AUZEF Bakım ve Onarımda İş Sağlığı ve Güvenliği Çıkmış Sorular

Ders, bakım ve onarım işlerindeki tehlikeleri, risk değerlendirmesini, elektrik, yüksekte çalışma, kaynak, kapalı alan, kimyasal, kompresör ve tezgah güvenliğini, ayrıca KKD, izin sistemleri ve yasal sorumlulukları ele alır.

Genel İSG, risk ve sorumluluklar

• Yaş, sağlık, eğitim ve deneyim gibi bireysel etkenler kaza ve meslek hastalığı riskini artırabilir ya da azaltabilir.
• Risk değerlendirmesi işverenin sorumluluğundadır, ancak çalışanların katılımı ve görüşleri zorunludur.
• Risk değerlendirmesi nesnel verilere dayanır; KKD çalışanın isteğine göre değil, risklere ve standartlara göre seçilir.
• Mevzuat hazırlama, güncelleme ve denetim devletin görevidir; denetim İş Teftiş Kurulu Başkanlığınca yapılır.
• KKD temin etmek çalışanın değil işverenin yükümlülüğüdür; KKD kullanımı bakım onarımda zorunludur.
• Kaza önce işverene veya iş güvenliği uzmanına bildirilir; işveren yasal süre içinde SGK'ya bildirir.

Bakım türleri ve izin sistemleri

• Bakım tipleri düzeltici, koruyucu ve kestirimci bakımdır; kesintili bakım bir tip sayılmaz.
• Kestirimci bakımda çalışan makinedeki sorunlar ölçümle saptanmaya çalışılır.
• Çalışma izni tehlikeli işlerin önceden planlanıp denetim altında yürütülmesini sağlar.
• Sıcak iş izni kaynak, kesme ve lehimleme gibi kıvılcım ve ısı çıkaran işlerde gerekir.
• Yüksekte çalışmada işe başlamadan önce çalışma izni alınır; sağlık muayenesi bakım faaliyeti sayılmaz.
• Bakımda enerji kesilip şalter kilitlenir ve etiketlenir (LOTO); amaç yanlışlıkla çalıştırmayı önlemektir.

Elektrik güvenliği

• Elektrik çarpmasında önce ilk yardımcı kendi güvenliğini sağlar, sonra kazazede iletken olmayan cisimle kaynaktan ayrılır.
• Alçak gerilimde de işe başlamadan topraklama kontrol edilmelidir; alçak gerilim fazlar arası 1000 V ve altıdır.
• Koruma topraklaması kaçak akımı toprağa ileterek çarpılmayı önler; çift yalıtımlı aletlerde topraklama gerekmez ve üzerinde iç içe iki kare simgesi bulunur.
• Islak eldiven ve metal merdiven üzerinde kaynak yapmak çarpılma riskini artırır; yalıtkan zemin tercih edilir.
• Elektrik arkı yalnız temasla değil, ısı ve ışık radyasyonuyla da yanık yapar.
• Fiş-priz sisteminde çatlak veya kırık parça kullanılmaz; farklı gerilimlerin fişleri birbirine uymamalıdır; direklere haberleşme kablosu çekilmez.

Yüksekte çalışma

• Yalnız çalışmak düşme önlemi değildir; gözetim ve ekip çalışması esastır.
• Yüksekte en öncelikli önlem tam vücut emniyet kemeridir; merdivenler her zaman sağlam olmalıdır.
• Korkuluk üst trabzanı en az 100 cm, topuk levhası en az 15 cm yüksekliğinde olmalıdır.
• Sınıf B kenar korumada açıklıklar 25 cm çaplı kürenin geçmesine izin vermemelidir.
• Yüksekte çalışma planı düşmeyi önleme politikası, sorumluluklar, risk yönetimi, kontrol önlemleri, KKD, denetim, kaza araştırması ve acil durumu kapsar; maliyet tablosu girmez.
• Kemer muayenesinde şerit, D halkası, toka ve etiket gözle kontrol edilir; iskele platformları arasında boşluk bırakılmaz.

