AUZEF Sosyal Sorunlar Çıkmış Sorular

Sosyal Sorunlar dersi; işsizlik, yoksulluk, göç, toplumsal cinsiyet, engellilik, suç, bağımlılık, afetler, küreselleşme ve sosyal dışlanma gibi sorunların nedenlerini, türlerini ve çözüm yaklaşımlarını ele alır. Sanayi Devrimi sonrası toplumsal dönüşüm ve Osmanlı'dan günümüze sosyal hizmet kurumları da konunun parçasıdır.

Sanayileşme ve küreselleşme

• Sanayi Devrimi'nden önce tarım toplumu hâkimdi; zenginliğin ölçüsü sahip olunan topraktı.
• Devrim İngiltere'de başladı; buharlı makine teknolojik başlangıç sayılır.
• Sanayileşmeyle tarımda çalışan oranı azaldı, köyden kente göç arttı, ücretli kadın emeği doğdu.
• Küreselleşme teknoloji, kültür, toplumsal yapı, iş-aile beklentileri ve demografiyi dönüştürdü.
• Küreselleşme daha adil bir düzen getirmedi; yoksul ülkeler ve emek aleyhine dengesizlik yarattı.

İşsizlik

• İşsiz; geçerli ücretle çalışmaya hazır olup aktif iş arayıp bulamayan kişidir (açık işsiz).
• İşsizlik oranı, işsiz sayısının işgücüne bölünmesiyle bulunur.
• İç göç, mevsimlik çalışma ve nitelikli işgücü eksikliği işsizlik nedenidir.
• Konjonktürel işsizlik ekonomik durgunluk dönemlerinde görülür; Okun yasası milli gelir-işsizlik bağını açıklar.
• Ölçümde işgücü anketleri, sendika fonu, işsizlik sigortası ve istihdam bürosu kayıtları kullanılır.
• Pasif politikalar işsize maddi destek verir; doğrudan kamu istihdamı aktif politikadır.

Yoksulluk ve sosyal dışlanma

• Enflasyon, kriz, gelir dağılımı adaletsizliği ve işgücü piyasası sorunları yoksulluğu artırır.
• Mutlak yoksulluk (açlık sınırı) temel gıda harcamasını bile karşılayamamaktır.
• Sübjektif yoksulluk kişinin kendi algısına dayanır; insani yoksulluk eğitim, sağlık, özgürlük gibi gereksinimlerden yoksunluktur.
• BM'nin İnsani Gelişme Endeksi gelir, yaşam süresi ve eğitimi birlikte değerlendirir.
• Sosyal dışlanma sosyal, ekonomik, kültürel ve politik alanların hepsinde dışarıda kalmayı kapsar ve fırsatlara erişimi azaltır.

Toplumsal cinsiyet ve kadın emeği

• Toplumsal cinsiyet, toplumun kadın ve erkeğe yüklediği rollerdir; biyolojik cinsiyetten ayrıdır.
• Dinler ve ataerkil kültür rollerin oluşumunu etkilemiştir; öğrenme görüşü ödül-ceza yoluyla rol edinmeyi vurgular.
• Erken evlilik ve ataerkil kültür kadınların eğitimde geri kalmasına yol açar.
• Cam tavan, kadınların üst yönetime çıkmasını engelleyen görünmez engeldir.
• Kadın işçilere ilişkin yasaları ilk çıkaran ülke İngiltere; Cumhuriyet'te ilk sayısal bilgiler 1927'de belirlenmiştir.
• Esnek çalışma kadın kariyeri için kolaylaştırıcıdır, engel değildir.

Engellilik

• Moral model engelliliği ahlaki bozulmaya, medikal model bedensel bozukluğa bağlar.
• Sosyal model sorunu çevre ve toplumdaki eksiklikte görür; hak temelli yaklaşımdır.
• Engellilik bedensel, zihinsel, ruhsal ve duyusal yeti eksikliklerini kapsar.
• İşitme kaybı: 41-55 dB orta derecedir.
• Doğum öncesi ve sırası nedenler genetik kusur, akraba evliliği, kan uyuşmazlığıdır; trafik kazası sonradan oluşur.

