AUZEF Anne Baba Eğitimi Çıkmış Sorular

Ders, anne baba tutumlarını, sağlıklı iletişimi, disiplini, çocukluk dönemi sorunlarını, kayıp ve boşanma gibi zor yaşantıları ve aile eğitimi programlarını ele alır. Çocuğun gelişimini desteklemek için ailelerin nasıl eğitilebileceği temel konudur.

Anne baba tutumları ve etkileyen etmenler

• Tutumlar kültürel değerlerden ve ebeveynin kendi yetişme biçiminden etkilenir.
• Aşırı koruyucu tutumda çocuk yaşına uygun işlerden alıkonur, işleri onun yerine yapılır.
• İtici tutumda çocuk istenmez, gereksinimleri ihmal edilir, ona düşmanca duygular beslenir.
• Otoriter tutumda kurallar çocukla tartışılmadan konur ve katı uygulanır.
• Aşırı hoşgörülü tutumda çocuğa sınır konmaz, sınırsız özgürlük tanınır.
• Zor ve yoksun koşullarda büyüyen ebeveynlerde yetkinci tutum daha sık görülür.
• Etkin ebeveynliğin ilk şartı çocuğu iyi tanımaktır.

İletişim, ben dili ve etkin dinleme

• Sağlıklı iletişimin öğeleri kabul, dürüstlük, dinleme ve empatidir; sempati bunlardan değildir.
• Çocuğa yalan söylemek dürüstlük ilkesine aykırıdır ve güveni zedeler.
• Ben dilinde davranışın tanımı, duygu ve davranışın somut etkisi bulunur.
• Kaygılanmak duygudur; somut etki ise zaman kaybı, yorgunluk gibi gözlenebilir sonuçtur.
• Etkin dinleme çocuğu anlamak içindir, ebeveynin kendi çözümünü kabul ettirme aracı değildir.
• Yararlı övgü kişiyi değil davranışı ve çabayı somut biçimde belirtir.

Disiplin, ahlak gelişimi ve özdenetim

• Disiplinin amacı kimin haklı olduğunu kanıtlamak değil, doğru davranışı öğretmektir.
• Disiplinde yanlış olan davranıştır; cezalandırmada ise çocuk kötü damgalanır.
• Sevgiyi esirgeme öfke, ilgiyi kesme ve küsme ile yapılır; zararlı bir yöntemdir.
• Fiziksel zarar tehdidi sevgiyi esirgeme sayılmaz.
• Ahlak eğitiminde çocuğa empati kazandırılır, sorumluluk almasına yardım edilir.
• Özdenetim için çocuk kuralların uygulanmasında etkin olmalı, edilgen kalmamalıdır.

Gelişim, zekâ ve duygular

• Bloom'a göre zihinsel gelişimin en hızlı dönemi 0-4 yaştır.
• Zekânın yaklaşık yarısı 4 yaşa kadar, yüzde 30'u 4-8 yaş arası oluşur.
• Utanma, suçluluk ve gurur gibi duygular 1,5-3 yaşta belirir.
• Neden-sonuç bağlı sözel iletişim zihinsel gelişimi destekler.
• Çalışan annelerde çocuğa etki; iş, eğitim, aile içi ilişki ve iletişime bağlıdır, anne yaşına değil.

Çocukluk sorunları ve bağlanma

• Tırnak yeme güvensizlik, kaygı ve gerilimle ilişkilidir.
• Okul korkusunun özünde çoğunlukla anneden ayrılma kaygısı vardır.
• Çalma erken dönemde mülkiyet duygusunun gelişmemesinden, inatçılık benlik bilincinden doğar.
• Primer enürezis mesane kontrolünün hiç sağlanamamasıdır.
• Fobilerde sistematik duyarsızlaştırma kullanılır.
• Ainsworth bağlanma türlerini ortaya koymuştur; Spitz anaklitik depresyonu tanımlamıştır.
• Spitz'e göre bir aylık ayrılıkta protesto evresi yaşanır; yoksunlukta üçüncü safha çekilme ve ilişki reddidir.
• Bakım vereni depresif ya da istismarcı olan bebekte dağınık, yönü belirsiz bağlanma gelişir.

