AUZEF Spor ve Çevre Çıkmış Sorular

Ders, sporun ve spor tesislerinin çevreyle ilişkisini ele alır: çevresel sağlık tehlikeleri, dışsallıklar, sürdürülebilirlik, yeşil tesis uygulamaları, olimpiyat çevre politikaları, çevre eğitimi yöntemleri ve spor yönetimi tarihçesi birlikte incelenir.

Çevre ve insan sağlığı

• DSÖ raporlarına göre çevresel etmenler, incelenen 102 hastalık kategorisinden 85'inde rol oynar.
• Çevre sağlığı iyileştirildiğinde ishalli hastalıkların ve bunlara bağlı ölümlerin yüzde 94'ü önlenebilir.
• Fiziksel tehlikelere örnek: açık çöplükler. Kimyasal tehlikelere örnek: pestisitler, toksik ve ağır metaller.
• Biyolojik tehlike: böcekler gibi hastalık taşıyan canlılar. Sosyo-kültürel tehlike: yoksulluk, meslek, kültürel inanç ve alışkanlıklar.
• Genetik faktörler insan sağlığını etkileyen çevresel öğeler arasında sayılmaz.
• Toprak erozyonunun en temel nedeni ormansızlaşmadır.

Çevre ekonomisi ve dışsallıklar

• Negatif dışsallık: firmanın faaliyetinin zararını üçüncü kişilerin ve doğanın karşılıksız üstlenmesi; gürültü en bilinen örnektir.
• Pozitif dışsallık: yararın karşılıksız topluma yayılması; kamu malları ve eğitim tipik örnektir.
• Dışsallıklar piyasaların kaynakları verimli dağıtamamasının en sık nedenidir.
• Çevre ekonomisi sorunların maliyetini, ölçümünü, dağılımını ve çözüm politikalarının maliyetini inceler; eğitim doğrudan alanı değildir.
• Çevre yatırımlarını teşvikler, politika ve düzenlemeler harekete geçirir; sonuçta itibar ve kurumsal sosyal sorumluluk güçlenir.
• Pazarda rekabet gücü ekonomik boyuta aittir.

Sürdürülebilirlik ve sporun rolü

• Sürdürülebilirlik sosyal, ekolojik ve ekonomik olmak üzere üç temele dayanır.
• Sürdürülebilir kalkınma insanla gezegeni uyumlu kılar ve kimseyi geride bırakmayı hedeflemez.
• Spor, kapsayıcılık, sağlık ve çevre bilinci sağladığı için sürdürülebilir kalkınmayı kolaylaştırır.
• Sürdürülebilir sporda spor ve fiziksel aktivite imkânları güvence altına alınır; doğal kaynaklar kontrolsüz kullanılmaz.
• Çevre yönetim süreçlerinin asıl amacı ekolojik boyuttur.
• Maastricht Anlaşması çevre sorunlarının yalnızca ulusal düzeyde çözümünü kapsamaz.

Olimpiyatlar ve uluslararası gelişmeler

• IOC, 1992'de Birleşmiş Milletler Çevre Programı'na katıldı.
• 1994 Lillehammer Kış Olimpiyatları'nda çevre, spor ve kültürden sonra olimpizmin üçüncü boyutu oldu.
• Çevreye duyarlı projeler olimpiyatlarda ilk kez 1994'te uygulandı.
• Rio Olimpiyat Komitesi'nin Sürdürülebilirlik Yönetim Planı çevresel etkiyi azaltmayı hedefler; yüksek gelir bu planın kapsamında değildir.
• Tayvan Kaohsiung'daki Dragon Stadyumu güneş paneliyle enerji üretir; futbol ve atletizmde kullanılır.

Spor tesisleri ve çevresel etkiler

• Kapalı tesislerin (fitness, buz pateni, havuz) başlıca yükü yoğun su tüketimidir.
• Arıtılmadan göl ve akarsulara verilen atık su, su kullanımından doğan temel zarardır.
• Tesis için en kritik karar yer seçimidir; yanlışlığı sonradan düzeltilemez ve ekosisteme zarar verir.
• Spor salonları, açık hava tesislerinin yaklaşık yüzde 5'i kadar alan gerektirir.
• Yeşil tesiste atıklar kaynağında ayrılıp geri dönüştürülür; toplu taşıma teşviki karbon ayak izini azaltır.
• Yanlış arazi kullanımı orman ve yeşil alan kaybına yol açar.
• Etkinlik sırasındaki gürültü ve inşaat etkisi doğrudan etkidir; sonradan kalan köprü, yol, metro dolaylı etkidir.

