AUZEF Sosyal-Duygusal Gelişim Çıkmış Sorular

Sosyal-Duygusal Gelişim dersi; bebeklikten ergenliğe bağlanma, duygusal ve sosyal gelişim, arkadaşlık, oyun, cinsiyet gelişimi ve ebeveynlik tarzlarını farklı kuramların bakışıyla ele alır.

Bağlanma: kuramlar ve evreler

• Etolojik kurama göre bağlanma doğuştan gelen eğilimlere dayanır ve bebeğin hayatta kalmasına hizmet eder.
• Öğrenme kuramı bağlanmayı koşullanmayla açıklar; bakım veren ikincil pekiştireç olur.
• Bowlby evreleri: ön bağlanma, bağlanma başlangıcı, açık bağlanma, hedefi düzeltilmiş ortaklık. Ayrılık tepkisi: protesto, umutsuzluk, kopma.
• Schaffer ve Emerson evreleri: asosyal, rastgele, özel ve çoklu bağlanma. Özel bağlanma 7-9. aylarda ayrılık protestosu ve yakınlık arayışıyla görülür.
• Yaklaşık 4 yaşından sonra bağlanma sevgi, güven gibi soyut kavramlara dayanır; 3-4 yaşta bakım verenin plan ve güdüsü kavranır.
• Oksitosin ve vazopressin sosyal bağlanmanın biyolojik temelinde yer alır.

Bağlanma biçimleri ve yabancı ortam deneyi

• Güvensiz-kaçınmacı (A) çocuk ayrılıkta çoğunlukla tepkisizdir; A2 alt boyutunda selam verir ama sonra yüz çevirir.
• Ayrılıkta aşırı üzülüp dönüşte kararsız kalmak güvensiz-dirençli (kaygılı) bağlanmaya aittir.
• Kaçınmacı bağlanma reddeden, dirençli tutarsız, dezorganize ise korkutan ebeveyn tutumuyla ilişkilidir.
• Kültürler arası bulgularda bireyci ve bağımsızlığı destekleyen Almanya gibi ülkelerde kaçınmacı bağlanma görece yüksektir.
• Ainsworth anne davranışını dört boyutta incelemiştir: duyarlılık, kabul, işbirliği, ulaşılabilirlik.
• Bağlanmayı güçleştiren davranışlar: aşırı ağlama, olağandışı davranış ve görünüm, duygusal reddetme.

Yabancı korkusu ve mizaç

• Yabancı korkusunu yabancının davranışı, ortamın tanıdıklığı ve bebeğin kontrol düzeyi etkiler; cinsiyet etkili değildir.
• Tanıdık kişiden uzaklık, temas eksikliği ve yabancı ortam korkuyu artırır.
• Zor mizaçlı bebekler düzensiz, yoğun olumsuz duygulu olup yeni düzenlere uyumda güçlük çeker.
• Mizaç doğuştan gelen biyolojik özelliklere dayanır, çevreye bağlı değildir.

Duygusal gelişim kuramları ve düzenleme

• Genetik-olgunlaşma teorisi duyguları biyolojik etkenlerle açıklar.
• Watson duyguları klasik koşullanmayla öğrenilmiş sayar; korku, öfke ve sevgi koşulsuz uyaranlarla ortaya çıkar.
• Fonksiyonalist görüşe göre duygular amaçlara ulaşmaya ve uyuma hizmet eder; hayatta kalmaya da yardım eder.
• Psikanalitik kuram duygusal gelişimi ebeveyn-çocuk etkileşiminde ego gelişimine bağlar.
• Düzenleme stratejileri: rahatlık aramak, kendini yatıştırmak, olayı farklı yorumlamak.

Psikanalitik ve psikososyal kuramlar

• Freud topografik modelde en etkili bölge bilinçdışıdır; bilinç öncesi dikkatle çağrılabilen bilgileri içerir.
• Fallik evrede (3-6 yaş) Oedipus/Elektra çatışması yaşanır ve aynı cinsiyetteki ebeveynle özdeşleşme gelişir.
• Erikson'un üçüncü evresi girişimciliğe karşı suçluluktur: planlama, yürütme, sınırları öğrenme.
• Erikson erdemleri sırasıyla umut, irade, amaç, yeterlik ve sadakattir.