Ölüm, yas ve boşanma

• Altı yaş altı çocuk ölümü uyku ya da yolculuk gibi geçici görür.
• Altı-dokuz yaşta ölüm insan ya da insanüstü bir varlığa bağlanır.
• Dokuz yaştan sonra ölüm kalıcı, evrensel ve biyolojik bir son olarak anlaşılır.
• Çocuğun ölüme tepkisini gelişim düzeyi, ebeveynle yakınlık, ölümün biçimi belirler; aile geliri belirlemez.
• Bohannon'a göre sosyal boşanma arkadaş çevresi ve sosyal etkinliklerdeki değişimdir, ebeveynsel boşanma velayetle ilgilidir.
• Aşınma evresinde yakınlık azalır, cinsel ilişkiden kaçınma görülür.
• Boşanan çocukta evreler inkâr, öfke, pazarlık, depresyon, kabullenmedir.

Aile eğitimi programları

• Ana Baba Okulu üniversitenin kuramı uygulamada denemesi amacıyla kurulmuştur; Türkiye'de düzenli model 1989'da başlamıştır.
• Etkinliği PARI tutum ölçeğiyle ölçülür.
• Anne Eğitim Programı 1967'de Illinois'de anneleri çocuğun öğretmeni yapmayı amaçlamıştır.
• Ira Gordon programı dezavantajlı bölgedeki 1-3 yaş çocuklu annelere yöneliktir; okuma yazma öğretmeyi amaçlamaz.
• Levenstein programı dil gelişimini ve anne-çocuk sözel etkileşimini hedefler.
• Riley'e göre başarılı programlar ebeveynin güçlü yanlarına dayanır, eksiklerine odaklanmaz.
• Evde aile eğitiminde eğitici anneyle çalışır; uzaktan öğretim geniş ve okuma yazma bilmeyen kitleye ulaşır.
• Okul öncesi eğitimle bütünleştirilmiş modelde ev ziyaretleri haftada birdir.

Okul öncesi kurumlar ve aile katılımı

• 0-2 yaş grubuna hizmet veren kurum kreştir.
• Çocuk merkezli program Fröbel'in çalışmalarına dayanır.
• Öğretmen her çocuğun ebeveyniyle yılda en az iki bireysel görüşme yapar.
• Haber mektupları ve bülten tahtası ailelere bilgi ulaştırır.
• Sınıf katılımının ilk basamağı sınıfı ve etkinlikleri gözlemlemektir.

Sistematik duyarsızlaştırma

Fobiyi gevşemeyle birlikte korkulan uyarana kademeli maruz bırakarak azaltan davranışçı tekniktir.

Empati

Karşıdakinin duygusunu anlayıp ona yansıtmaktır; sağlıklı iletişimin temel öğesidir.

Ben dili

Davranışı, duyguyu ve davranışın somut etkisini suçlamadan anlatan mesajdır.

Sevgiyi esirgeme

Öfke, ilgiyi kesme ve küsmeyle hoşnutsuzluğu bildirmeye dayanan olumsuz disiplin yöntemidir.

Aşırı koruyucu tutum

Çocuğu gelişimine uygun işlerden alıkoyan ve onun yerine her şeyi yapan ebeveyn davranışıdır.

İtici tutum

Çocuğu reddeden ve gereksinimlerini ihmal eden ebeveyn tutumudur.

Özdenetim

Çocuğun kendi davranışlarını kendisinin yönetebilmesidir.

Anaklitik depresyon

Bebeğin anneden ayrılması sonucu gelişen bebeklik depresyonudur; Spitz tanımlamıştır.

Sosyal boşanma

Boşanmada arkadaş çevresi ve sosyal konumda yaşanan değişimlerdir.

Evde aile eğitimi

Eğitimin aile yaşam alanına taşındığı, eğiticinin esas olarak anneyle çalıştığı yaklaşımdır.

PARI

Aile hayatı ve çocuk yetiştirme tutumlarını ölçen ölçektir.

• Empati ile sempati sık karıştırılır; sağlıklı iletişim ve ahlak eğitiminde doğru kavram empatidir.
• Disiplinde yanlış sayılan davranıştır, cezalandırmada çocuk damgalanır; bu ayrım tersine çevrilerek sorulur.
• Ölüm kavrayışında IV. önerme (kendisinin öleceğine inanmama) yanlıştır; doğru seçenek I, II ve III'tür.
• Aile eğitimi programlarında amaç dışı seçeneğe dikkat edilmeli: okuma yazma, geleneksel oyun, teknolojik oyun, oyun terapisi programların amacı değildir.
• Okul korkusunun kaynağı okul değil ayrılık kaygısıdır.