AUZEF Balkan Tarihi (250-1453) Çıkmış Sorular

Ders, Balkanların coğrafyasını ve Roma'nın bölünmesinden Doğu Roma dönemine kadar bölgeye gelen Germen, Hun, Avar, Slav ve Bulgar gibi toplulukları ele alır. Doğu Roma'nın bu akınlara karşı izlediği savunma, diplomasi ve idari düzen (thema) de işlenir.

Balkanların coğrafyası ve erken Roma dönemi

• Tuna, Balkanlar'ın en büyük nehridir; hem ticaret hattı hem de kuzeyden gelen akınlara karşı savunma çizgisi olmuştur.
• Engebeli ve bölünmüş coğrafya merkezî otoritenin kurulmasını zorlaştırmış, yerel güçlerin özerkliğini kolaylaştırmıştır.
• Hadrianus Atina'yı imar ettirmiş, Trakya'daki Hadrianopolis'in (Edirne) kuruluşunda payı olmuştur.

Roma'nın bölünmesi ve Konstantinopolis

• Büyük Konstantinos, Byzantion'u yeniden kurdurup 330'da başkent yapmış; şehir Konstantinopolis adını almıştır.
• 337'de Konstantinos'un ölümüyle oğulları Pannonia'da toplanıp imparatorluğu bölüşmüş; Illyricum ve Trakya'yı kapsayan bölge Konstans'a verilmiştir.
• Magnentius 350'de Konstans'a karşı ayaklanmış, 351'de Mursa'da yenilmiş, 353'te intihar etmiştir.
• Iulianus 355'te caesar olmuş, 357'de Strasburg'da Germenleri yenerek Ren sınırını güvenceye almıştır.
• I. Theodosios'un 395'teki ölümüyle imparatorluk oğulları arasında paylaşılmış ve ayrılık kalıcı olmuştur.

Germen ve Hun baskısı

• Vizigot önderi Alarich Balkanları yağmalamış; ona magister militum per Illyricum unvanı verilmiş, sonra batıya yönelip 410'da Roma'yı yağmalamıştır.
• Zenon devrinde Theodorich önderliğindeki Ostrogotlar sorun çıkarmış, İtalya'ya yönlendirilerek bölge rahatlatılmıştır.
• Doğu Roma Hunlara savaşla değil, ağır vergi ve antlaşmalarla karşılık vermiştir.

Erken Bulgar ve Avar ilişkileri

• Anastasios, Bulgar akınlarına karşı başkenti korumak için Uzun Sur'u yaptırmıştır.
• Bulgar önderi Mundos, I. Iustinianos'a elçi göndererek barış istemiş ve imparatorluk hizmetine girmiştir.
• Avarlar Kutrigur ve Utrigurları egemenliğine alıp kendilerini mirasçıları sayarak II. Iustinos'tan toprak istemiştir.
• İmparatorun bu isteği reddetmesi uzun bir mücadeleyi başlatmıştır.

Herakleios dönemi, Avarlar ve Slavlar

• Herakleios'un ilk yıllarında asıl baskı Avarlardan ve onların yönlendirdiği Slav gruplarından gelmiştir.
• 626'da Avarlar ve Slavlar İstanbul'u karadan, müttefik Sâsânîler Anadolu yakasından sıkıştırmıştır.
• Doğu Roma donanması iki gücün birleşmesini engellemiş, kuşatma sonuçsuz kalmıştır.
• Hırvatlar bu dönemde Balkanların kuzeybatısına yerleşip ilk siyasi örgütlenmelerini kurmuştur.

Tuna Bulgar Devleti

• Kubrat'ın ölümüyle Büyük Bulgarya dağılmış, Hazar baskısı göçleri başlatmıştır.
• Asparuh'un önderliğindeki grup Tuna'yı aşmış; Tuna Bulgar Devleti'nin kurucusu sayılır.
• IV. Konstantinos döneminde İstanbul 674-678 arasında Emevilerce kuşatılmış, bu durum Bulgarların yerleşmesini kolaylaştırmıştır.
• Doğu Roma bu devleti 681'de tanımıştır.
• VI. Konstantinos Bulgarlara karşı savaş alanını terk edip kaçmıştır.

Thema düzeni ve iskân siyaseti

• Themayı yöneten görevli strategos'tur; askerî ve sivil yetkiyi birlikte taşır.
• Themalarda toprak karşılığı asker yetiştirilmiş, bölge savunması yerelde sağlanmıştır.
• Kephallenia, Hellas, Trakya ve Makedonya Balkan themalarıdır; Armeniakon Anadolu'dadır.
• II. Iustinianos Balkan Slavlarının bir kısmını Anadolu'da Opsikion themasına yerleştirmiş, bunlar orduda görev almıştır.

Strategos

Themanın başındaki, askerî ve sivil yetkileri elinde toplayan görevli.

Thema

Doğu Roma'da toprak karşılığı askerlik esasına dayanan idari ve askerî bölge.

Logothetes

Merkezdeki maliye ve yazışma dairelerinin başındaki görevli.

Magister militum per Illyricum

Alarich'in akınlarını durdurmak için kendisine verilen askerî komutanlık unvanı.

Opsikion

Balkanlardan getirilen Slavların II. Iustinianos eliyle iskân edildiği Anadolu themasıdır.

Armeniakon

Anadolu'nun kuzeydoğusunda, Amasya merkezli thema.

Uzun Sur

Anastasios'un Bulgar akınlarına karşı başkenti korumak için yaptırdığı savunma hattı.

Rum ateşi

Emevi kuşatmasının geri püskürtülmesinde kullanılan silah.

Konstantinopolis

Byzantion'un 330'da yeniden kurulup başkent yapılmasıyla aldığı ad.

Tehcir ve iskân

Slavların zorla Anadolu'ya göç ettirilip yerleştirilmesi siyaseti.

• 330 (Konstantinopolis'in başkent oluşu), 395 (kalıcı bölünme) ve 313 (Milano Fermanı) tarihlerini karıştırma.
• V. Konstantinos Bulgarlara karşı başarılı seferler yapmış; VI. Konstantinos savaş alanından kaçmıştır.
• Avarlar 626'da Sâsânîlerle müttefikti; Bulgar etkisi 670'lerde, yani IV. Konstantinos döneminde belirginleşir.
• Arap yardımı gibi zaman dışı seçeneklere dikkat: Anastasios (491-518) İslamiyet'ten önce yaşamıştır.
• Tuna Bulgar kurucusu Asparuh'tur; Krum ve Simeon sonraki güçlü hükümdarlardır.