AUZEF Dış Ticaret İşlemleri Iı Çıkmış Sorular

Ders, Türkiye'de dış ticaretin hukuki çerçevesini, ihracat rejimini, kullanılan belgeleri, teslim ve ödeme şekillerini, ilgili kurumları ve uluslararası kuruluşları ele alır. Amaç, bir ihracat işleminin başından gümrükte kapanışına kadar hangi kuralın, belgenin ve kurumun devreye girdiğini kavratmaktır.

Hukuki çerçeve ve yetkili kurumlar

• Dış ticaretin iskeletini Gümrük Kanunu (4458) ile ihracat ve ithalat rejimi kararları oluşturur.
• Döviz ve kambiyo işlemlerinin temel metni 32 Sayılı Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Karar'dır.
• İcra ve İflas Kanunu dış ticaret rejiminin dayanağı değildir.
• Tebliğleri yayımlayıp mevzuatı uygulayan kurum Ticaret Bakanlığıdır; Merkez Bankası kambiyonun parasal yönüyle ilgilenir.
• Gümrük idareleri beyannameyi tescil eder, muayene yapar ve işlem bitince kapatır.

İhracatın tanımı ve türleri

• İhracat, malın mevzuata uygun biçimde gümrük bölgesi dışına ya da serbest bölgelere çıkarılmasıdır; serbest bölgeye satış da ihracat sayılır.
• Fiili ihracat tarihi gümrük beyannamesinin kapandığı gündür; bedelin tahsili şart değildir.
• Teşvik ve bedel getirme süreleri kapanış tarihinden itibaren işler.
• Bedelsiz ihracatta numune, hediye, reklam malzemesi gibi karşılığında döviz beklenmeyen gönderimler yer alır.
• Transit ticarette mal Türkiye'ye girmeden üçüncü ülkeye satılır, kazanç döviz olarak gelir.
• Konsinyede mal satılmak üzere yurt dışı temsilciye gönderilir, bedel satıldıkça tahsil edilir.

İhraç mallarının sınıflandırılması

• Mallar serbest, ön izne bağlı ve yasak olmak üzere üç gruba ayrılır.
• Kültür ve tabiat varlıkları ile nesli tükenen türlerin ihracı yasaktır.
• Harp araç gereçleri, uyuşturucu içeren ürünler ve damızlık hayvanlar ön izne tabidir.
• Zorunlu standartlara uygunluk belgesini Türk Standardları Enstitüsü verir.
• Bitki ve veteriner sağlık sertifikalarını Tarım ve Orman Bakanlığı düzenler.

Ticari ve taşıma belgeleri

• Ticari fatura satışın yapıldığını gösterir, gümrük kıymetine esas olur ve beyannameye eklenir.
• Proforma fatura satış öncesi, bağlayıcı olmayan tekliftir; akreditif açılırken genellikle esas alınır.
• Çeki listesi brüt ve net ağırlığı, koli listesi paket adedi ve ölçüleri gösterir.
• Gözetim belgesi, malın miktar ve kalitesinin tarafsız bir firmaca saptandığını kanıtlar.
• Taşıma belgeleri: deniz konşimentosu, karayolu CMR, demiryolu CIM, havayolu hava konşimentosu.
• Yalnızca deniz konşimentosu malı temsil eden kıymetli evraktır ve ciro ile devredilir.

Menşe, dolaşım belgeleri ve ATA karnesi

• Menşe şahadetnamesi üretim ülkesini gösterir ve ticaret odalarınca onaylanır.
• A.TR, Türkiye-AB gümrük birliğinde sanayi ürünlerinin serbest dolaşımda olduğunu gösterir; menşe belgesi değildir.
• Tarım ve AKÇT ürünleri gümrük birliği dışındadır; bunlarda ve serbest ticaret anlaşmalı ülkelerde EUR.1 kullanılır.
• ATA karnesi fuar, numune, mesleki teçhizat gibi geçici ithalat ve ihracatta kullanılır; Türkiye'de TOBB verir.
• Ticaret ve sanayi odaları belge onayı ve fatura tasdiki yapar; ihracatçı birlikleri beyannameden önce kayıt ve onay verir.