Suç, bağımlılık ve mobbing

• Damgalama teorisi suçu toplumun yüklediği tanıma bağlar; gerilim teorisi meşru yoldan hedefe ulaşamamayı suç nedeni sayar.
• Suç yalnızca bireysel özelliklerle açıklanamaz; toplumsal ve kültürel yönü vardır.
• Ekonomik durum ve işsizlik bireysel değil, sosyo-ekonomik etkendir.
• Bağımlılıkta güçlü istek, kontrol güçlüğü ve zarara rağmen kullanım görülür; fiziksel, ruhsal, sosyal, zihinsel ve finansal sorunlar doğar.
• Psikolojik taciz için davranışın en az haftada bir, 6 ay sürmesi gerekir.
• Mobbing mağdurda ruhsal bozulma, bedensel sorun, güven kaybı ve içe kapanma yapar.

Göç, afet ve güçlendirme

• Lee göç etkenlerini itici ve çekici diye ayırdı; Türk-Yunan mübadelesi 30 Ocak 1923 sözleşmesiyle yapıldı.
• Merkez-çevre kuramına göre göç, gelişmiş ülkelerin yararına işgücü aktarımı sağlar.
• Türkiye en çok Suriyeli sığınmacıya ev sahipliği yapan ülkedir.
• Afet müdahalesinde triyaj mağdurları hafif, orta, ağır diye sınıflar; hazırlık afetten öncedir.
• İnsan kaynaklı afetler önlenebilme ihtimali taşır; teknolojik afetler doğal afetleri tetikleyebilir.
• Güçlendirme yaklaşımı yerel ve insan odaklıdır, merkezden kontrolü hedeflemez; süreçte ilk sorumlu aktör devlettir.

Osmanlı'da sosyal hizmet

• Niş Islahhaneleri Mithat Paşa öncülüğünde yetim ve öksüz göçmen çocuklara bakım ve meslek kazandırdı.
• Ahi Teşkilatı fütüvvetnamelere dayanır; barış, mesleki-dini eğitim ve sosyal güvence işlevleri vardı.
• Vakıfların sosyal, ekonomik, kültürel ve dini yönü vardır; kişisel kâr amaçlamaz.

Açık işsiz

Çalışabilecek güçte, geçerli ücretle çalışmaya istekli ve iş arayıp bulamayan kişi.

Mutlak yoksulluk

Gelirin asgari gıda harcamasına bile yetmediği açlık sınırı durumu.

Sübjektif yoksulluk

Kişinin kendi algısına göre temel gereksinimlerini karşılayamadığını hissetmesi.

İnsani yoksulluk

Eğitim, sağlık, uzun ömür ve özgürlük gibi temel insani gereksinimlerden yoksunluk.

Cam tavan

Kadınların yeterli olsalar da üst yönetime çıkmasını önleyen yazısız engel.

Toplumsal cinsiyet

Toplumun kadın ve erkeğe yüklediği roller ve sorumluluklar.

Sosyal dışlanma

Bireyin toplumsal, ekonomik, kültürel ve politik olanaklara katılamaması.

Güçlendirme yaklaşımı

Birey ve toplulukların kendi güçlerini artıracak kaynaklara erişmesini hedefleyen yaklaşım.

Triyaj

Afette mağdurların hafif, orta ve ağır olarak sınıflandırılması.

Konjonktürel işsizlik

Ekonominin durgunluk döneminde ortaya çıkan işsizlik türü.

Damgalama teorisi

Suçun davranıştan çok toplumun yüklediği tanımla ilgili olduğunu savunan kuram.

Okun yasası

İşsizlik ile milli gelir değişimi arasındaki ilişkiyi açıklar.

• Mutlak, sübjektif ve insani yoksulluk karıştırılmamalı: ölçüt sırasıyla gıda harcaması, kişisel algı, temel insani gereksinimlerdir.
• Moral, medikal ve sosyal engellilik modelleri ayırt edilmeli; çevreyi değiştirmeyi savunan sosyal modeldir.
• Aktif politika iş yaratır, pasif politika yalnızca maddi destek verir.
• Olumsuz ifadeli sorularda (yer almaz, yanlıştır) mantığı ters çevir: küreselleşme adil düzen getirmedi, esnek çalışma engel değil, mobbing işe devam isteğini artırmaz.
• Sanayi Devrimi öncesi toprak, sonrası sermaye ve makine servet ölçüsüdür.