AUZEF Uluslararası Ticaret Hukuku Çıkmış Sorular

Uluslararası Ticaret Hukuku dersi, sınır ötesi mal ticaretinin hukuki çerçevesini, ilgili kurumları, aktörleri, gümrük işlemlerini ve DTÖ ile ilgili anlaşmaları ele alır. Sözleşmeler, taşıma belgeleri ve ticaret politikası önlemleri de dersin ana konularındandır.

Hukuki nitelik ve dayanak

• Uluslararası ticaret hukuku, devlet hukuk düzeni içinde Milletlerarası Özel Hukuk kapsamında değerlendirilir.
• Başlıca hukuki dayanak tarafların yaptığı ticari sözleşmedir; mal, ödeme, teslim şartı ve uygulanacak hukuk burada belirlenir.
• Konvansiyonlar ve örf-adet, sözleşmenin sınırları içinde ya da sözleşmenin sustuğu yerlerde devreye girer.

İhracat, ithalat ve transit ticaret

• İthalat, yurt dışından alınan malın Türkiye gümrük bölgesine fiilen sokulmasıdır; alıcının uyruğu sonucu değiştirmez.
• İhracat, Türkiye'de üretilen veya serbest dolaşımdaki malın yabancı ülkeye satılıp gönderilmesidir; yabancı acente aracılığı da olabilir.
• Transit ticarette mal, satıcı ve alıcı ülkenin dışındaki bir ülkeden iç piyasaya girmeden yalnızca geçer.
• Transitte Türkiye sadece güzergâh sağlar; mal Türkiye'de serbest dolaşıma girmez.

Aktörler ve kurumlar

• Acente, işletme adına ve hesabına kalıcı çalışır, sözleşme yapma yetkisi vardır; komisyoncu kendi adına, müvekkil hesabına işlem yapar.
• Gümrük müşaviri, sınavla lisans alır ve beyannameyi imzalayarak dolaylı temsil yoluyla gümrük işlemlerini yürütür.
• Tır şoförü sözleşmenin tarafı ya da temsilcisi değildir; yalnızca fiili sevki yürütür.
• TİM, sektörel ve bölgesel ihracatçı birliklerinin üst çatısıdır ve ihracatçı sorunlarını devlete iletir.
• Ticaret Bakanlığı içinde Tüketicinin Korunması ve Piyasa Gözetimi Genel Müdürlüğü, dış ticaretle en zayıf bağlantılı birimdir.

DTÖ, GATT ve TRIPS

• GATT-1947, savaş sonrası gümrük engellerini azaltmak için imzalandı; tüzel kişiliği olmadan yaklaşık elli yıl mal ticaretinin temel metni oldu.
• DTÖ 1995'te kurulunca GATT'ın yerini aldı.
• GATT-1994 vergileri müzakereyle kademeli düşürmeyi hedefler; vergi alma hakkını tamamen kaldırmaz, zorunlu vergisiz ticaret kuralı yoktur.
• DTÖ üyeleri önceden ilan edilmiş ve bağlı tarifelere uymak zorundadır; amaç şeffaflık ve öngörülebilirliktir.
• DTÖ devletlerin üstünde bir yönetim değildir; uyuşmazlıkları panel yoluyla çözer, devletlere talimat veremez.
• TRIPS, patent, marka, telif, tasarım ve coğrafi işaretlere asgari koruma getirir; franchising kapsamında sayılmaz.

Satım ve taşıma sözleşmeleri

• Viyana Satım Sözleşmesi (CISG), işyerleri farklı devletlerde olan taraflar arasındaki taşınır mal satışlarına uygulanır.
• CISG sözleşmenin kuruluşunu, teslim ve ödeme borçlarını ve aykırılık hallerini düzenler.
• CMR, uluslararası karayolu eşya taşımasını düzenler; CMR belgesi taşıma sözleşmesinin kanıtıdır ve taşıyıcı sorumluluğunu belirler.
• Kendi aracı olmadan taşıyıcıları organize eden aracı firma Taşıma İşleri Organizatörüdür ve TİO belgesi almalıdır.

Gümrük hukuku

• Gümrük rejimleri, sınırdan giren veya çıkan eşyanın tabi olduğu hukuki düzenlemelerdir; serbest dolaşım, transit, antrepo ve geçici ithalat bunlara örnektir.
• Rejime sokma, serbest bölgeye alma, gümrüğe terk ve imha gümrükçe onaylanmış işlem veya kullanımdır.
• Fiyatlandırma alıcı ile satıcı arasındaki ticari konudur; gümrükçe onaylanmış işlem sayılmaz.
• Elleçleme, eşyanın asli niteliğini değiştirmeden istifleme, aktarma, ambalaj yenileme ve havalandırma gibi basit müdahalelerdir.

Ticaret politikası önlemleri

• Dampingli veya sübvansiyonlu mallar haksız rekabet yaratıp yerli sanayiye zarar verdiğinde devlet korunma önlemlerine başvurabilir.
• Bu önlemlere genel olarak ticaret politikası önlemleri denir.
• Anti-damping vergisi, telafi edici vergi ve kota bu önlemlere örnektir.

İthalat

Yabancı ülkeden alınan malın Türkiye gümrük bölgesine fiilen sokulmasıdır.

İhracat

Türkiye'de üretilen veya serbest dolaşımdaki malın yabancı ülkeye satılıp gönderilmesidir.

Transit ticaret

Malın üçüncü bir ülkenin iç piyasasına girmeden yalnızca geçiş amacıyla taşınmasıdır.

Acente

Işletme adına ve hesabına kalıcı çalışan, sözleşme yapma yetkili tacir yardımcısıdır.

Gümrük müşaviri

Lisanslı olup firmalar adına beyanname düzenleyen ve dolaylı temsil yapan meslek mensubudur.

TİM

Türkiye İhracatçılar Meclisi; ihracatçı birliklerinin üst kuruluşudur.

TRIPS

Fikri ve sınai mülkiyet haklarını ticaret sistemine bağlayan DTÖ anlaşmasıdır.

CISG

Farklı devletlerdeki taraflar arası mal satışını düzenleyen Viyana Satım Sözleşmesidir.

CMR belgesi

Karayolu taşıma sözleşmesinin kanıtı olan ve taşıyıcı sorumluluğunu belirleyen belgedir.

TİO belgesi

Taşıma işleri organizatörlerinin Ulaştırma Bakanlığı'ndan alması gereken yetki belgesidir.

Elleçleme

Eşyanın asli niteliğini bozmayan istifleme, aktarma ve ambalaj yenileme gibi işlemlerdir.

Gümrük rejimleri

Gümrük sınırından geçen eşyanın tabi olduğu hukuki düzenlemelerin genel adıdır.

• GATT mal ticaretini, TRIPS fikri mülkiyeti düzenler; GATT-1947 ile GATT-1994 ve DTÖ'yü karıştırmamak gerekir.
• Acente adına ve hesabına, komisyoncu kendi adına ama müvekkil hesabına işlem yapar.
• İthalat ve ihracat Türkiye açısından değerlendirilir; alıcı veya satıcının uyruğu belirleyici değildir.
• Seçeneklerdeki mutlak ifadeler (hiç vergi alınmaz, devletlere talimat verir) çoğunlukla yanlıştır.
• Gümrük müşaviri ve acente temsilcidir; şoför, fiili sevk yapan olarak sözleşme aktörü sayılmaz.