AUZEF Üretim Sistemleri Planlaması Çıkmış Sorular

Ders, işletmelerde talebin nasıl tahmin edildiğini (nitel ve nicel yöntemler, hata ölçüleri) ve bu tahminlere dayanarak stokların nasıl yönetildiğini, ekonomik sipariş miktarı ile yeniden sipariş noktası hesaplarını anlatır.

Tahminin Temelleri

• Tahmin yöntemleri nitel ve nicel olmak üzere iki ana gruba ayrılır.
• Tahmin, gerçekleşen değerle birebir örtüşmek zorunda değildir; bu durum bir zorluk nedeni sayılmaz.
• Talep tahmini planlama ve yönetim işlevlerini kolaylaştırır; ancak işletmenin satışına hükmetmek bu işlevlerden değildir.
• İktisadi tahmin enflasyon, para arzı ve uluslararası krizleri kapsar; talep miktarı satış tahminine aittir.

Talep Türleri ve Etkenler

• Değişkenliğe göre talep sabit, mevsimlik, doğrusal ve dalgalı/düzensiz olarak ayrılır; günlük talep bir sınıf değildir.
• İşsizlik oranı makro bir göstergedir; firmaya ait etkenler mikro düzeydedir.
• Son tüketiciye satılan ürünün talebi bağımsızdır, başka ürüne bağlı değildir.
• Yeni çıkan üründe geçmiş satış verisi olmadığından önceki dönem satışlarına bakılamaz.

Nitel Yöntemler

• Delfi Yöntemi uzman görüşlerini anketlerle toplayıp değerlendirir; pazar araştırması bu sürecin parçası değildir.
• Tüketici anketleri ve pazar araştırmaları müşteri eğilimi, yeni ürün planlaması ve geleceğe yönelik talep için yararlıdır.
• Aylık satış ortalaması gibi geçmiş veriler anketle değil kayıtlardan hesaplanır.
• Üstel düzeltme nitel değil nicel bir yöntemdir.

Nicel Yöntemler: Zaman Serisi ve Nedensel Modeller

• Zaman serisi modelleri yalnızca zamana ve geçmiş verilere bakar; trend, hareketli ortalama ve üstel düzeltme bu gruptadır.
• Çok sayıda bağımsız değişkeni hesaba katmak nedensel modellerin özelliğidir; regresyon analizi nedensel gruptadır.
• Dönemlere farklı ağırlık veren hareketli ortalama, ağırlıklı hareketli ortalamadır.
• Üstel düzeltmede yeni tahmin = eski tahmin + α × (gerçekleşen − eski tahmin); örnek: 59 + 0,3×5 = 60,5.
• Üstel düzeltme hem geçmiş tahmini hem geçmiş talebi birlikte kullanır.

Korelasyon ve Tahmin Doğruluğu

• Korelasyon katsayısı r, -1 ile +1 arasında değişir; mükemmel ilişkide -1 ya da 1 olur.
• Korelasyon her zaman neden-sonuç ilişkisi göstermez.
• MAD mutlak hataların ortalamasıdır; hatalar -1, 4, 8, -3 için (1+4+8+3)/4 = 4.
• İzleme sinyali modelin güvenilirliğini ölçer ve RSFE/MAD ile hesaplanır.

Stok Yönetimi ve Maliyetler

• Hazırlık (sipariş) maliyeti parti büyüklüğünden bağımsız, parti başına bir kez katlanılan sabit maliyettir.
• Birim, elde bulundurma ve ceza maliyetleri miktara göre değişir.
• Elde bulundurma maliyetinde en büyük pay fırsat maliyetindedir.
• Ölçek ekonomisi için büyük parti alınarak birim başına hazırlık maliyeti düşürülür.
• Yıllık elde bulundurma maliyeti 52 haftaya bölünerek haftalık maliyet bulunur (390/52 = 7,5 TL).

ESM ve Sipariş Politikaları

• ESM = √(2×D×S/H); yıllık talep 200, sipariş maliyeti 20, elde bulundurma 5 için sonuç 40'tır.
• Talep ya da sipariş maliyeti k kat artarsa ESM √k kat artar; sipariş maliyeti 2 katına çıkınca artış yaklaşık %41'dir.
• Maksimum stok düzeyi ESM formülüne girdi olmaz.
• Yeniden sipariş noktası = günlük talep × tedarik süresi (10×12 = 120).
• Sabit sipariş periyodunda süre sabit, miktar değişkendir; sürekli gözden geçirmede stok belirli düzeye inince sipariş verilir.

Nitel tahmin

Uzman görüşü ve anket gibi sayısal olmayan bilgilere dayanan tahmin türüdür.

Nicel tahmin

Sayısal verilere dayanan, zaman serisi ve nedensel modelleri içeren tahmin türüdür.

Zaman serisi

Talebi yalnızca zaman ve geçmiş verilerden tahmin eden modeller grubudur.

Nedensel model

Talebi etkileyen bağımsız değişkenler arasındaki ilişkiyi inceleyen modeldir; regresyon örnektir.

Ağırlıklı hareketli ortalama

Son dönemlere farklı ağırlıklar vererek ortalama alan yöntemdir.

Üstel düzeltme

Önceki tahmini ve tahmin hatasının bir kısmını (α) kullanarak yeni tahmin üreten yöntemdir.

MAD

Ortalama mutlak sapma; mutlak tahmin hatalarının ortalamasıdır.

İzleme sinyali

Tahmin modelinin güvenilirliğini ölçen, RSFE/MAD ile bulunan göstergedir.

Hazırlık maliyeti

Her sipariş veya üretim partisi için bir kez ödenen, miktardan bağımsız maliyettir.

Fırsat maliyeti

Stokta bağlanan paranın alternatif kullanımda getireceği kazançtır; elde bulundurmanın en büyük kalemidir.

Ekonomik sipariş miktarı (ESM)

Sipariş ve elde bulundurma maliyetlerini dengeleyen en uygun sipariş büyüklüğüdür.

Yeniden sipariş noktası

Yeni siparişi tetikleyen stok düzeyidir; günlük talep ile tedarik süresinin çarpımıdır.

• Zaman serisi (geçmiş veriye bakar) ile nedensel model (birçok bağımsız değişken, regresyon) karıştırılmamalıdır.
• Yeniden sipariş noktası (stok düzeyi) ile sipariş miktarı (her seferde istenen adet) ayrı kavramlardır.
• ESM'de değişkenler karekökün içinde olduğundan artış oranı, değişimin oranından küçük kalır.
• Sabit sipariş periyodunda süre sabittir; sürekli gözden geçirmede ise miktar sabit, zaman değişkendir.
• Korelasyon r değeri -1 ile +1 arasındadır ve nedensellik anlamına gelmez.