AUZEF Çocuklukta Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Çıkmış Sorular

Ders, çocuklara yabancı dil olarak Türkçe öğretiminin dayandığı kuramları, iki dillilik türlerini, ara dil ve kültürleşme yaklaşımlarını ve dört temel dil becerisinin (dinleme, konuşma, okuma, yazma) öğretimini ele alır. Ayrıca söz varlığı, girdi türleri ve okul öncesi dönem uygulamaları işlenir.

İkinci dil edinimi kuramları

• Schumann'ın kültür uyuşumu modeli edinimi, yeni kültüre uyum çabasının sonucu olarak görür.
• Toplumsal mesafe: kültürlerin benzerliği, nüfus dengesi, kaynaşma isteği ve gruplar arası eşitlik.
• Psikolojik mesafe: dil şoku, kültür şoku, güdülenme düzeyi ve ego sınırı.
• Chomsky dil edinim aygıtını, Köhler kavrama yoluyla öğrenmeyi, Thorndike deneme-yanılmayı öne çıkarır.
• Thorndike'ın üç yasası: hazır oluş, tekrar ve etki.
• Etkileşim varsayımında anlamda uzlaşma önemlidir; anlaşılmayı güçleştiren yapıya tetik denir.

Ara dil ve aktarım

• Ara dil kavramı Selinker'e aittir; anadili ile hedef dil arasındaki gelişen dil sistemidir.
• Özellikleri: geçirgen, dinamik ve sistematik olmasıdır.
• Gelişimin durması ve hataların kalıcılaşması fosilleşmedir.
• Benzer yapılar öğrenmeyi kolaylaştırırsa olumlu, farklı yapılar hataya yol açarsa olumsuz aktarım söz konusudur.
• Tam Aktarım Tam Kabul Varsayımı: yeni dilin dil bilgisi anadilinden aktarımla kurulur.
• Anadil öğelerinin hedef dile karışması karmalaştırmadır; Anderson'ın ana dilleştirme sürecinde görülür.

İki dillilik türleri

• Eşzamanlı iki dillilikte iki dil doğumdan itibaren birlikte edinilir; sıralı iki dillilikte ana dilden sonra ikinci dile geçilir.
• Seçmeli iki dillilik: kişi zorunluluk olmadan, kendi isteğiyle kursa gidip dil öğrenir.
• Eklemeli iki dillilikte ikinci dil birinciye zarar vermez; eksiltmeli iki dillilikte ana dil devre dışı kalır.
• Yarım iki dillilik: iki dilde de yeterli yetkinliğe ulaşamamaktır.
• Dengeli, kusursuz ve her zaman eşit iki dillilik nadirdir; çoğunlukla bir dil baskındır.

Daldırma programları

• Daldırma, bireyin hedef dile yoğun biçimde maruz kaldığı eğitim ortamıdır.
• Yerli dillere daldırma: Aborjin veya Cree gibi tehlike altındaki dilleri korumayı amaçlar.
• İki yönlü daldırma: sınıfta iki dil grubu birbirinin dilini öğrenir (Kanada İngilizce-Fransızca örneği).
• Kısmi zamanlı daldırmada sürenin yaklaşık yarısı hedef dille geçer.
• Erken daldırma bebeklik veya anaokulu çağında başlar; küçük çocuklar yabancı dili daha kolay ve doğal öğrenir.
• Çocuğa yönelik yetişkin konuşması: kısa, basit, tekrarlı ifadeler.

Dinleme ve konuşma

• Dinleme bilinçli ve çabalı, işitme ise iradeden bağımsızdır.
• Dinlemenin boyutları: fiziksel (ortam, sessizlik) ve zihinsel (dikkat, amaç belirleme).
• Etkileşimli dinleme sohbet ve tartışmalarda görülür; aşamalar dinleme öncesi, sırası ve sonrasıdır.
• Konuşmanın boyutları: fiziksel, psikolojik, toplumsal.
• Alıştırma sırası: mekanik, anlamlı, iletişimsel.
• Söylemsel yeterlilik tutarlılık ve bağdaşıklıkla ilgilidir; diksiyon düzgün söz söyleme sanatıdır, ton ise sesin sertlik ve perde özelliğidir.