Teslim şekilleri ve ödeme yöntemleri

• Incoterms 2010 on bir kuraldır ve E, F, C, D olarak dört gruba ayrılır; EXW tek E kuralıdır.
• EXW satıcıya en az, DDP en çok yükümlülük yükler; DDP'de ithalat vergilerini de satıcı öder.
• CFR ve CIF'te navlunu satıcı öder, risk mal gemiye yüklenince alıcıya geçer; CIF'te sigorta da vardır.
• FAS, FOB, CFR ve CIF yalnızca deniz ve iç su yolu taşımacılığında kullanılır.
• Akreditifte bankalar mala değil belgelerin koşullara ve UCP 600'e uygunluğuna bakar.
• Vesaik mukabilinde banka aracıdır, ödeme garantisi vermez; mal mukabili satıcı için en riskli yöntemdir.

Destekler ve ihracatçı örgütleri

• İhracatçı birlikleri kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşlarıdır; üst çatıları Türkiye İhracatçılar Meclisidir.
• Odaların üst kuruluşu TOBB'dur.
• Türk Eximbank ihracat kredisi, alacak sigortası ve garanti programları sunar.
• Dahilde işleme rejimi ihraç ürünü girdilerinin vergisiz ithaline imkân verir; taahhüt tutmazsa vergi cezayla alınır.
• Turquality, firmaların uluslararası marka olmasını hedefleyen destek programıdır.

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Ticaret Örgütü 1995'te GATT'ın yerine geçmiş, bağlayıcı uyuşmazlık çözümü getirmiştir.
• Ayrım gözetmeme ilkesi, en çok kayrılan ülke kuralı ile ulusal muamele ilkesinden oluşur.
• UNCTAD gelişmekte olan ülkelerin ticaret ve kalkınma sorunlarıyla ilgilenir.
• Milletlerarası Ticaret Odası özel sektör kuruluşudur; Incoterms ve UCP 600 yayınları uygulamada fiilen bağlayıcıdır.
• Armonize Sistem tarife pozisyonlarını Dünya Gümrük Örgütü yönetir.

Armonize Sistem

Mallara dünya genelinde ortak sınıflandırma kodu veren sistemdir; uygulanacak vergiyi belirler.

Konşimento

Deniz taşımasında düzenlenen, malı temsil eden ve ciro ile devredilebilen kıymetli evraktır.

CMR

Karayolu taşıma senedidir; taşıma sözleşmesini kanıtlar, kıymetli evrak değildir.

A.TR

Gümrük birliği kapsamındaki sanayi ürünlerinin serbest dolaşımda olduğunu gösteren belgedir.

EUR.1

Menşe esasına dayanan, tercihli tarifeden yararlanmayı sağlayan dolaşım sertifikasıdır.

ATA karnesi

Geçici ithalat ve ihracatta ülke bazında teminat ve beyannameyi ortadan kaldıran uluslararası gümrük belgesidir.

Proforma fatura

Satıştan önce sunulan, bağlayıcı olmayan fiyat ve koşul teklifidir.

Akreditif

Bankanın yalnızca belgelerin koşullara uygunluğunu denetlediği ödeme yöntemidir; kuralları UCP 600'dür.

Dahilde işleme rejimi

İhraç ürününün girdilerinin vergi ödenmeden ithal edilmesini sağlayan rejimdir.

Transit ticaret

Malın Türkiye gümrük bölgesine girmeden üçüncü ülkeye satılmasıdır.

Konsinye ihracat

Malın yurt dışı temsilciye satılmak üzere gönderilmesi, bedelin satıldıkça tahsil edilmesidir.

• A.TR serbest dolaşımı, EUR.1 ve menşe şahadetnamesi menşeyi gösterir; tarım ve AKÇT ürünlerinde A.TR değil EUR.1 gelir.
• Çeki listesi ağırlığı, koli listesi paket adedi ve ölçüleri gösterir; ikisi karıştırılmamalıdır.
• Konşimento taşıma belgesi olup ticari belge sayılmaz; CMR, CIM ve hava konşimentosu malı temsil etmez.
• En çok kayrılan ülke kuralı avantajı tüm üyelere yayar; ulusal muamele ithal malı yerli malla eşitler.
• Proforma fatura tekliftir, ticari fatura satışın kanıtıdır; ATA karnesini TOBB, tarife kodunu Dünya Gümrük Örgütü yönetir.