AUZEF Çalışma Ekonomisi Çıkmış Sorular

Çalışma Ekonomisi; çalışmanın birey, işletme ve toplum açısından anlamını, iş gücü piyasalarını, işsizliği, esnek çalışmayı, ücret ve gelir dağılımını, sendikaları ve istihdam kurumlarını inceler.

Çalışmanın anlamı ve tarihsel gelişimi

• Çalışma yalnızca gelir kaynağı değildir; kimlik, aidiyet, statü, sosyal ilişki ve kişisel tatmin sağlar.
• İşletme için ücret bir maliyet kalemidir ve maliyetleri etkiler.
• Feodal düzende serfler çalışırdı; putting out sistemi tarla düzeni değildir.
• Sanayi devriminde kadın ve çocuklar daha düşük ücret ve ağır koşullarla çalıştırıldı.
• Fabrika sistemi merkezileşmeyi, uzmanlaşmayı, iş bölümünü ve yeni pazar arayışını getirdi.

İş gücü ve iş gücü piyasası

• İş gücü, istihdam edilenlerle işsizlerin toplamıdır; aktif nüfusun yalnızca bir bölümüdür.
• Katılma oranı, iş gücünün aktif nüfusa bölünüp yüzle çarpılmasıyla bulunur.
• Çalışma çağı nüfusu 15-64 yaş grubudur.
• İş gücü piyasası emek arzı ile talebinin buluştuğu ortamdır.
• Piyasa çeşitleri: ideal, güdümlü, tabi, kurumsal ve bölünmüş piyasa.
• İdeal piyasada bir emeğin tek fiyatı bulunur; tam rekabette emek homojen varsayılır.

İşsizlik

• İşsiz sayılmak için iş aramak gerekir; iş aramayanlar iş gücü dışındadır.
• Teknolojik işsizlik yapısal işsizliğin alt türüdür; terzilik örneği buna girer.
• Yüzde 4-5 civarı doğal işsizlik oranıdır, yalnız geçici işsizlik değildir.
• Eksik istihdam süre, nitelik ve gelir boyutlarında görülür; istemsiz tam zamanlı çalışma bunlardan değildir.
• Zamana dayalı eksik istihdamda kişi normalden az çalışır ve daha fazla çalışabilecek durumdadır.
• 1980 sonrası küreselleşme ve neoliberal politikalarla ulus devletin gücü zayıfladı, işsizlik yükseldi.

Ekonomik yaklaşımlar ve esneklik

• Keynesyen yaklaşım devlet müdahalesini savunur; neoliberal yaklaşım karşıdır.
• Neoliberal geçişin zemini kuralsızlaştırma ve özelleştirmedir.
• Temel esneklik türleri iç, sayısal ve ücret esnekliğidir.
• Evde çalışma, çağrı üzerine, kısmi süreli ve iş paylaşımı süre veya yer esnekliğidir.
• Tele çalışma bilişim araçlarıyla çoğunlukla işyeri dışında yapılan esnek çalışmadır.
• Uzaklaştırma (dış kaynak) maliyeti düşürür ve çoğunlukla personel sayısını azaltır.

İstihdam kurumları

• ILO 1919'da Versay Barış Antlaşması çerçevesinde kuruldu.
• Türkiye'de iş gücü piyasasını düzenlemekle öncelikle Türkiye İş Kurumu sorumludur.
• Kamu istihdam kurumu rehberlik, işe yerleştirme ve işsizlik sigortası görevlerini yürütür.
• Özel istihdam büroları nitelikli personel temini ve uzman açığı üzerinde yoğunlaşır.
• Kayıtlara geçen ilk iş kurumu 1909'da İngiltere'de açıldı.
• İşsizlik ödeneğinde 600 gün prim için 180 gün ödenek verilir.

Ücret ve verimlilik

• Üretim faktörleri getirileri: emek-ücret, sermaye-faiz, müteşebbis-kâr, doğal kaynak-rant.
• Verimlilik çıktı/girdi oranıdır; aynı üretim daha az girdiyle yapılırsa artar.
• Pazarlık ve satın alma gücü teorileri modern, doğal ücret ve ücret fonu klasik teorilerdir.
• Smith'in telafi edici farklar teorisi işin zorluğu ve öğrenme maliyetiyle ücret farkını açıklar.
• Eşel mobil ücretleri enflasyona uyduran sistemdir; efektif ücret fiilen ele geçen ücrettir.
• Asgari ücret alt sınırı güvence altına alan bağlayıcı ücrettir.
• Performansa dayalı ücret başarılıları çeker ve işletmede tutmayı güçlendirir.

Gelir dağılımı

• Eşitsizliği servet farkları, ücret farkları ve yüksek bağımlı nüfus artırır.
• Gelir dağılımı eşitsizliğine kuramsal olarak ilk değinen Pareto'dur; Malthus nüfus kuramıyla bilinir.
• Gini katsayısı düştükçe eşitsizlik azalır.
• Sektör farkları bölgelerin gelirini eşitlemez.
• Sendikaların etkisini tabii sınıflar ve sosyal sınıflar teorileri inceler.

Sendikalar ve toplu pazarlık

• Dar anlamda toplu pazarlığın tarafları işçi sendikası ile işveren veya işveren sendikasıdır; devlet taraf değildir.
• Pazarlık gücü; konjonktür, üye sayısı, işverenin mali gücü ve işsizlikten etkilenir.
• Grevler ve sınırlayıcı kurallar verimliliği olumsuz, toplu ses işlevi olumlu etkiler.
• Kıdemli çalışanlar gençlerden daha yatkındır; kadınlarda ve yüksek vasıflılarda eğilim daha zayıftır.
• Pazarlık gücünü örtülü olarak ilk kullanan Hicks'tir.

Aktif nüfus

Çalışma çağındaki nüfustur; iş gücü bunun alt kümesidir.

İş gücü

İstihdam edilenler ile iş arayan işsizlerin toplamıdır.

Yapısal işsizlik

Kalıcı değişimlerle işgücü nitelikleri ile iş talebinin örtüşmemesidir.

Teknolojik işsizlik

Teknoloji nedeniyle bazı işlerin ortadan kalkmasıyla doğan işsizliktir.

Eksik istihdam

Kişinin beceri veya çalışma kapasitesinin tam kullanılamadığı durumdur.

İç esneklik

Çalışanların farklı iş ve görevleri üstlenebilmesidir.

Ödünç iş ilişkisi

İşverenin, işçinin onayıyla iş görme istemini geçici olarak başka işverene aktarmasıdır.

Eşel mobil

Ücretlerin fiyat artışlarına göre ayarlandığı oynak merdiven sistemidir.

Efektif ücret

İşçinin eline fiilen geçen ücrettir.

Gini katsayısı

Gelir dağılımı eşitsizliğini ölçer.

Verimlilik

Çıktının girdiye oranıdır.

Toplam Kalite Yönetimi

Hataları önlemeye ve sürekli iyileştirmeye dayanan, yeniliğe açık yönetim yaklaşımıdır.

• Doğal işsizlik (%4-5) ile yalnız geçici işsizlik karıştırılmamalı.
• Keynesyen müdahaleci, neoliberal müdahale karşıtıdır.
• İşsizlik ödeneği sürelerinde 600 gün için 180, 900 için 240, 1080 için 300 gün esas alınmalı.
• Vasıfsız, yarı vasıflı ve vasıflı işçi tanımları ile faktör-getiri eşleşmeleri dikkatle ayrılmalı.
• Tele çalışma esneklik türü değil, uygulama biçimidir; ödünç iş ilişkisi ayrı bir kavramdır.