Kaynak, tezgah ve kompresör

• Kaynakçı giysisi deri veya alev almaya dirençli pamuklu olmalı; sentetik kumaş erir ve cilde yapışır.
• Gereksiz uzun kaynak kabloları takılma, aşırı ısınma ve yangın riski yaratır.
• Dönen tezgahlarda giysi vücuda oturmalı ve kısa kollu olmalı; çalışırken iş parçasına dokunulmaz.
• Tezgahta kablolara kapasitesinin üstünde yük bindirilmez.
• Kompresör serin ve havalandırılan yerde çalışır; doğrudan güneşte aşırı ısınma ve patlama riski vardır.
• Hava filtresi toz ve kiri ayırır; yağ filtresi değişimi günlük değil periyodik bakımdır.

Kapalı alanlar

• Kapalı alan ölçütleri: giriş çıkışı dar, havalanması yetersiz, sürekli çalışmaya göre tasarlanmamış yerler.
• Girişten önce oksijen düzeyi ve zararlı gaz yoğunluğu ölçülür; normal oksijen %20,9, %16 ve altı ciddi hayati tehlikedir.
• En yaygın ölümcül risk yetersiz havalandırmadır; kapalı alanda kaynak yapılırken ortam etkin havalandırılır.
• Yalnız çalışılmaz, dışarıda gözcü bulunur; haberleşmede işaret fişeği kullanılmaz.
• Kapalı alanda yangında bölge hemen terk edilip yetkililere haber verilir.
• Gemilerde güverte kapalı alan sayılmaz; gemide yük kaldırmada irgat ve caraskal kullanılır.

Kimyasal, yangın ve ilk yardım

• Kimyasal maruziyet uzun vadede kanser ve akciğer hastalığı gibi ağır sonuçlar doğurur; fiziksel tehlikelerin sonucu kanser değildir.
• Yanıcı kimyasallar havalandırmalı, yanmaz yalıtımlı (taş yünü) özel depolarda saklanır; statik yük topraklamayla boşaltılır.
• Oksijen tüpleri yanıcı gaz tüplerinden ayrı saklanır.
• SDS kimyasalın tehlike, saklama, ilk yardım ve güvenli kullanım bilgilerini içerir.
• Gözde kimyasal sıçramasında göz kapakları açık, en az 15 dakika bol suyla yıkanır.
• Küçük yangında söndürme ekipmanıyla hemen müdahale edilir; tehlikeli atıklar sızdırmaz, etiketli kapta izinli araçla taşınır.

LOTO

Bakım sırasında şalteri kilitleyip etiketleyerek makinenin yanlışlıkla çalıştırılmasını önleyen yöntem.

Dokunma gerilimi

Toprak hatasında topraklama geriliminin insan vücudu üzerinden köprülenen kısmı.

Hata gerilimi

Yalıtım hatası sonucu dokunulabilir iletken kısımlar arasında ya da bunlarla toprak arasında oluşan gerilim.

Koruma topraklaması

Gerilim altında olmayan iletken tesis kısımlarının topraklayıcıya doğrudan bağlanmasıdır.

Sıfır iletkeni

Doğrudan toprağa bağlı, sıfırlamada koruma iletkeni olarak da kullanılabilen orta iletkendir.

Küçük gerilim

Anma değeri en çok 50 volt olan gerilimdir.

Alçak gerilim

Fazlar arası etkin değeri 1000 volt ve altında olan gerilimdir.

Çift yalıtım

Plastik gövdeli aletlerde donanımın iki kat yalıtılması; topraklama gerektirmez.

Kategori III KKD

Ani, ciddi ve geri dönüşsüz risklere karşı koruyan karmaşık yapılı koruyucu donanımlar.

Kestirimci bakım

Çalışan makinedeki sorunların ölçümle önceden saptandığı bakım türü.

Sıcak iş izni

Kaynak, kesme gibi yangın riskli işlere başlamadan önlemlerin denetlenmesini sağlayan izin.

• Ortak yanlış kalıp: KKD'nin çalışanın isteğine göre seçilmesi, KKD kullanma zorunluluğunun olmaması ve yalnız çalışmak daima yanlıştır.
• Devlet görevleri (mevzuat, güncelleme, denetim) ile işveren görevi olan KKD temini karıştırılmamalıdır.
• Dokunma gerilimi, hata gerilimi, koruma topraklaması ve sıfır iletkeni tanımları birbirine karıştırılmamalıdır.
• Sayısal değerler ezberlenmeli: 100 cm, 15 cm, 25 cm, 15 dakika, %20,9, %16, 50 V, 1000 V.
• Uzun vadeli sonuç (kanser) kimyasal maruziyetle, ani yaralanma ise elektrik, düşme ve makine temasıyla ilişkilidir.