Rekreasyon, golf ve iklim

• Açık hava rekreasyonu talebini temiz hava ihtiyacı, obezite ve stresten uzaklaşma isteği ile halk sağlığı teşvikleri artırır; gürültü artırmaz.
• Golfte gübre ve ilaçlar su kirliliğine, bakım araçları toprak kirliliğine yol açabilir.
• Elektrikli golf arabası golfte araç-makine işleri grubuna girer; toprağın taşınması çim yönetimi sayılmaz.
• Küresel ısınma kar ve buzulları azaltarak kış sporlarının doğal zeminini ortadan kaldırır.
• Çevre dostu politikalar hareketli yaşamı artırır, fiziksel aktivite fırsatlarını kısıtlamaz.

Çevre ve sağlık eğitimi yöntemleri

• Beyin fırtınası: tartışmadan serbestçe fikir paylaşımı; hayal gücünü destekler, gerçek yaşama yakınlık sunmaz.
• Rol yapma: konunun oyunlaştırılarak tartışılması.
• Örnek olay: gerçek yaşam sorunlarını çözerek öğrenme.
• Sağlık eğitiminin temel öğesi yüz yüze eğitimdir.
• Çevre eğitimi özellikle kadın ve çocukların rolünü vurgular; kaynakların sınırsız tüketimini değil korunmasını amaçlar.
• İyi eğitici tarafsızdır, gruba önyargılı davranmaz.

Spor yönetimi ve tarihçe

• Spor ilk kez doğrudan 1982 Anayasası'nda düzenlenmiştir.
• Resmi spor politikası ilk kez 1938-1942 yılları arasında oluşturulmuştur.
• TFF 1992'de 3813 sayılı kanunla özerkleşip öz denetim düzenine geçti.
• Spor organizasyonu planlanırken fiyat çevresel konu sayılmaz.

Negatif dışsallık

Bir faaliyetin bedelinin ilgisiz üçüncü kişilere veya doğaya yüklenmesi.

Pozitif dışsallık

Bir faaliyetin yararının karşılıksız olarak topluma yayılması.

Karbon ayak izi

Etkinlik ve ulaşımdan kaynaklanan sera gazı salımının toplamı.

Sürdürülebilir kalkınma

İnsan ve gezegeni uyumlandıran, kimseyi geride bırakmayı hedefleyen yaklaşım.

Yeşil tesis

Atık ayrıştırma, enerji ve su tasarrufu gibi uygulamaları benimseyen çevre dostu tesis.

Sürdürülebilirlik Yönetim Planı (SMP)

Olimpiyat organizasyonlarında çevresel etkiyi en aza indirmeyi amaçlayan plan.

Doğrudan etki

Etkinlik sırasında ortaya çıkan gürültü, inşaat kaynaklı toprak bozulması gibi etkiler.

Dolaylı etki

Etkinlik için yapılıp şehirde kalan köprü, yol, metro gibi yatırımlar.

Beyin fırtınası

Katılımcıların tartışmadan görüşlerini serbestçe dile getirdiği yaratıcı yöntem.

Örnek olay

Gerçek yaşam sorunlarının çözümüyle öğrenmeyi sağlayan yöntem.

• Tehlike gruplarını ayırt et: pestisit kimyasal, açık çöplük fiziksel, böcek biyolojik, yoksulluk sosyo-kültürel tehlikedir.
• Rio SMP sorusunda yüksek gelir hep kapsam dışı seçenektir; gelir ticari, plan ise çevreseldir.
• Doğrudan (gürültü, inşaat) ve dolaylı (köprü, yol, metro) etkileri karıştırma.
• Tarihleri ayır: 1992 IOC'nin BM Çevre Programı'na katılımı ve TFF öz denetimi; 1994 Lillehammer; 1982 Anayasa; 1938-1942 resmi spor politikası.
• Olumsuz ifadeli sorularda çevreye zarar veren veya kaynakları sınırsız kullanan seçenek genellikle yanlış kapsam dışı cevaptır.