AUZEF Dış Ticarette Standardizasyon Çıkmış Sorular

Ders, dış ticarette ürünlerin standartlara ve teknik düzenlemelere uygunluğunun nasıl sağlandığını ve denetlendiğini anlatır. Standardizasyon kavramı, ilgili kurumlar, 4703 sayılı Kanun, TAREKS denetimi, CE işareti ve piyasa gözetimi başlıca konulardır.

Standardizasyon ve standart kavramı

• Standardizasyon bir süreçtir; standart ise bu sürecin sonunda ortaya çıkan dokümandır.
• Standart; uzlaşılmış, yetkili kuruluşça onaylanmış, ortak ve tekrarlanan kullanıma yönelik kurallar içerir.
• Üreticiye seri üretim, düşük birim maliyet ve düzenli kalite kontrol sağlar.
• Tüketiciye ürün karşılaştırma imkânı verir, can ve mal güvenliğini korur.
• Ülke ekonomisinde israfı önler, verimi artırır, dış ticaretteki teknik engelleri azaltır.
• Ölçme bilimi olan metroloji, standardizasyonun teknik dayanağıdır.

Standart ve teknik düzenleme ayrımı

• Türk standartları kural olarak isteğe bağlıdır; zorunluluk istisnadır.
• Standart, ilgili bakanlığın Resmi Gazete'de yayımladığı tebliğle zorunlu hale gelir.
• Zorunlu standarda aykırı ürünün üretimi ve satışı yasaktır; idari yaptırım uygulanır.
• Teknik düzenleme, ürün özelliklerini belirleyen ve uyulması zorunlu olan mevzuattır.
• Standart hazırlanırken ilgili tarafların katılımı ve uluslararası uyum esas alınır.

Kurumlar ve kuruluşlar

• Türk standartlarını hazırlama yetkisi yalnızca Türk Standardları Enstitüsündedir; kuruluşu 132 sayılı Kanuna dayanır.
• TSE ayrıca deney, muayene ve belgelendirme yapar.
• Akreditasyonu Türk Akreditasyon Kurumu yürütür; standart yazmaz.
• ISO genel alanlarda, IEC elektroteknik alanında uluslararası standart üretir.
• CEN ve CENELEC Avrupa ölçeğindeki standardizasyon kuruluşlarıdır.
• Dış ticarette uygunluk denetiminden Ticaret Bakanlığı sorumludur; sahada ürün denetmenleri çalışır.

4703 sayılı Kanun ve piyasa gözetimi

• Kanun, ürünlere ilişkin teknik mevzuatın hazırlanması ve uygulanmasını düzenler.
• Amaç, piyasaya sunulan ürünlerin güvenli ve teknik düzenlemeye uygun olmasıdır.
• Güvenli üründe mutlak risksizlik aranmaz; olağan kullanımda risk olmaması ya da kabul edilebilir risk yeterlidir.
• Üreticinin esas yükümlülüğü piyasaya yalnızca güvenli ürün sunmaktır.
• Dağıtıcı, tedarik zincirinde yer alır ama ürünün güvenlik özelliklerini etkilemez.
• Piyasa gözetimi, ürün piyasaya sunulduktan sonra yapılan kontroldür; güvenli olmayan ürün piyasadan çekilir.
• İdari para cezaları 4703 sayılı Kanunda düzenlenmiştir; hapis cezası yaptırımlar arasında değildir.

Uygunluk değerlendirme ve akreditasyon

• Uygunluk değerlendirmesi test, muayene ve belgelendirme yoluyla uygunluğun belirlenmesidir.
• Akreditasyon kuruluşun yeterliliğinin resmen kabulüdür; belgelendirme ürün veya sistemle ilgilidir.
• Onaylanmış kuruluş, yetkilendirilip Komisyona bildirilen uygunluk değerlendirme kuruluşudur.
• Onaylanmış kuruluşun katılımı, teknik düzenlemenin belirlediği riskli ürün gruplarında zorunludur.
• Kapsamdaki ürün için bu kuruluş numarası (kimlik kayıt numarası) CE işaretinin yanında gösterilir.

