AUZEF Osmanlı Denizcilik Tarihi Çıkmış Sorular

Ders, Osmanlı'nın Gelibolu'dan başlayarak Karadeniz ve Akdeniz'de deniz gücü kurma sürecini, Venedik ve Haçlı ittifaklarıyla mücadelesini, büyük deniz savaşlarını ve Tersâne-i Âmire'nin yapısını ele alır.

Erken dönem: Gelibolu ve ilk deniz üssü

• Gelibolu, Balkanlara geçiş kapısı ve harekât merkezi olmasının yanında denizlere açılmanın ilk başlangıç noktasıdır.
• Gelibolu'da deniz üssü kurulması sonucunda boğazdan geçen gemilerden vergi toplanmaya başlanmıştır.
• 1366'da Gelibolu'yu Osmanlılardan geri alan Haçlı ittifakında İspanya Krallığı yer almamıştır.
• 1475 tarihli Gelibolu tahririnde Osmanlı donanmasının unsurları sayılır; fırkateyn bu kayıtta geçmeyen gemi türüdür.

II. Mehmed dönemi: İstanbul ve Karadeniz

• İstanbul fethinden sonra bir süre Bizans'tan kalan Kadırga Limanı tersane görevi görmüştür.
• Karadeniz'de hâkimiyet kurulurken Amasra ve Kefe Cenevizlilerden alınmıştır, Venediklilerden değil.
• 1463-1479 Osmanlı-Venedik savaşının sonuçlarından biri Eğriboz'un Osmanlı topraklarına katılmasıdır.

II. Bayezid dönemi

• Kili ve Akkirman'ın alınması Karadeniz'in adeta Osmanlı iç denizine dönüşmesinde etkili olmuştur.
• Memlüklerle mücadelede Osmanlı, Magosa limanından yararlanmak için Venedik'ten izin istemiştir.
• Magosa'dan yararlanma isteği Osmanlı-Venedik ilişkilerinin bozulmasına yol açmıştır.

Yavuz ve Kanuni dönemi seferleri

• Haliç Tersanesi Yavuz Sultan Selim zamanında genişletilmiş, tezgâhların inşası İskender Bey'e verilmiştir.
• Rodos'un Osmanlı yönetimine geçişinde adadaki bütün şövalyelerin kılıçtan geçirildiği doğru değildir.
• Malta, Kanuni döneminde donanmanın katıldığı seferlerle alınan yerler arasında sayılmaz.
• 1537'de donanmanın giriştiği ve sonuçsuz kalan seferler Pulya ve Korfu seferleridir.
• Kanuni devrinde Fransa ile ittifak, İspanya'nın Batı Akdeniz'deki yayılmasını durdurmak amacıyla kurulmuştur.

Preveze Deniz Savaşı

• Savaştan önce kurulan Haçlı ittifakına Fransa katkı vermemiştir.
• Savaşa giden sürecin gerekçeleri arasında Rodos'un fethi sayılamaz.

Kıbrıs seferi, İnebahtı ve sonrası

• Osmanlı 1570'te Venedik'e savaş açıp Kıbrıs'a donanma göndermiştir.
• İnebahtı Savaşı 1571'dedir; bu nedenle intikam isteği 1570'teki Kıbrıs kararının gerekçesi olamaz.
• İnebahtı ile Türklerin yenilmez olduğu yönündeki Avrupa inancı çökmüştür.
• Savaştan sonra donanmayı yeniden kurmak için çeşitli tersanelerde çalışılmış, Batum bunlar arasında değildir.
• 1573 ahidnamesinde Venedik'in İspanya'ya karşı Osmanlılarla birlikte savaşması hükmü yoktur.

Tersâne-i Âmire

• İdari işlerin yürütüldüğü, Kaptan Paşa ve Tersane Kethüdası odalarının bulunduğu bölüm Divanhane'dir.
• Zindan, Tersâne-i Âmire'nin bağlı birimleri arasındadır.
• Gemi yapım çalışmaları Osmanlı Arşivi'nde muhasebe defterleri aracılığıyla izlenebilir.

Tersâne-i Âmire

Osmanlı devlet tersanesi; idari bölümleri ve zindan gibi birimleri bulunur.

Divanhane

Tersanede idari işlerin yürütüldüğü, Kaptan Paşa ve Kethüda odalarının yer aldığı bölüm.

Kadırga Limanı

Fetihten sonra bir süre Bizans'tan devralınıp tersane olarak kullanılan yer.

Magosa

Memlük mücadelesinde Osmanlı'nın yararlanmak istediği, Venedik ilişkilerini bozan liman.

Kili ve Akkirman

Alınmalarıyla Karadeniz'i Osmanlı iç denizi hâline getiren iki yer.

Eğriboz

1463-1479 savaşı sonunda Osmanlı topraklarına katılan yer.

Preveze Deniz Savaşı

Haçlı ittifakıyla yapılan, öncesinde belirli gelişmelerin gerekçe sayıldığı deniz savaşı.

İnebahtı Savaşı

1571'de yaşanan, Türklerin yenilmezliği inancını çökerten savaş.

1573 ahidnamesi

İnebahtı sonrası Venedik'le yapılan antlaşma; ortak savaş hükmü içermez.

Fırkateyn

1475 Gelibolu tahririnde adı geçmeyen gemi türü.

• Amasra ve Kefe Cenevizlilerden alınmıştır; Venedik ile karıştırılmamalıdır.
• 1570 Kıbrıs seferi ile 1571 İnebahtı Savaşı'nın sıralaması karıştırılmamalıdır; İnebahtı seferin gerekçesi olamaz.
• Olumsuz kökle sorulan sorularda (doğru değildir, bulunmaz) listeye girmeyen seçenek aranır: İspanya (1366), Fransa (Preveze), Malta, Batum.
• Gelibolu ve Magosa gibi yer adları ile bağlı oldukları olaylar eşleştirilerek çalışılmalıdır.