AUZEF Karşılaştırmalı Siyaset Çıkmış Sorular

Karşılaştırmalı Siyaset dersi, ülkelerin siyasal rejimlerini, devlet yapılarını ve kurumlarını belirli yöntem ve kuramlarla karşılaştırarak açıklamayı ve ileriye dönük tahmin yapmayı amaçlar. Demokrasi tanımları, devlet türleri, karşılaştırma tasarımları ve temel yaklaşımlar dersin ana eksenini oluşturur.

Karşılaştırma yöntemleri ve tasarımları

• Tek vakalı çalışma vakayı kendi özgünlüğü içinde anlamaya yöneliktir; gözlem sayısını artırarak genelleme yapmak bu yöntemin işi değildir.
• Çok vakalı (küresel) çalışmalarda çok sayıda ülke incelenir ve çoğunlukla nicel, istatistiksel yöntemler kullanılır.
• Genel eğilimin dışında kalan sapma vakalarını bulmak için çok vakalı karşılaştırma uygundur.
• Birbirine çok benzeyen ülkelerin tek bir değişkende ayrışıp farklı sonuç vermesi, olabildiğince benzer sistemler tasarımıyla incelenir.
• Karşılaştırmalı analizin en üst aşaması, benzer koşullarda ileride ne olacağını öngörmek yani tahmin yapmaktır.
• Seçim yanlılığı, ülkelerin yalnızca araştırmacının hipotezini destekleyecek biçimde seçilmesidir.

Erken dönem ve klasik yaklaşımlar

• Aristoteles'in Politika'daki rejim sınıflandırması, kimin yönettiği ve yönetimin kimin yararına yapıldığı sorularına dayanır.
• Aristoteles demokrasiyi yoksul çoğunluğun kendi sınıf çıkarı için yönetmesi olarak eleştirir.
• Ezilen ve ezen karşıtlığı Marksist dile aittir; Aristoteles'in görüşü sayılmaz.
• Schumpeter modern demokrasiyi kapitalizmin sonucu görür; burjuvaziyi serbest piyasa, özel mülkiyet ve özgürlüğün taşıyıcısı sayar.

Demokrasi tanımları

• Minimalist (prosedürel) anlayış demokrasiyi serbest ve adil seçimlerle yönetici belirleme yöntemi olarak görür.
• Bu anlayışta temel unsur seçme ve seçilme özgürlüğüdür.
• Przeworski için belirleyici ölçüt, iktidarın şiddete başvurulmadan seçimle değişebilmesidir.
• Schumpeter, Przeworski ve Huntington minimalist çizgidedir.
• Morlino ise demokrasinin içeriğe dair maksimalist boyutlarıyla ilgilenir.

Devlet türleri ve devletin gücü

• Devletin gücü kapasite (uygulama ve kaynak toplama) ile özerklik (toplumsal baskıdan bağımsız karar alma) ile ölçülür.
• Kapasite ve özerklik azdan çoğa: çökmüş, başarısız, kırılgan, zayıf, güçlü devlet.
• Çökmüş devlette merkezî otorite tümüyle yok olmuştur; başarısız devletin en uç ve çok nadir görülen biçimidir.
• Tek başına ekonomik kriz başarısızlık göstergesi sayılmaz; güçlü devletler de kriz yaşayabilir.
• Çin, yüksek kapasiteli ve özerk devletlerin gelişmiş demokrasi olduğu genellemesinin başlıca istisnasıdır.

Kuramsal yaklaşımlar

• Davranışçılar kurumları dışarıda bırakıp sosyoekonomik etkenlerin bireysel davranışa evrensel etkisine bakmıştır.
• Yeni kurumsalcılar kurumların davranışı şekillendirdiğini ve etkinin ülkeden ülkeye değiştiğini savunur.
• Rasyonel aktör yaklaşımı yapıları ve normları dışarıda bırakıp bireylerin çıkar odaklı stratejik tercihlerini merkeze alır.
• Patika bağımlılığı, geçmiş kararların aktörlerin sonraki seçeneklerini sınırlaması ve geri dönüşü zorlaştırmasıdır.
• Easton'a göre destek azalır ve talepler karşılanamazsa sistem krize girer.

Kalkınma, ordu ve siyasal gelişme

• İthal ikameci sanayileşme, ithalatı gümrük vergisi ve kotayla zorlaştırıp yerli üretimi teşvik eden korumacı bir modeldir.
• Model 1950-1980 arasında Türkiye ve birçok Latin Amerika ülkesinde uygulanmıştır.
• Afrika'daki darbelerin nedenleri arasında ordunun iç güvenlikte kullanılması, etnik çatışmalar, bütçe anlaşmazlıkları ve pretoryan güç mücadelesi vardır.
• Demokratik ilkelere dayalı sivil denetim darbeleri tetiklemez, engeller.
• Pion-Berlin'e göre askerî eğitim ve doktrin belirleme ordunun kurumsal özerklik alanıdır.
• Fukuyama'ya göre siyasal gelişme devlet inşası, hukukun üstünlüğü ve demokrasi boyutlarından oluşur; modernleşme bunlardan değildir.

Çok vakalı (Large-N) çalışma

Çok sayıda ülkenin aynı anda ve genellikle nicel yöntemlerle incelendiği, sapma vakalarını bulmaya uygun karşılaştırma türüdür.

Olabildiğince benzer sistemler tasarımı

Birçok yönden benzeyen ülkelerin sonuçta ayrışmasına yol açan farklı değişkeni arayan karşılaştırma yöntemidir.

Seçim yanlılığı

Vakaların araştırmacının hipotezini doğrulayacak biçimde seçilmesi hatasıdır.

Minimalist demokrasi

Demokrasiyi serbest ve adil seçimlerle yöneticilerin belirlenmesine indirgeyen prosedürel anlayıştır.

Devlet kapasitesi

Devletin politika uygulama ve kaynak toplama becerisidir.

Devlet özerkliği

Devletin toplumsal baskıdan bağımsız karar alabilme yeteneğidir.

Çökmüş devlet

Merkezî otoritenin tamamen yok olduğu, başarısız devletin en uç aşamasıdır.

Patika bağımlılığı

Geçmişte seçilen yolun gelecekteki seçenekleri daralttığını anlatan tarihsel kurumsalcı kavramdır.

Rasyonel aktör yaklaşımı

Analizi bireylerin çıkarını azamileştiren stratejik tercihleri üzerinden yürüten, yapıları göz ardı eden yaklaşımdır.

İthal ikameci sanayileşme

İthal malların yurt içinde üretimini korumacı önlemlerle özendiren kalkınma stratejisidir.

Kurumsal özerklik

Ordunun siyasete karışmadan eğitim, doktrin gibi mesleki alanlarda kendi başına karar vermesidir.

• Davranışçılar ile yeni kurumsalcılar karıştırılmamalı: biri bireysel sosyoekonomik davranışa, diğeri kurumların etkisine odaklanır.
• Minimalist isimler (Schumpeter, Przeworski, Huntington) ile maksimalist çizgideki Morlino ayrımı sık sorulur.
• Devlet türü sıralamasında yön önemlidir: çökmüşten güçlüye doğru kapasite ve özerklik artar.
• Olumsuz kökler (hangisi yer almaz, doğru değildir) sorularında seçenekleri tek tek ele alıp yöntemin özelliğine ters olanı bulmak gerekir.
• Tek vakalı çalışma genelleme değil derinlemesine anlama sağlar; genelleme çok vakalı çalışmaların avantajıdır.