AUZEF Psikometrik - Gelişimsel Ölçme ve Değerlendirme Çıkmış Sorular

Ders, çocukların psikolojik ve gelişimsel açıdan nasıl ölçülüp değerlendirileceğini anlatır: ölçmenin temel kavramları, etik ilkeler, gelişim kuramları, zeka ve dikkat testleri, ölçekler ve raporlama konuları ele alınır.

Ölçme temelleri ve ölçek türleri

• Sırt numarası gibi yalnızca kimlik belirten değerler sınıflama ölçeğine örnektir.
• Hesaplama ve istatistik işlemleri için en uygun tür eşit oranlı ölçeklerdir.
• Mizaç gibi özellikler doğrudan değil dolaylı ölçme yoluyla belirlenir.
• Norm referanslı değerlendirmede bireyin puanı norm grubuyla kıyaslanarak anlam kazanır.

Geçerlik, güvenirlik ve ölçme hataları

• Psikometrik sağlamlık için geçerlik ve güvenirlik birlikte aranır.
• Kapsam geçerliği belirtke tablosuyla; yapı geçerliği maddelerin kuramsal yapıya uyumuyla incelenir.
• Güvenirlik yöntemleri arasında iç tutarlılık ve paralel formlar yer alır; faktör analizi geçerlik yöntemidir.
• Hata kaynakları: ölçen kişi, ölçülen kişi, ortam ve araç. Gürültü ve ölçülenin isteksizliği hatayı artırır.

Çocuklarla değerlendirme uygulaması

• Çocuklarda oyun, hikâye ve ebeveyn/öğretmenden bilgi alma gibi yöntemler öne çıkar.
• Çocuk kendi güçlüklerini tam fark edemeyebildiğinden başka kaynaklara başvurulur.
• Isınma etkinliği çocuğun ortama ve uygulayıcıya alışmasını sağlar; uzun oyun yorucudur.
• Ortam sakin, aydınlık ve dikkat dağıtıcılardan uzak olmalı; hasta çocukta test ertelenir.
• Eksiklerin yanında güçlü yönlere de bakılır; kısa dikkat süresi uygulamada değişiklik gerektirir.

Gözlem, görüşme ve doküman yöntemleri

• Kendiliğinden gelişen oyunda gözlem yapmak yapılandırılmamış katılımlı gözlemdir.
• Yönergeye bağlı oyunla gözlem yapılandırılmış katılımlı gözlemdir.
• Geçmiş kayıt ve raporlardan yararlanmak dokümanları inceleme yöntemidir.
• Ölçekler soyut sorunları sayısallaştırır ve geniş gruplarda tarama sağlar; tanı ve tedavi amacı taşımaz.

Etik, haklar ve raporlama

• Uygun test seçimi ve standartlara uygun uygulama etik gerekliliktir; standart dışı durum raporda belirtilir.
• Hizmet alan kişi saygılı davranış ve bilgilendirilme hakkına sahiptir; test geliştirme hakkı yoktur.
• Rapor bulgulara dayanır, ailenin beklentisini doğrulamak için yazılmaz.
• Rapor bilgileri bütünleştirir ve hataların fark edilmesini sağlar.
• Aileye geri bildirimde sade, anlaşılır ve olumlu dil kullanılır.

Gelişim kuramları ve alanları

• Piaget dönemleri: duyusal-motor, işlem öncesi, somut işlemler, soyut işlemler. Nesne sürekliliği duyusal-motor dönemde gelişir.
• Erikson'a göre bebeklikte temel güven kazanılır; oyun çağında amaç ve sebat öne çıkar.
• Gelişim dinamiktir; motor gelişim baştan ayağa ilerler; çevre sosyal gelişimi önemli ölçüde etkiler.
• Kritik dönemde kazanılamayan beceri sonradan tam edinilemez.
• Beyin gelişimi: nöron göçü, miyelinleşme, sinaps oluşumu ve sinaps budanması.
• Gelişim düzeyi iki yaş çıkan çocuk, iki yaş ölçütleriyle yorumlanır.

