AUZEF Sağlık Eğitimi Çıkmış Sorular

Sağlık Eğitimi dersi; sağlığın tanımını, koruyucu sağlık hizmetlerini, eğitimin türlerini ve yöntemlerini, öğrenme ile davranış kavramlarını, yaşam dönemlerinin alışkanlıklarını, çevre sağlığını, beslenmeyi ve sağlık ekonomisini ele alır.

Sağlık, sağlık hizmetleri ve koruyucu hizmetler

• WHO sağlığı bedensel, ruhsal ve sosyal iyilik hali olarak görür; ekolojik etmenler tanımın içinde değildir.
• Koruyucu hizmetler hem bireye hem çevreye yöneliktir. Kişisel temizlik ve ilaçla koruma (aşılama) bireye yöneliktir.
• Atık kontrolü, hava kirliliği denetimi, konut sağlığı ve temiz su temini çevreye yönelik hizmetlerdir.
• Hizmet evreleri bulgusal hekimlikle başlar; klinik hekimlik 'hastalık değil hasta var' diyerek bireyi merkeze alır.
• Alma Ata Bildirgesi sağlık hizmetinin herkese eşit ve ulaşılabilir olmasını vurgular; ayrıcalıklı hizmet içermez.
• Birinci basamak hizmet geniş kitleye ulaşır, erişimi kolaydır, maliyeti düşüktür.

Eğitim kavramı, türleri ve işlevleri

• Eğitim, toplumun değer verdiği yetenek ve davranışları kazandıran süreçtir; sonradan kazanılır, doğuştan gelen özellik değildir.
• Formal eğitim plan ve programa bağlıdır; plansız, yaşam içinde kendiliğinden olan eğitim informal eğitimdir.
• Örgün eğitim yaş gruplarına göre kademeli yürüyen resmi sistemdir.
• Dönüşümlü eğitim belli aralıklarla tekrarlanır; sürekli eğitim planlı ve hedef odaklıdır, rastgele olamaz.
• Ekonomik işlev iş gücü yetiştirmeyi sağlar; toplumsal statü kazandırma ise örtük işlevdir.
• Bireysel eğitim kişiye özel, grup eğitimi benzer sorunu olanlara toplu verilir; yüz yüze eğitim temel yöntemdir.

Sağlık eğitimi: hedef, etmenler ve yöntemler

• Hedef sağlık bilgisini artırmak ve davranışa dönüştürmektir; kalıcı değişim için çalışmalar uzun soluklu olmalıdır.
• İçsel etmenler psikolojik ve fizyolojik olanlardır; kültürel, sosyal, ekonomik etmenler dışsaldır.
• Eğitici tarafsız olmalı, gruba önyargıyla yaklaşmamalıdır. Soru-cevapta gerektiğinde konuyu yeniden anlatır.
• Anlatım yöntemi ucuzdur ve kısa sürede çok bilgi verir; zayıf yönü davranış değişikliğine yetersiz kalmasıdır.
• Örnek olay gerçek yaşam sorunlarıyla problem çözmeyi geliştirir; drama ve rol yapma gerçek durumlara hazırlar, drama uzun sürebilir.
• Beyin fırtınasında katılımcılar tartışmadan görüşlerini serbestçe söyler.
• Randomize kontrollü deneme müdahale etkisini ölçmenin en güvenilir yoludur.

Öğrenme, davranış ve gelişim

• Öğrenmenin en temel niteliği kalıcı davranış değişikliğidir.
• Davranış canlının tüm açık ve örtük etkinlikleridir; performans öğrenilenin gözlenebilir hale gelmesidir.
• Refleks ve içgüdü doğuştandır; içgüdü sonradan öğrenilmez. Olgunlaşma ise dışarıdan müdahale olmadan kendiliğinden gelişmedir.
• Geri bildirim öğrenme yöntemiyle ilgilidir, öğrenene ait özellik sayılmaz; anlamsal çağrışım içeriğin niteliğine bağlıdır.
• Yöntem seçilirken konunun boyutuna göre bütüncül ya da parçalı sistem kullanılır.

Yaşam dönemleri ve alışkanlıklar

• Oyun çağında (2-6 yaş) çocuk kendi başına yemek yemeyi kazanır.
• İkinci çocuklukta (6-12 yaş) temel matematik ve sosyal bilimlerde bilgi edinilir.
• Ergenlikte (12-18 yaş) meslek seçimi kendi başına yapılır.
• Genç yetişkin (20-30 yaş) sorumluluk alır, ev yönetiminde söz sahibi olur.
• Orta yetişkin (30-60 yaş) kendine uygun zaman aralıkları yaratıp alışkanlık edinir.

