AUZEF Fıkıh I Çıkmış Sorular

Fıkıh I dersi, fıkhın hukukla ilişkisini, İslam hukukunda devlet ve kamu hukuku düşüncesini, ceza hukukunun had-tazir ayrımını ve aile hukukunun nikâh konularını ele alır. Evlilik şartları, engeller, mehir ve veli konuları ile güncel meseleler de işlenir.

Fıkıh ve hukuk ilişkisi

• Fıkıh ile hukuk, insanlar arasındaki ilişkileri düzenlemeyi hedeflemeleri bakımından ortaktır; ayrım başka noktalarda aranır.
• Fatih Kanunnamesi hazırlayanlar fıkıh geleneğinden gelse de klasik fıkhın dışında kalır.
• Kanunnamenin fıkıh dışı sayılmasında hükümlerin padişah fermanına dayanması, yetkinin nişancı eliyle kullanılması ve izlenen yöntem etkilidir.

Kamu hukuku ve siyaset düşüncesi

• Kamu hukuku düşüncesinin gelişimi yalnızca Avrupa merkezli ve tek yönlü anlatılamaz.
• Mezalim mahkemeleri ve Divan gibi kurumlar İslam dünyasında kamu hukuku birikiminin göstergesidir.
• Gazzâlî gibi âlimler sultanı yürütme gücü, halifeyi şeriatın uygulanmasının denetçisi olarak açıklamıştır.
• Bu yaklaşımın arkasında Tuğrul Bey'in Bağdat'a girmesiyle halifenin siyasi ve askerî gücünü yitirmesi vardır.

Devlet anlayışı

• Modern ulus devlete geçişte erklerin tek elde toplanması değil, ayrılması yönündeki gelişmeler etkili olmuştur.
• İslam hukukunda devlet başlı başına amaç değil, şeriatın uygulanmasını ve düzeni sağlayan zorunlu bir araçtır.
• Anarşi benimsenebilecek bir model değildir; otorite olmadığında şeriat uygulanamaz.

Had, kısas ve tazir

• Had ve kısas cezası belirlenmiş cezalardır; tazir ise devlet başkanı veya yetki verdiği kişi eliyle terbiye amaçlı cezalandırmadır.
• Tazir ile hadleri ayıran asıl nokta, cezanın şeriatta belirlenmiş olup olmamasıdır; suçun tanımlı olması ayırıcı değildir.
• Tazir, hadlerin yanında ek ceza olarak verilebilir.
• Tazirde af mümkündür.
• Yalancı şahitlik yalnızca tazirle cezalandırılır.
• Kısastan sulhla vazgeçilen katile verilecek tazir ölüm düzeyine çıkarılamaz.
• Dört şahit bulunamayan zina iddiasında verilebilecek tazir miktarı görüşlere göre değişir; sıralamada İmam Malik, Ebu Yusuf'tan az olmaz.

Nikâhın hükmü ve temelleri

• Evlilik Kitap, Sünnet ve İcma ile meşrudur; evlenmeye yönlendiren âyetlerden biri Nur, 32'dir.
• Zinaya düşmekten endişe eden kişi için evlilik vaciptir.
• Mut'a nikâhı, belirli süre yararlanma karşılığı mal verilen nikâhtır.
• Evlenme ehliyeti, kişinin başkasının iznine gerek kalmadan geçerli nikâh yapabilmesini sağlar.
• Fuzuli kişinin yaptığı akitte taraflardan her biri akdi sona erdirme yetkisi kazanır.

Nikâhın şartları, veli ve şahitlik

• Hanefîlere göre şahitsiz yapılan nikâh fasittir.
• Şafiîlere göre her iki şahidin de erkek olması şarttır.
• Denklik, nikâhın lüzum şartları içinde değerlendirilir.
• Hanefîlere göre veli, küçük kızının rızasını almak zorundadır ve onu izinsiz evlendiremez.
• Kızın söz hakkının olmadığı yönündeki bilgi hatalıdır.
• Süt hısımlığı sürekli evlilik engelidir; süt bankasına temkinli yaklaşılması bu engelin ihlali ihtimalinden kaynaklanır.

Mehir, boşama yetkisi ve güncel konular

• Nikâhla kadının kocadan isteme hakkı doğan mal nihle olarak adlandırılır.
• Mehir belirlenmemesi akdi geçersiz kılmaz; bu durumda emsal mehir gerekir.
• Tefviz-i talâk, kocanın boşama yetkisini kadına tanımasıdır.
• Kürtaj, başlamış gebeliğin vaktinden önce sonlandırılmasıdır.
• 1917 Hukûk-i Aile Kararnamesi küçükler için alt yaş sınırını erkekte 12, kızda 9 olarak koymuştur.
• Ta'zîr aile hukukunun değil ceza hukukunun konusudur.

Tazir

Şeriatta cezası belirlenmemiş fiillerde ya da ek ceza olarak devlet başkanının takdiriyle verilen terbiye amaçlı cezadır.

Had

Şeriatta miktarı belirlenmiş suç karşılığı cezadır.

Kısas

Kasten öldürme ve yaralamada karşılığı belirlenmiş ceza türüdür.

Mezalim

İslam devletlerinde haksızlıkları gideren mahkeme kurumudur.

Fasit nikâh

Hanefîlerde şahitsiz yapılan, şartı eksik nikâhın hükmüdür.

Mut'a nikâhı

Belirli süre yararlanma karşılığı mal verilmesiyle yapılan geçici nikâhtır.

Evlenme ehliyeti

Kişinin izin almadan geçerli nikâh yapabilme yeterliliğidir.

Nihle

Nikâh sonucu kadının kocadan isteme hakkı doğan maldır.

Emsal mehir

Mehir belirlenmediğinde benzer kadınlara göre ödenmesi gereken mehirdir.

Tefviz-i talâk

Boşama hakkının nikâh sırasında veya evlilikte kadına devredilmesidir.

Kürtaj

Oluşmuş gebeliğin erken sonlandırılmasıdır.

• Had ve tazir ayrımında ölçüt cezanın belirlenmiş olmasıdır; suçun şeriatta tanımlı olması ayırt edici değildir.
• Mehir belirlenmemesi ile nikâhın geçersizliğini karıştırmamak gerekir; akit geçerlidir, emsal mehir gerekir.
• Hanefî ve Şafiî şahitlik görüşlerini ayırmak gerekir: Hanefîde şahitsiz nikâh fasit, Şafiîde şahitlerin erkek olması şart.
• Tazir ceza hukukuna aittir; aile hukuku konuları arasında sayılmaz.
• Mutlak ifadeli seçeneklerden (hiçbir koşulda, kızın söz hakkı yok) şüphelenmek gerekir.