AUZEF Çalışma Ortamı Gözetimi ve Periyodik Kontroller Çıkmış Sorular

Ders, işyerlerinde sağlıklı ve güvenli çalışma ortamının nasıl izlendiğini, kimlerin hangi görev ve sorumluluğu taşıdığını, periyodik kontrollerin, iş hijyeni ölçümlerinin ve sağlık gözetiminin nasıl yürütüldüğünü anlatır.

Hukuki dayanak ve genel çerçeve

• Ulusal dayanaklar Anayasa ile 6331 sayılı İSG Kanunu'dur; Ticaret ve Gelir Vergisi kanunları dayanak değildir.
• 6331 meslek ve statü ayrımı yapmadan tüm çalışanlara sağlıklı ve güvenli ortamda çalışma hakkı verir.
• ILO düzeyinde 155 sayılı Sözleşme, 164 ve 171 sayılı Tavsiye Kararları konuyla ilgilidir.
• Gözetim güvenli ortam oluşturmayı, kaza ve hastalığı önlemeyi amaçlar; verimi, bağlılığı ve örgüt kültürünü olumlu etkiler, ücrete etkisi yoktur.

Görev ve sorumluluk dağılımı

• Esas sorumlu işverendir: tedbirleri belirler, kaza ve hastalığı önler, tedbirleri izler ve denetler; performans değerlendirme İSG görevi değildir.
• Hizmet, nitelikli kendi çalışanı görevlendirilerek ya da OSGB'den hizmet alınarak yürütülür.
• İş güvenliği uzmanı bakım, ölçüm ve değerlendirme planlarının hazırlanmasında görev alır; sağlık gözetimi uzmanın işi değildir.
• İşyeri hekimi sağlık gözetimini yürütür; ekipman kontrolü, teknik ortam ölçümü ve periyodik kontrol planlaması onun görevi değildir.
• Kurul üyeleri işveren veya vekili, hekim, uzman ve çalışan temsilcisidir; iş müfettişi üye değildir.
• Mali müşavir ve avukatın gözetimde doğrudan yükümlülüğü yoktur.
• Çalışan eğitimlere ve muayenelere katılır, talimatlara uyar, KKD'yi doğru kullanır; sağlık gözetimi yapmak çalışanın işi değildir.

İşyeri bina ve eklentileri

• Bina, emzirme odaları ve dinlenme yerleri kapsamdadır; araçlar iş ekipmanları kapsamındadır.
• Yönetmelik binanın yapısı, dayanıklılığı, taban, duvar, tavan ve çatı gibi fiziksel unsurlara odaklanır.
• Tabanda seviye farkı kaza riskini artırır, istenen bir nitelik değildir.
• Havalandırma doğal ya da suni yolla temiz hava sağlayabilir; yalnız suni sistem şartı yoktur.
• Yemekhane, dinlenme yeri, avlu ve yurt eklentidir; işveren vekilinin kişisel aracı eklenti sayılmaz.

İş ekipmanları ve periyodik kontrol

• İş ekipmanı, işte kullanılan her makine, alet ve tesisattır; kullanım ise çalıştırmadan temizliğe tüm faaliyetleri kapsar.
• Yönetmelik ekipman kullanımı, kontrolü ve özel riskli ekipmanı düzenler; risk analizi ayrı yönetmeliğin konusudur.
• Kontrol sonuçları kayıt altına alınır, periyodik kontrol belgeleri saklanır.
• Kazan, basınçlı kap, asansör ve vinç gibi ekipmanlar, daha kısa süre yoksa yılda en az bir kez kontrol edilir.
• Basınçlı kapların esas testi hidrostatik testtir; basınç, normal çalışma basıncının 1,5 katıdır.
• Mühendis, teknik öğretmen, tekniker ve yüksek tekniker kontrol yapabilir; sahte veya yetkisiz düzenlenen rapor geçersizdir.
• Rapor teknik belgedir, maliyet bilgisi içermez; kumanda cihazı seçiminde olası arızalar dikkate alınır.

Kişisel koruyucu donanım (KKD)

• Baş, göz, yüz, kulak, el ve kol koruyucuları, botlar, çizmeler ve koruyucu kremler KKD kapsamındadır.
• Kumanda cihazı makine ekipmanıdır, KKD sayılmaz.
• Solunum koruyucuları toz ve gaz maskeleridir; koruyucu iş elbisesi vücut koruyucusudur.
• KKD kazaları önler, riskleri azaltır ve güvenliği artırır; sağlık gözetimi onun amacı değildir.

