AUZEF Afetlerde Sivil Toplum Kuruluşları Çıkmış Sorular

Ders, sivil toplumun kavramsal ve tarihsel kökenlerini, STK'ların türlerini, ilkelerini ve gönüllülüğü ele alır. Ayrıca afet yönetiminin evrelerinde STK'ların rolünü, Türkiye'deki gelişimlerini ve bazı ulusal ile uluslararası kuruluşları tanıtır.

Sivil toplumun kavramsal ve tarihsel kökenleri

• Sivil toplumun Yunanca kökenli ilk tarihsel biçimi politike koinonia'dır; Latinceye Societas civilis olarak aktarılmıştır.
• Hobbes, toplum sözleşmesi çerçevesinde sivil toplumu Aydınlanma öncesinde tartışan kuramcılardandır.
• Marx, Hegel ve Gramsci çok daha sonraki dönemin düşünürleridir.
• Sivil toplum devlete karşıt ve onunla çelişen bir yapı olarak tanımlanmaz.
• STK'lar tek bir etkenle değil, toplumun toplumsal, kültürel, siyasal yapısı ve inançlarıyla şekillenir.

STK'ların ilkeleri, türleri ve başarı ölçütü

• En temel ilkeler gönüllülük ve fedakârlıktır; gönüllü olmadan STK'lar ayakta kalamaz.
• Fedakârlık, STK'ların kâr amacı gütmeyen yapısını yansıtır.
• Örgüt tipine göre gruplar: yardımlaşma, hizmet, katılımcı ve güç sağlayan örgüt.
• Gönüllü niceliği ölçütünde başarı, çok sayıda gönüllüye sahip olmakla gösterilir.
• Nitelikli gönüllü ise sayıyla değil, gönüllülerin kalitesiyle ilgilidir.

Kurumsal gönüllülük

• Şirketleri gönüllülüğe iten nedenler: vergi muafiyeti, olumlu imaj, rekabet üstünlüğü ve kariyer fırsatı.
• Kurumun yönetimini ele geçirme isteği gönüllülüğün nedenleri arasında değildir.

Türk toplumunda yardımlaşma geleneği ve loncalar

• İslamiyet öncesi Türk geleneklerinde de yardımlaşma biçimleri vardı.
• Fitre, zekât ve sadaka İslamiyet'e ait yükümlülüklerdir; öncesine dâhil edilmez.
• Loncalar iş ahlakı, ustalık belgesi, işçi koruma ve eleman yetiştirme işlevleriyle devletten özerk sayılır.
• Devlet adına vergi toplamak devlet işlevidir; loncaların özerkliğini desteklemez.

Türkiye'de STK'ların gelişimi

• Marmara depremi sonrasında STK'lar güçlenmiştir.
• 1990'larda sivil hareketler kamusal alanda görünür hale gelmiştir.
• Türkiye'deki STK'lar yalnızca ulusal düzeyde kalmamış, Bosna gibi bölgelerde de faaliyet göstermiştir.
• Bu durum uluslararası iş birliklerinin kurulmasını sağlamıştır.

Afet yönetiminde STK'lar

• STK'lar afet öncesinde (hazırlık, azaltma), sırasında (müdahale) ve sonrasında (iyileştirme) görev alır.
• Köprü, yol, hastane gibi büyük bütçeli altyapı işleri genellikle devletin sorumluluğundadır.
• Özel girişimin düzenlediği bilinen ilk insani yardım, 1812'deki Venezuela Karakas depremi sonrasında yapılmıştır.

Tanınan kuruluşlar ve oluşumlar

• İHH İnsani Yardım Vakfı Bosna Savaşı ile başlamış, 1995'te İstanbul'da kurulmuştur; odağı insani yardımdır, yoğun ar-ge yürütmez.
• OXFAM yoksulluğu azaltma, insani yardım ve yaşam koşullarını iyileştirmeye odaklanır; eğitim projeleri ana amacı değildir.
• Save the Children çocukların sağlık, eğitim ve korunması için çalışır; arama kurtarma ekibi yoktur.
• İSÜDAK üniversiteye bağlı bir arama kurtarma ekibidir, uluslararası bir kuruluş değildir.
• Uluslararası İnsan Hakları Örgütü 2001'de kurulmuştur.
• Dünya Sosyal Forumu 'Başka bir dünya mümkün' sloganıyla 2000'li yılların başında küreselleşme karşıtı hareketten doğmuştur.

Politike koinonia

Sivil toplumun Yunanca kökenli ilk tarihsel biçimi.

Societas civilis

Politike koinonia kavramının Latince karşılığı.

Toplum sözleşmesi

Hobbes'un sivil toplumu tartıştığı kuramsal çerçeve.

Gönüllülük

STK'ların varlığını sürdürmesini sağlayan temel ilke.

Fedakârlık

STK'ların kâr amacı gütmeyen yapısını yansıtan ilke.

Kurumsal gönüllülük

Şirketlerin imaj, vergi muafiyeti ve rekabet avantajı gibi nedenlerle gönüllü faaliyete katılması.

Lonca

Ustalık belgesi, işçi koruma ve eleman yetiştirme gibi işlevleri olan, devletten özerk sayılan esnaf örgütü.

Dünya Sosyal Forumu

'Başka bir dünya mümkün' sloganlı uluslararası sivil oluşum.

İSÜDAK

Üniversiteye bağlı arama kurtarma ekibi.

Güç sağlayan örgüt

Örgüt tipi sınıflamasında yer alan gruplardan biri.

• Sorular çoğunlukla 'yer almaz' ya da 'doğru değildir' biçimindedir; kuruluşun ana odağına uymayan seçenek elenir.
• Arama kurtarma özelliği AKUT ve İSÜDAK gibi yapılara aittir; Save the Children çocuk odaklı insani yardım kuruluşudur.
• Fitre, zekât ve sadaka İslami yükümlülüktür; İslamiyet öncesi gelenekle karıştırılmamalıdır.
• Altyapı işleri devletin, hazırlık, müdahale ve iyileştirme çalışmaları STK'ların alanındadır.
• Gönüllü sayısı ile gönüllü niteliği ayrı ölçütlerdir; soruda hangisinin sorulduğuna bakılmalıdır.