AUZEF Dezavantajlı Gruplarda Rekreasyon Çıkmış Sorular

Ders, yaşlılar, engelli bireyler ve yoksullar gibi dezavantajlı grupların kimler olduğunu, gereksinimlerini ve bu gruplara yönelik sağlık, spor ile rekreasyon politikalarını ele alır. Yaşlanma türleri, engel sınıflandırmaları, kronik hastalıklardan korunma ve uluslararası kuruluşlar öne çıkan konulardır.

Dezavantajlı Grup Kavramı

• Ekonomik boyut, geçimini sağlayamayan ve temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanan, kendine yetemeyen bireyleri kapsar.
• Yoksullar, engelliler, kronik hastalar ve yaşlılar kalıcı ya da uzun süreli kırılganlık taşır.
• Genel anlamda hastalar geçici durumu da içerdiğinden ayrı bir dezavantajlı grup sayılmaz.
• Kurumlar karşısında düşük ücret, sigortasız istihdam, emek sömürüsü ve adaletsiz muamele yaşanır; promosyonla çalışma bunlar arasında değildir.
• UNICEF listesinde eğitim, sağlık ve sosyal hizmete erişemeyen çocuklar vardır; yetenekli çocuklar yoktur.

Yaşlılık ve Yaşlanma Türleri

• Yaşlanma çok boyutludur: kronolojik, biyolojik, fizyolojik, psikolojik, sosyolojik ve ekonomik. Kültürel yaşlanma bu listede yoktur.
• Saçların ağarması ve cilt kırışıklığı fizyolojik yaşlanmaya örnektir.
• Biyolojik yaşlanma hücre ve doku düzeyindeki gerilemeyi anlatır.
• DSÖ yaşlılığı 65 yaşta başlatır.
• Evreler: 65-74 genç yaşlı, 75-84 orta yaşlı, 85 ve üzeri ileri yaşlı.
• 85 yaş ve üzeri kırılgan yaşlılık da denir; kronik hastalık, düşme riski ve bakım gereksinimi artar.

Yaşlılara Yönelik Etkinlikler

• Örgü, boncuk dizme, hamur yoğurma ve düğme dikme gibi işler ince motor becerileri çalıştırır.
• Bu etkinliklerin öncelikli amacı el fonksiyonlarını geliştirmek ve korumaktır.
• Kas gücü kaybı, eklem sertliği ve koordinasyon azalmasına karşı seçilirler.
• Stres azalması ve sanatsal yön ikincil etkilerdir.
• Yaş evreleri, hizmet ve rekreasyon programlarının planlanmasında kullanılır.

Engel Grupları ve Sınıflandırmalar

• Zihinsel engelliliği anlatmak için uluslararası alanda entelektüel yetersizlik terimi yaygınlaşmıştır; zekâ geriliği damgalayıcı bulunur.
• Orta düzeyde zihinsel engelli bireyler yoğun ve sürekli destekle topluma uyum sağlayabilir.
• Görme sınıflandırması: normal görüş, düşük düzeyde görme özrü, yüksek düzeyde görme özrü, körlük. Orta düzey yoktur.
• Normal işitme -10 ile 15 dB arasıdır; 16-25 çok hafif, 26-40 hafif, 41-55 orta, 56-70 orta-ileri kayıptır.
• Bedensel engelliler rehabilitasyon, bakım, korunma ve danışmanlık hizmeti ister; konuşma terapisi doğrudan gereksinim değildir.

Engelli Sporu ve Haklar

• Special Olympics zihinsel engelli bireylerin spor yoluyla topluma katılımını hedefler; 1968'de ABD'de Eunice Kennedy Shriver öncülüğünde başlamıştır.
• Bedensel ve görme engelliler Paralimpik Oyunlarda, işitme engelliler Deaflympics'te yarışır.
• Engelli bireylere spor olanağı sağlayan adımlar sporun herkes için olduğu anlayışını yansıtır.
• Engelli Kişilerin Haklarına İlişkin Sözleşme 13 Aralık 2006'da BM Genel Kurulunca kabul edildi.
• Türkiye sözleşmeyi 2007'de imzaladı, 2009'da onayladı.

Kronik Hastalıklar ve Risk Faktörleri

• Korunmada en etkili yol, değiştirilebilir risk faktörlerine müdahaledir.
• DSÖ'nün dört temel davranışsal risk faktörü: tütün, zararlı alkol, sağlıksız beslenme ve fiziksel hareketsizlik. Uyku düzeni bu dörtlüde yoktur.
• İş yeri riskleri fiziksel, kimyasal, biyolojik, ergonomik ve psikososyal olarak ayrılır.
• Plastik kimyasal risk grubundadır; odun, bitki, cam ve taş bu grupta sayılmaz.

Sağlık ve Hareket Politikaları

• Türkiye tütün kontrolünde DSÖ'nün MPOWER önlemlerini uygular.
• Kapalı alan sigara yasağı ve bırakmak isteyenlere yardım (ALO 171, bırakma poliklinikleri) devlet politikasıdır.
• Bireyin zararları kendi çabasıyla öğrenmesi devletin tütün kontrol politikası sayılmaz.
• Fiziksel aktivite politikalarında çevre düzenlemeleri (yürüyüş yolu, bisiklet yolu, park, spor alanı) yer alır.
• 2013-2020 Küresel Eylem Planı obezite ve diyabetteki artışın durdurulmasını hedefler.

Uluslararası Kuruluşlar

• WHO, Türkçede DSÖ; 1948'de kurulmuş, merkezi Cenevre'dedir.
• UNICEF, BM Çocuklara Yardım Fonu'dur.
• UNESCO eğitim-bilim-kültür, ILO çalışma yaşamı, OECD ekonomik iş birliği, FAO gıda ve tarım alanındadır.

Kronolojik yaşlanma

Takvim yaşına dayanan yaşlanmadır; DSÖ başlangıcı 65 kabul eder.

Fizyolojik yaşlanma

Dış görünüşte ve organ işlevlerinde zamanla beliren değişimlerdir.

Biyolojik yaşlanma

Hücre ve doku düzeyindeki gerilemedir.

Kırılgan yaşlılık

85 yaş ve üzeri ileri yaşlılık evresidir.

Entelektüel yetersizlik

Zihinsel engelliliği damgalamadan anlatan uluslararası terimdir.

Special Olympics

Zihinsel engelli bireyleri spor yoluyla topluma katan uluslararası harekettir.

Paralimpik Oyunlar

Bedensel ve görme engellilerin yarıştığı organizasyondur.

Deaflympics

İşitme engellilerin yarıştığı organizasyondur.

MPOWER

DSÖ'nün tütün kontrolü önlemleri paketidir.

Herkes için spor

Sporun yaş, beden yapısı veya gelirle sınırlı olmadığı anlayışıdır.

Değiştirilebilir risk faktörü

Kronik hastalıklarda müdahale edilebilen davranışlardır: tütün, alkol, beslenme, hareketsizlik.

• Genç (65-74), orta (75-84) ve ileri (85+) yaşlılık aralıklarını karıştırma.
• Fizyolojik yaşlanma dış görünüş ve organ işlevi, biyolojik yaşlanma hücre ve doku düzeyidir.
• Paralimpik, Special Olympics ve Deaflympics hangi engel grubuna ait olduğuyla eşleştirilmelidir.
• Soru 'yer almaz' diyorsa listede olmayan seçeneği bul: kültürel yaşlanma, orta düzey görme özrü, uyku düzeni, yetenekli çocuklar.
• Orta düzey zihinsel engelde yoğun ve sürekli destek, hafif düzeyde ise daha bağımsız uyum vurgusu vardır.