Sağlık gözetimi

• Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde çalışacaklar işe uygunluk raporu olmadan başlatılamaz.
• 50'den az çalışanlı az tehlikeli işyerlerinde rapor kamu sağlık kuruluşundan veya aile hekiminden alınabilir.
• Muayene işe girişte, iş değişikliğinde, kazadan dönüşte ve periyodik aralıklarda yapılır; sözleşme bitişinde zorunlu değildir.
• Periyodik muayene sağlık gözetiminin parçasıdır; tehlikeli sınıfta en geç üç yılda birdir.
• Birimler gözetimi uygular ve kayıt tutar; muayeneyi hekim yapar.
• Sağlık dosyası talep edilirse 1 ay içinde onaylı örnek gönderilir; kanserojen maddelerde kayıtlar maruziyet sonrası 40 yıl saklanır.
• Gözetim giderleri çalışana yansıtılamaz.

Ölçümler ve riskler

• Ölçüm türleri fiziksel (gürültü, titreşim, aydınlatma), kimyasal (gaz, toz) ve biyolojiktir; psikososyal riskler de değerlendirilir.
• İş hijyeni ölçümü maruziyeti belirler, güvenli ortamı sağlar, risk değerlendirmesini destekler; onu gereksiz kılmaz.
• Yalnızca tespit edilen risklere yönelik ölçüm yaptırılır; denetimde istenirse ölçüm zorunludur.
• Kişisel maruziyet değişirse veya hekim gerekli görürse ölçüm yinelenir.
• Aydınlatma lüks (lux) ile ölçülür; el-kol titreşiminde eylem değeri 2,5, sınır değer 5 m/s²'dir.
• Gürültü kulağın yanında kalp atışı, tansiyon ve ruh halini de etkiler; solunabilir toz alveollere ulaşır.
• Ergonomik çevresel risk aydınlatma, ısı, nem, havalandırma ve gürültüdür; iş güvencesizliği psikososyal etmendir.
• Biyolojik risk değerlendirmesi maruziyetin türü, düzeyi, süresi ve işin niteliğine dayanır; itirazları önce İSG Genel Müdürlüğü inceler.

Acil durumlar

• Plan acil durumların belirlenmesi, önleyici tedbirler, ekip görevlendirmesi ve planın yenilenmesinden oluşur.
• Planda görevli ekip isimleri yer alır; tüm çalışanların isim listesi zorunlu değildir.
• Çalışan acil durumda başkalarının güvenliğini de gözetmek zorundadır.
• Grup 3 ve 4 biyolojik etken listesinde yapılan iş ve maruz kalınan etken bulunur.

Çalışma ortamı gözetimi

İşyerindeki tehlike ve riskleri izleyerek güvenli, sağlıklı ortam sağlama sürecidir.

İş ekipmanı

İşte kullanılan her türlü makine, alet ve tesisattır.

OSGB

İşverenlere İSG hizmeti sunan ortak sağlık ve güvenlik birimidir.

KKD

Çalışanı riske karşı koruyan kişisel donanımdır.

Hidrostatik test

Basınçlı kapların suyla, çalışma basıncının 1,5 katında sınanmasıdır.

Periyodik kontrol

Ekipmanın belirli aralıklarla yetkili kişilerce denetlenmesidir.

Sağlık gözetimi

Giriş, periyodik ve dönüş muayenelerini ve kayıtlarını içeren bütüncül süreçtir.

İş hijyeni ölçümü

Maruziyet düzeylerini saptayan test ve analizlerdir.

Lüks (lux)

Aydınlık düzeyi birimidir.

Solunabilir toz

Alveollere ulaşıp pnömokonyoz gibi hastalık yapan toz fraksiyonudur.

Eylem ve sınır değer

El-kol titreşiminde 2,5 ve 5 m/s² değerleridir; sınır aşılamaz.

Psikososyal risk

İş güvencesizliği, rol belirsizliği, taciz ve şiddet gibi etmenlerdir.

• Sağlık gözetimi hekimin, ekipman ve bakım planlaması uzmanın ve teknik personelin, risk değerlendirmesi işverenin işidir.
• Bina ve eklentiler, iş ekipmanları ve risk değerlendirmesi ayrı yönetmeliklerdir; araç ve makine bina yönetmeliğine girmez.
• Soruda yanlış ifade aranıyorsa 'yalnız', 'gerekmez', 'kapsam dışı' gibi mutlak ifadelere dikkat edilmelidir.
• Ücret, maliyet, performans, mali müşavir ve avukat seçenekleri genellikle ortam gözetiminin dışında kalır.
• El-kol titreşimi yerel sorun yapar; bel, sırt, boyun şikâyetleri tüm vücut titreşimiyle ilişkilidir.