AUZEF Türkiye Selçukluları ve Anadolu Beylikleri Tarihi Çıkmış Sorular

Ders, Türkiye Selçuklu Devleti'nin sultanları ve savaşları ile aynı dönemde Anadolu'da kurulan Dânişmendli, Saltuklu, Mengücüklü, Artuklu ve Dilmaçoğulları gibi beyliklerin tarihini ele alır. Haçlı seferleri, Kösedağ yenilgisi ve Moğol egemenliği temel konulardır.

Türkiye Selçuklularının kuruluş dönemi ve Haçlılar

• Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah, Türkiye Selçuklularını denetim altına almak ve bağımsızlaşmasını önlemek için İznik üzerine ordu göndermiştir.
• I. Haçlı Seferi'nde Haçlılar Bizans desteğiyle 1097'de başkent İznik'i almış, ardından iç Anadolu'ya ilerlemiştir.
• I. Mesud'un hapisten çıkıp Konya tahtına geçmesinde Emîr Gazi etkili olmuştur.

II. Kılıç Arslan dönemi

• Konya Haçlılarca kuşatılmış, Bizans'la İstanbul Anlaşması yapılmıştır.
• Friedrich Barbarossa Silifke Çayı'nda boğulmuştur.
• Dânişmend topraklarını, Malatya ve Sivas dâhil, sırayla alarak Dânişmendli hanedanına son vermiştir.
• İzzeddin Saltuk'un kızıyla evlenmiştir; bu evlilik Saltuklularla yakınlığı güçlendirmiştir.

I. Gıyâseddin Keyhüsrev ve I. İzzeddin Keykâvus

• Keyhüsrev iki kez tahta çıkmıştır; birinci saltanatında (1192-1196) III. Aleksios üzerine sefer yapmıştır.
• İkinci saltanatında Antalya'yı almış, Kıbrıs kralıyla antlaşma yapmış, Laskaris ile savaşmıştır.
• Keykâvus döneminde Sinop alınmış, Venedik'le ticaret anlaşması yapılmış, Eyyûbîlerle Halep için mücadele edilmiştir.
• Keykâvus'un ölümünde (1220) Alâeddin Keykubâd'ı kaleden Konya'ya getirme görevi Seyfeddin Ayaba'ya verilmiştir.

I. Alâeddin Keykubâd ve altın çağ

• 1220-1237 arası saltanatı, devletin en parlak dönemidir.
• Alanya, Alara ve Manavgat gibi Akdeniz limanları alınmıştır.
• Kırım'a sefer yapılmış, Konya imar edilmiş, sanat ve bilim desteklenmiştir.

Kösedağ ve Moğol egemenliği

• II. Gıyâseddin Keyhüsrev (1237-1246) devrinde 1243 Kösedağ Savaşı yaşanmıştır.
• Moğol-İlhanlı ordusuna yenilen devlet İlhanlılara bağlanmış, fiilî bağımsızlığını kaybetmiştir.
• Sultanlar Moğol onayı olmadan tahta çıkamaz hâle gelmiştir.
• II. İzzeddin Keykâvus, Celâleddin Karatay'ın ölümünü duyunca Moğollara gitmekten vazgeçmiştir.
• IV. Kılıç Arslan'ın tek başına saltanatında İlhanlı baskısı, Sinop meselesi ve Pervâne'nin güçlenmesi öne çıkmıştır.

Dânişmendliler

• Niksar, Sivas, Malatya ve Bayburt Dânişmendliler tarafından alınmıştır; Harput alınmamıştır.
• Gümüştegin Ahmed Gazi, 1100'de Niksar yakınında Bohemund ve Richard de Salerno'yu esir etmiştir.
• İç çekişmeler ve Selçuklu baskısıyla zayıflayan hanedan II. Kılıç Arslan'ca sona erdirilmiştir.

Doğu ve Güneydoğu Anadolu beylikleri

• Saltuklular Erzurum merkezlidir; en çok Gürcülerle çatışmış, sonunda Türkiye Selçuklularınca sona erdirilmiştir.
• Mengücükoğulları Kemah merkezlidir; Erzincan-Kemah ve Divriği olmak üzere iki kola ayrılır.
• Mengücüklü Ahmedşah'ın eşi Turan Melek Hatun'dur; Divriği Kalesi'ni oğlu Melikşah'la yeniden yaptırmış, 1243/4'te ölünce yerine Melik Salih geçmiştir.
• Artuklular üç koldur: Mardin, Hısn-ı Keyfa ve Harput; Mardin kolu en uzun ömürlüsüdür.
• Hısn-ı Keyfa kolunun kurucusu Muîneddin Sökmen'dir; Artuk Bey hanedanın atasıdır.
• Dilmaçoğulları Bitlis merkezlidir; Arslan Argun bu beyliğin beyi değildir.

Kösedağ Savaşı (1243)

Türkiye Selçuklularının Moğollara yenilerek İlhanlılara bağlandığı ve fiilî bağımsızlığını yitirdiği savaştır.

İbn Bîbî

el-Evâmirü'l-Alâiyye adlı eserin yazarıdır; Sa'deddîn Köpek hakkında en ayrıntılı bilgiyi verir.

Sa'deddîn Köpek

II. Gıyâseddin Keyhüsrev devrinde nüfuz kazanıp sonra idam edilen devlet adamıdır.

Kemâleddin Kâmyâr

II. Gıyâseddin Keyhüsrev döneminde öne çıkan devlet adamlarındandır.

Celâleddin Karatay

Kösedağ sonrası sıkıntılı yıllarda devleti yürütmeye çalışan tecrübeli devlet adamıdır.

Seyfeddin Ayaba

Alâeddin Keykubâd'ı kaleden alıp Konya'ya ulaştırmakla görevlendirilen devlet adamıdır.

Emîr Gazi

I. Mesud'un hapisten çıkarılıp tahta geçmesine yardım eden isimdir.

Gümüştegin Ahmed Gazi

Dânişmendli hükümdarıdır; Haçlı önderlerini Niksar yakınlarında esir almıştır.

Muîneddin Sökmen

Artukluların Hısn-ı Keyfa kolunu kuran kişidir.

Saltuklular

Erzurum merkezli beyliktir; Gürcü Krallığıyla yoğun mücadele etmiştir.

Mengücükoğulları

Kemah merkezli, Erzincan-Kemah ve Divriği kollarına ayrılan Türk beyliğidir.

• Antalya, I. Gıyâseddin Keyhüsrev'in ikinci saltanatında; Sinop ise I. İzzeddin Keykâvus döneminde alınmıştır. Alanya, Alara ve Manavgat Keykubâd'a aittir.
• I. Gıyâseddin Keyhüsrev'in birinci ve ikinci saltanatındaki olaylar karıştırılmamalıdır; III. Aleksios seferi birinci saltanata aittir.
• Artuk Bey hanedanın atasıdır, kollardan birinin kurucusu değildir; Hısn-ı Keyfa kolunun kurucusu Muîneddin Sökmen'dir.
• Harput Dânişmendlilerce alınmamıştır; Artuklular ve sonra Türkiye Selçuklularının egemenliğine girmiştir.
• Baybars'ın Anadolu seferi, IV. Kılıç Arslan'ın tek başına hüküm sürdüğü yıllara ait değildir.