Çevre sağlığı ve bulaşıcı hastalıklar

• Fiziksel tehlikeler: açık çöplükler, gürültü. Kimyasal: toksik ağır metaller. Biyolojik: patojenler, böcekler. Sosyokültürel: yoksulluk, inançlar.
• Çevre sağlığı hizmetleriyle ishalli hastalık ölümlerinin yaklaşık yüzde 94'ü, sıtma ölümlerinin yüzde 40'ı önlenebilir.
• Çevre sorunlarının çözümünde vatandaşların bilinçli katılımı vazgeçilmezdir.
• Çiçeğin ortadan kalkması bulaşıcı hastalıkların yok edilebileceği düşüncesini güçlendirdi.
• Stafilokok, sıtma, pnömokok ve şigellozda ilaç direnci artar; dang humması bu gruba girmez.
• Hastalık yükünü bulaştırıcılık, virülans ve maruziyet belirler; temiz suya ulaşamamak göçmenlerde enfeksiyon riskini artırır.

Beslenme eğitimi

• Beslenme alışkanlıkları çocuklukta oluştuğu için okullar öncelikli eğitim kurumlarıdır.
• Fiziksel çevre besini sağlar; nasıl tüketileceğini kültürel etkenler belirler.
• Etkili beslenme eğitimi birden çok sektörle iş birliği gerektirir; tek sektör yetmez.
• Sağlıklı besin az işlenmiş, ilave şekersiz, katkısı en düşük düzeydedir.
• Yaşlılarda meyve ve sebze en çok katkı sağlayan gruptur.
• Dünyada yaklaşık 900 milyon kişi yetersiz beslenir; eğitim yılda 2 kez düzenlenmelidir.

Sağlık ekonomisi ve eşitlik

• Sağlık ekonomisi sağlık ile harcanan kaynaklar arasındaki ilişkiyi inceler.
• Maliyet etkinliği analizi bir müdahalenin maliyetine göre uygunluğunu değerlendirir.
• Gelişmekte olan ülkeler GSYİH'nin ortalama yüzde 4,7'sini sağlığa ayırır; gelişmişler yüzde 9-12.
• Düşük ve orta gelirli ülkeler hastalık yükünün %93'ünü taşır, ama sağlık harcamasının yalnızca %11'ini yapar.
• Sağlık hizmetlerinde halkçılık esastır; sağlık herkesin hakkıdır.
• Kişi çevresiyle bir bütündür; sağlıkta eşitlik coğrafi erişimi de içerir.

Formal eğitim

Hedefleri ve kuralları baştan belirlenmiş, programa bağlı sistemli eğitimdir.

Informal eğitim

Plansız, yaşam içinde kendiliğinden gerçekleşen eğitimdir.

Dönüşümlü eğitim

Belli aralıklarla yinelenen sürekli eğitim biçimidir.

Refleks

Bir uyarana karşı öğrenilmeden verilen basit, otomatik doğuştan tepkidir.

Olgunlaşma

Doğuştan gelen yeteneklerin özel müdahale olmadan kendiliğinden gelişmesidir.

Performans

Öğrenilen bilginin gözlenebilir biçime girmesidir.

Koruyucu sağlık hizmetleri

Hastalanmayı önlemeyi amaçlayan, birey ve çevreye yönelik hizmetlerdir.

Klinik hekimlik

Her hastayı kendine özgü ele alan, bireyi merkeze koyan dönemdir.

Maliyet etkinliği analizi

Harcanan paraya karşılık elde edilen sağlık kazancını karşılaştıran yöntemdir.

Sağlık ekonomisi

Sağlık ile sağlık için harcanan kaynaklar arasındaki ilişkiyi inceleyen bilim dalıdır.

Beyin fırtınası

Katılımcıların tartışmadan fikirlerini serbestçe paylaştığı yöntemdir.

• Soruların çoğu 'hangisi değildir' biçimindedir; yanlış ya da kapsam dışı seçeneği bulmaya odaklanılmalıdır.
• Fiziksel, kimyasal, biyolojik ve sosyokültürel tehlike örnekleri karıştırılmamalıdır: gürültü fiziksel, yoksulluk sosyokültüreldir.
• Bireye yönelik (kişisel temizlik, aşılama) ve çevreye yönelik (atık, hava, su) koruyucu hizmetler ayrı tutulmalıdır.
• Açık işlev (iş gücü yetiştirme) ile örtük işlev (statü kazandırma) birbirine karıştırılmamalıdır.
• Yöntemlerin üstünlük ve sakıncaları ayırt edilmelidir: anlatım ucuzdur, drama zaman alabilir.