İşaretler ve belgeler

• TSE markası, ürünün ilgili Türk standardına uygunluğunu gösterir.
• TSEK markası, Türk standardı olmayan ürünlerde kalite uygunluğunu gösterir.
• CE işareti AB direktiflerinin temel şartlarına uyumu gösterir; kalite veya menşe işareti değildir.
• CE işaretini üretici iliştirir; üretici AT uygunluk beyanını ve teknik dosyayı hazırlar.
• AQAP Milli Savunma Bakanlığının, GMP ilaç üreticilerine Sağlık Bakanlığının verdiği kalite belgesidir.

TAREKS ve ihracat/ithalat denetimi

• TAREKS, Dış Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sistemidir; denetim elektronik ortamda ve risk analiziyle yapılır.
• Başvurular talepname ile yapılır; olumlu denetimde referans numarası verilir ve gümrük beyannamesine yazılır.
• İhracatta ticari kalite denetimi, yükleme sırasında mal yurt dışına çıkmadan yapılır.
• İthalatta denetim, mal serbest dolaşıma girmeden önce gümrükte yapılır; olumsuzsa ithale izin verilmez.
• Denetime tabi ürünler Resmi Gazete'deki tebliğlerle belirlenir.
• Fiili denetim muayene veya laboratuvar incelemesine sevktir; numuneler sonuç bildirilince en az 45 gün saklanır.
• Firma sınıflandırmasında A sınıfı tescilli markalı firmalardır; B sınıfında marka şartı aranmaz.
• TAREKS kullanıcı yetkileri firma tanımlaması iptal olunca veya vergi numarası değişince kendiliğinden iptal edilir; bireysel iptal azilname ister.

AB ile bildirim süreçleri

• Bilgi talebine yanıt için azami süre 15 iş günüdür.
• Teknik mevzuat taslağının yayımı, bildirimin Komisyona ulaşmasından itibaren 3 ay ertelenir.
• Bildirim usulünü belirleme yetkisi Dış Ticaret Müsteşarlığındadır; ilgili kuruluşlar sistemlere katılıp iş birliği yapar.
• Piyasa gözetimi koordinasyon kurulu her 4 ayın sonunda olağan toplanır.
• İtalyanca Dünya Ticaret Örgütünün resmi yazışma dillerinden değildir.

Standardizasyon

Ekonomik yarar amacıyla ilgili tarafların katılımıyla kurallar oluşturma ve uygulama sürecidir.

Teknik düzenleme

Ürün özelliklerini belirleyen, uyulması zorunlu mevzuattır.

Akreditasyon

Uygunluk değerlendirme kuruluşunun teknik yeterliliğinin resmen onaylanmasıdır.

Uygunluk değerlendirmesi

Ürünün teknik düzenleme veya standarda uygunluğunun test, muayene ve belgelendirmeyle belirlenmesidir.

Onaylanmış kuruluş

Görevlendirilip Komisyona bildirilen uygunluk değerlendirme kuruluşudur.

Güvenli ürün

Kullanım süresince olağan kullanımda risk taşımayan ya da kabul edilebilir risk taşıyan üründür.

Piyasa gözetimi ve denetimi

Ürün piyasaya sunulduktan sonra güvenliğinin ve mevzuata uygunluğunun kontrolüdür.

TAREKS

Dış ticaretteki uygunluk denetimlerini risk esasıyla elektronik yürüten sistemdir.

Ticari kalite denetimi

İhraç ürünlerinin teknik düzenlemelere uygunluğunun risk analiziyle denetlenmesidir.

CE işareti

Ürünün AB direktiflerindeki temel şartları karşıladığını ve AB/AEA'da serbest dolaşabileceğini gösterir.

Metroloji

Ölçme bilimidir; standardizasyonun teknik zeminini oluşturur.

• Standart ihtiyari, teknik düzenleme zorunludur; standart ancak Resmi Gazete'deki tebliğle zorunlu olur.
• Akreditasyon kuruluşa, belgelendirme ürün veya sisteme yöneliktir; bu ikisi karıştırılmamalıdır.
• TSE markası Türk standardına, TSEK markası standart bulunmayan ürünlerde kaliteye, CE işareti AB direktiflerine uyumu gösterir.
• Ticari kalite denetimi ihracatta yüklemeden önce, ithalat denetimi serbest dolaşımdan önce yapılır; piyasa gözetimi ise piyasaya sunulduktan sonradır.
• Her onaylanmış kuruluş bir uygunluk değerlendirme kuruluşudur, tersi doğru değildir.