Söz varlığı ve dil bilgisi yapıları

• Söz varlığı bir dildeki ya da bireyin kullandığı sözcüklerin bütünüdür; kimse dilin tamamını bilemez.
• Sık kullanılan sözcükler yazılı ve sözlü kaynakların derlem çalışmalarıyla saptanır.
• Bireyin söz varlığı düzeyi, aldığı eğitim gibi ölçütlerle belirlenir; temel söz varlığı bir türüdür.
• Ses birim (fonem) anlam ayırt eden en küçük birimdir, örneğin kel ile tel.
• Yapıların anlamsal özelliği farklı anlamlarını, kullanımsal özelliği hangi bağlamda kullanıldığını gösterir (-dır eki).

Girdi, görev ve etkinlik

• Özgün olmayan girdi öğretim için yazarca hazırlanır; uyarlanmış girdi gerçek materyalin sadeleştirilmiş hâlidir.
• Özgün olmayan görevler gerçek yaşamda karşılığı olmayan, sınıf içi yoklama etkinlikleridir (boşluk doldurma gibi).
• Etkinlik sonrası aşaması pekiştirme, geri bildirim ve değerlendirmeyi kapsar.
• Dil becerileri anlama (dinleme, okuma) ve anlatma (konuşma, yazma) olarak ikiye ayrılır.

Okul öncesi dönem

• Çocuğun dille ilk karşılaştığı ortam aile ortamıdır; okul öncesi eğitim yalnızca resmî kurumlarda verilmez.
• 61-72 ayda ses tonu ve hız ayarı ile sıralı, birleşik cümle kurma belirginleşir.
• Temalar günlük yaşamla ilişkili seçilmelidir; kavram alanları tüm düzeylerde kullanılabilir.
• Eğitici oyuncaklar bilişsel gelişimi destekler; okuma yazma deneyimleri erken okuryazarlığa hizmet eder.
• Okuma ve yazma birlikte gelişebilir; alfabe çalışmalarında münazara yer almaz.

Toplumsal mesafe

İki dil topluluğu arasındaki benzerlik, nüfus dengesi, kaynaşma isteği ve eşitlik durumudur.

Psikolojik mesafe

Bireyin dil ve kültür şoku, güdülenme ve ego sınırı gibi iç etmenleridir.

Ara dil

Öğrenenin anadili ile hedef dil arasında kalan, gelişen kendine özgü dil sistemidir.

Fosilleşme

Dil gelişiminin durması ve hataların kalıcı hâle gelmesidir.

Karmalaştırma

Hedef dil kullanımına anadil kural ve sözcüklerinin karışmasıdır.

Daldırma

Hedef dile yoğun maruz bırakan iki dilli eğitim yaklaşımıdır.

Eklemeli iki dillilik

İkinci dilin anadile zarar vermeden edinilmesidir.

Yarım iki dillilik

Her iki dilde de yetersiz kalma durumudur.

Söz varlığı

Bir dilin ya da kişinin kullandığı sözcüklerin tamamıdır.

Ses birim

Anlam ayırt eden en küçük ses birimidir.

Tetik

Anlamda uzlaşma sırasında anlaşılmayı güçleştiren dilsel yapıdır.

Uyarlanmış girdi

Gerçek yaşam materyalinin öğrenci düzeyine göre sadeleştirilmiş biçimidir.

• Toplumsal mesafe ile psikolojik mesafe karıştırılmasın: biri gruplar arası, diğeri bireyin iç dünyasıyla ilgilidir.
• Eşzamanlı, sıralı, seçmeli, eklemeli ve eksiltmeli iki dillilik ayrı ölçütlere dayanır; soru kökündeki ipucuna bakılmalıdır.
• Dinleme öncesi, sırası ve sonrası etkinlikleri karıştırılmamalı; motivasyon ve ortam incelemesi öncesine aittir.
• Geçirgenlik, dinamiklik ve sistematiklik ara dilin ayrı özellikleridir; fosilleşme geçirgenlik kaybıdır.
• Yazma anlatma becerisidir; anlama grubunda yer almaz.