Zeka kuramları ve zeka testleri

• Kuramlar: iki etmenli, Cattell-Horn-Carroll, küme etmen, çoklu zeka, üçlü zeka, bilgi işleme. Psikoanalitik kuram zeka kuramı değildir.
• Gardner'ın alanları: görsel-uzamsal, sözel, bedensel-kinestetik, mantıksal-matematiksel, kişilerarası, müziksel, içsel, doğayla ilişkili.
• IQ, zeka yaşının kronolojik yaşa oranlanmasıyla bulunur; ilk zeka testi Binet'e aittir.
• Zeka testi yorumlanmadan önce çocuğun test davranışı değerlendirilir; kalıcı sağlık sorunu testi engellemez.
• Zeka testleri: Stanford-Binet, Leiter. Rorschach ve Düss Hikâyeler projektif testtir.

Dikkat, okul olgunluğu ve özel alan araçları

• Dikkat türleri: seçici, sürdürülen, bölünmüş, dikkati kaydırma.
• Stroop ve Frankfurter dikkat testleri arasındadır.
• Metropolitan alt testleri: kelime anlama, cümleler, genel bilgi, eşleştirme, sayılar, kopya etme.
• OSB ölçekleri: Otizm Davranış Kontrol Listesi, Çocukluk Çağı Otizm Derecelendirme, Gilliam, Değiştirilmiş Erken Çocukluk Otizm Tarama.
• Ankara Gelişim Tarama Envanteri Türk çocuklarına ait normlara sahiptir.

Sınıflama ölçeği

Değerleri yalnızca ayırt etmeye yarayan, sıra veya nicelik bildirmeyen ölçek türüdür.

Geçerlik

Aracın ölçmeyi hedeflediği özelliği doğru ölçme derecesidir.

Güvenirlik

Farklı zaman ve uygulayıcılarda sonuçların tutarlı olmasıdır.

Belirtke tablosu

Kapsam geçerliğini incelemede kullanılan tablodur.

Norm referanslı değerlendirme

Puanın norm grubunun puanlarıyla karşılaştırılarak yorumlanmasıdır.

Nesne sürekliliği

Görünmeyen nesnenin var olmaya devam ettiğinin kavranmasıdır; duyusal-motor dönem kazanımıdır.

Kritik dönem

Belirli becerilerin kazanılması gereken, kaçırılırsa sonradan tam edinilemeyen süredir.

Projektif test

Belirsiz uyaranlara verilen yanıtlarla kişiliği yansıtan test türüdür; Rorschach örnektir.

Seçici dikkat

Dikkat dağıtıcıları yok sayıp belirli bir uyarana yönelme becerisidir.

Dikkati kaydırma

Dikkatin bir uyarandan ayrılıp başka bir uyarana yöneltilmesidir.

Atipik gelişim

Beklenen gelişimden sapmadır; olumsuz etkenler araştırılır ve çocuk izlenir.

• Geçerlik ile güvenirlik yöntemleri karışır: ölçütle karşılaştırma ve faktör analizi geçerlik, iç tutarlılık ve paralel form güvenirliktir.
• Yanlış seçenek sorularında ailenin görüşünü desteklemek, aileye göre rapor yazmak ve eksiklere yoğunlaşmak hep yanlıştır.
• Stroop ve Frankfurter dikkat testidir; Rorschach ve Düss projektiftir; Stanford-Binet ve Leiter zeka testidir.
• Yapılandırılmış ile yapılandırılmamış katılımlı gözlem arasındaki fark oyunun önceden planlı olup olmamasıdır.
• Güçler ve Güçlükler Anketi ile Çocuk ve Gençler için Davranış Değerlendirme Ölçeği OSB ölçeği değildir.