorular
- Bütünleşik Pazarlama İletişimi çıkmış sorular
- Ceza Hukuku Özel Hükümler çıkmış sorular
- Coğrafi Bilgi Sistemleri çıkmış sorular
- Coğrafi Bilgi Sistemleri Uygulamaları Iı çıkmış sorular