AUZEF Uluslararası Hukuk Çıkmış Sorular

Uluslararası hukuk dersi; hukukun tarihsel gelişimini, kaynaklarını, kişilerini, devletin unsurlarını ve ülkesini, devlet yetkisini ve antlaşmalar hukukunun temel kurallarını ele alır. Ayrıca bu hukuk düzeninin yaptırım bakımından zayıflığına dikkat çeker.

Tarihsel gelişim ve zayıf yön

• Çağdaş uluslararası hukukun kökleri 16-17. yüzyıllara uzanır; 1648 Vestfalya Barışı ve Grotius gibi hukukçular temel kabul edilir.
• Hukukun yazılı hale gelmesinde, kurumsallaşmasında ve evrenselleşmesinde en büyük pay Milletler Cemiyeti ile Birleşmiş Milletler'indir.
• En zayıf nokta, kuralları zorla uygulatacak merkezi bir otorite ve etkili yaptırım mekanizmasının bulunmamasıdır.

Hukukun kaynakları

• Yapılageliş yazılı olmayan kuraldır; maddi öğe (devletlerin sürekli uygulaması) ile psikolojik öğe (hukuken zorunlu sayma inancı) bir arada aranır.
• Yapılageliş, örf ve âdet kurallarının uluslararası alandaki karşılığıdır ve günümüzde de uygulama alanı vardır.
• Hukukun genel ilkeleri arasında iyi niyet, önceki kabulle çelişmeme (estoppel) ve ölçülülük sayılır.
• Yargı kararları, hakemlik kararları ve öğreti yardımcı kaynaktır; yapılageliş ise asıl kaynaktır.
• Uluslararası örgüt kararları, genel ilkelerden ayrı bir kaynak grubunda değerlendirilir.

Uluslararası hukukun kişileri

• Asli ve tam yetkili kişi devletlerdir; örgütlerin kişiliği türevdir ve yetkileri sınırlıdır.
• Yetki genişliği sıralaması dardan genişe: devlet niteliği kazanmamış topluluklar, uluslararası örgütler, devletler.
• Diplomatik pasaport ve bağışıklık, kişinin devleti temsil etmesinden doğar; bireyin hukuk kişisi olduğunu göstermez.

Devletin unsurları

• Montevideo Sözleşmesi'ne göre dört unsur vardır: insan topluluğu, ülke, hükümet ve diğer devletlerle ilişki kurma kapasitesi.
• Tüm devletlerce tanınma zorunlu unsur değildir; tanıma mevcut durumu açıklayıcı niteliktedir.
• Nüfusun az ya da çok olması hukuki kişiliği ve eşitliği değiştirmez; egemen eşitlik ilkesi geçerlidir.

Devlet ülkesi

• Devlet ülkesi kara, deniz (iç sular ve karasuları) ve hava ülkesinden oluşan üç boyutlu bir bütündür.
• Kara ülkesi anakara, adalar, yarımadalar, dağlar, akarsu ve göllerden oluşur.
• Takımada suları kara ülkesine değil, deniz ülkesine aittir.
• Kuvvet kullanma yasağı nedeniyle başka devletin topraklarının zorla ilhakı meşru bir ülke edinme yolu sayılmaz.

Devlet yetkisi ve sınırları

• Devletin yasama, yürütme ve yargı yetkileri diğer egemen devletlere karşı kullanılamaz; eşitler arasında üstünlük kurulamaz.
• Devlet bağışıklığı bu ilkeye dayanır; örgütlerin bağışıklıkları da yetkiyi sınırlar.
• Diplomatik dokunulmazlıklar ve askeri üs ayrıcalıkları özel sınırlamalardır; misyon şefleri ve diplomatik personel yararlanır.
• Resmi burslu öğrenciler diplomatik statüde olmadığından dokunulmazlıktan yararlanamaz.
• Karasularındaki yabancı gemilerin denetimi ülke dışı değil, ülke içi yetkinin kullanımıdır.

Antlaşmalar hukuku

• Antlaşmalar kural olarak üçüncü tarafları bağlamaz; suyolları, silahsızlanma ve örgüt kuruluşu gibi objektif statü doğuranlar istisnadır.
• Objektif statü yaratmayan bölgesel antlaşmalar üçüncü devletleri bağlamaz.
• Antlaşma; tarafların kararı, kendi hükmü, fesih veya çekilme ya da koşulların temelden değişmesiyle sona erer.
• Uluslararası Adalet Divanı kararı antlaşmayı kendiliğinden sona erdirmez; Divan çoğunlukla yorum konusunda karar verir.
• Antlaşmada iradenin açıklanması, özel onay şartı ve kural koyucu, çok taraflı olma unsurları sayılmıştır.

Yapılageliş (teamül)

Devletlerin sürekli uygulaması ve bunun hukuken zorunlu sayılmasıyla oluşan yazısız kural.

Opinio juris

Yapılagelişin psikolojik öğesi; uygulamanın hukuki zorunluluk olduğuna duyulan inanç.

Par in parem non habet imperium

Eşitler arasında üstünlük kurulamaz; devlet bağışıklığının dayanağıdır.

Estoppel

Daha önce yapılan bir kabulün sonradan geri çevrilememesi, genel hukuk ilkelerinden biridir.

Rebus sic stantibus

Koşulların temelden değişmesi nedeniyle antlaşmanın sona erebilmesi.

Montevideo Sözleşmesi (1933)

Devletin dört unsurunu sayan düzenleme.

Objektif statü

Üçüncü devletleri de etkileyen antlaşma kaynaklı hukuki durum.

Egemen eşitlik

Büyüklük ya da nüfus farkına bakılmaksızın devletlerin hukuken eşit olması.

Devlet ülkesi

Kara, deniz ve hava alanlarından oluşan, egemenliğin tam kullanıldığı üç boyutlu alan.

Asli ve türevsel kişilik

Devletler asli, uluslararası örgütler türevsel hukuk kişisidir.

Vestfalya Barışı (1648)

Ulus-devlet düzeninin başlangıcı sayılan, modern uluslararası hukukun temeli.

• Yapılageliş asıl kaynaktır; yargı kararı, hakemlik kararı ve öğreti yardımcı kaynaktır. Bu ayrım sık sorulur.
• Devletin unsurları arasında tanınma yoktur; tanıma açıklayıcıdır, kurucu değildir.
• Takımada suları ve karasuları kara ülkesine değil, deniz ülkesine aittir.
• Diplomatik pasaport ve bağışıklık bireyin hukuk kişiliğini göstermez; temsil sıfatından doğar.
• Uluslararası Adalet Divanı kararı antlaşmayı olağan yollarla sona erdiren durumlar arasında sayılmaz.