Bilişsel ve sosyal öğrenme kuramları

• Bandura gözlemsel öğrenme: dikkat, hatırda tutma, davranışı meydana getirme, güdülenme. Not tutmak hatırda tutmadır.
• Model özellikleri arasında statü ve prestij vardır; kardeş sayısı yoktur.
• Öz yeterlik, bireyin belirli durumda başarılı olabileceğine dair inancıdır.
• Piaget: duyu-motor dönemde nesne sürekliliği, işlem öncesi dönemde sembolik oyun, somut işlemlerde mantıksal akıl yürütme.
• Vygotsky toplumsal etkileşimi, dili, iskele kurmayı vurgular; Bruner'de eylemsel temsil bilgiyi hareketle saklar.
• Bronfenbrenner sistemleri: mikro, mezo, ekzo, makro, kronosistem.

Cinsiyet gelişimi, arkadaşlık ve oyun

• Cinsiyet gelişimi sırası: etiketleme, stabilite, toplumsal cinsiyet sabitliği (Kohlberg).
• Sosyal öğrenme kuramı cinsiyet rollerini gözlem, taklit, ödül ve cezayla açıklar.
• Arkadaş çatışmaları yaklaşık 3 yaşında başlar; 2,5 yaşta tamamlayıcı roller ve mış gibi yapma görülür.
• Üç yaşta arkadaşlık somuttur; 5 yaşta arkadaşın gereksinimleri anlaşılır ve arkadaş yapan özellikler anlatılır.
• Damon'a göre 4-7 yaş arkadaşlığı başkalarının davranışlarına dayanır.
• Oyun işbirliği, paylaşma ve duygusal ifadeyi destekler; nesne özelliklerini keşfetmek bilişsel alandır.

Ebeveynlik tarzları ve temel kavramlar

• Kayıtsız ebeveyn duygusal olarak uzaktır; ergende bağımlılık, isyan ve zayıf öz-denetim görülebilir.
• Yetkeci ebeveyn yol gösterip eşlik eden değil, denetleyen tutumdur.
• Hall'ın olgunlaşma kuramı doğum tarihine göre okula kabulün dayanağıdır; Locke tabula rasa görüşüyle davranışçılığın temelidir.
• Eğitimcinin görevi model olmak, güvenli ilişki kurmak ve empatiyi desteklemektir.

Sosyalleşme

Benmerkezcilikten çıkıp başkalarının haklarını gözeterek toplum değerlerini benimseme sürecidir.

Sosyal gelişim

Doğumla başlayıp yaşam boyu süren, sağlıklı ilişki kurmayı ve topluma uyumu sağlayan süreçtir.

Sosyal olgunluk

Bireyin anlayış, duygu, tutum ve becerice toplumdaki yetişkinlerin düzeyine ulaşmasıdır.

Öz farkındalık

Çocuğun kendi algı ve düşüncelerinin konusu olabilmesi, kendini nesne gibi değerlendirebilmesidir.

Benlik saygısı

Bireyin kendine ilişkin genel değerlendirmesidir; mutlu ve güvende ya da yetersiz hissetmeyle bağlantılıdır.

İçsel çalışan modeller

Bowlby'nin bağlanma kuramında yer alan, ilişkilere dair zihinsel beklentilerdir.

Nesne sürekliliği

Nesnelerin görülmese de var olmaya devam ettiğinin kavranmasıdır (Piaget).

Kişilik

Bir insanı başkalarından ayıran bedensel, zihinsel ve ruhsal niteliklerin bütünüdür.

Duygusal gelişim

Duyguları fark etme, dile getirme, yönetme ve başkalarının duygularına karşılık verebilmeyi kapsar.

Mizaç

Doğuştan gelen biyolojik temelli davranış eğilimidir.

• Bowlby'nin evreleri (açık bağlanma dahil) ile Schaffer-Emerson evreleri (çoklu bağlanma dahil) sık karıştırılır.
• Şema, özümleme, uyum, denge Piaget'e; iskele kurma ve toplumsal etkileşim Vygotsky'ye aittir.
• Kaçınmacı çocuk ayrılıkta tepkisizdir; ayrılıkta çok üzülüp dönüşte kararsız kalan dirençli çocuktur.
• Bilinçdışı Freud'da en etkili bölgedir; bilinç öncesi değildir.
• Bu derste 'yanlış/değildir' soruları çoktur; seçenekleri kuramcıyla eşleştirerek ele.