AUZEF Dünya Bölgeleri: Avrupa Çıkmış Sorular

Ders, Avrupa'nın doğal yapısını (yer şekilleri, iklim, bitki örtüsü), nüfus ve yerleşme düzenini, tarım, sanayi, ulaşım ve turizm faaliyetlerini ile başlıca ülkelerin ekonomik özelliklerini ele alır.

Doğal yapı, iklim ve bitki örtüsü

• Kıtanın doğal sınırları Akdeniz, Atlas Okyanusu, Ural Dağları ve Karadeniz'dir; Ren kıta içinde akan bir nehirdir.
• Fizyografik olarak dört bölge vardır: Kuzeybatı Dağlık Bölge, Kuzey Avrupa Ovası, Merkezi Dağlar ve Platolar, Güney Dağlık Bölge.
• İtalyan, İber, İskandinav ve Balkan yarımadaları Avrupa'dadır; Arap Yarımadası değildir.
• Avrupa'da tundra, okyanus, Akdeniz ve karasal iklimler görülür; çöl iklimi ve yağmur ormanları yoktur.
• Okyanus iklimi Atlantik'e yakın ülkelerde (İngiltere, Hollanda, Belçika) etkilidir; Bulgaristan ve Macaristan gibi iç ülkelerde karasal özellikler baskındır.
• Alplerde Föhn sıcak ve kuru rüzgârdır. Maki bitkileri kocayemiş, laden, defne ve mantar meşesidir; kaktüs Amerika'ya özgüdür.
• Son buzul çağında buzullar Kuzey Avrupa Ovası'nı kaplayıp morenler bırakmış, Akdeniz Havzası'na inmemiştir.

Nüfus ve yerleşme

• Ilıman iklim, denizellik ve yeterli yağış yoğun nüfuslanmayı destekler; donmuş tundra toprakları yerleşmeyi sınırlar.
• Alçak bölgelerde nüfusu sanayi, verimli toprak ve elverişli iklim toplar; eğitim imkânı ikincil kalır.
• Mavi Muz kuşağı İngiltere'den başlayıp Belçika, Fransa, Almanya ve İtalya'yı kapsar; Bulgaristan ve Varna dışındadır.
• Kuzey Avrupa ve İskoçya yaylaları sert iklim ve engebe nedeniyle en seyrek nüfuslu yerlerdir.
• Nüfus artışını en çok Sanayi Devrimi etkilemiştir.
• Toplu köyler düz, tarıma elverişli ya da suyun kıt olduğu yerlerde görülür; engebeli ve sulak yerlerde dağınık yerleşme ortaya çıkar.

Tarım ve hayvancılık

• Tarım önce akarsu vadilerinde ve Akdeniz kıyılarında başlamıştır.
• Tarım yapısını demir saban, at kullanımı ve ürün rotasyonu değiştirmiştir.
• Fransa buğdayda öndedir, üretim Paris Havzası'nda yoğunlaşır; Romanya'da en çok mısır üretilir.
• Hollanda lale ve süs bitkileriyle çiçekçilikte, Danimarka mandıracılıkla öne çıkar.
• Ticari hayvancılık Merkezi, Batı ve Kuzey Avrupa'da gelişmiştir.
• Ukrayna, Almanya, Fransa ve Hollanda patateste önde; kahve Almanya'da yetişmez.

Sanayi ve ulaşım

• Sanayi Devrimi İngiltere'de başlamış, taş kömürü ve buhar makinesi bunu mümkün kılmıştır; ilk gelişme yeri Lancashire'dır.
• Dünyanın ilk demir yolu 1825'te Stockton ile Darlington arasında açılmış, başlangıçta kömür ve demir taşımıştır.
• Demir yolu güzergâhlarını çoğunlukla akarsu vadileri belirlemiştir; ağın merkezleri Berlin, Londra, Paris ve Viyana'dır.
• Manş Tüneli Fransa ile İngiltere'yi birbirine bağlar.
• Sanayi yer seçiminde hammadde, enerji, pazar, ulaşım ve işgücü etkilidir.
• Ruhr Havzası kömürle Almanya'nın sanayi merkezi olmuş; Almanya'da Saar, Saksonya ve Hamburg da sanayi bölgesidir.
• Kömür ve çelik kuşağı Ruhr, Charleroi, Silezya ve Saksonya üzerindedir; Napoli dışarıdadır.

Batı ve Güney Avrupa ülkeleri

• Almanya'nın mali merkezi Frankfurt'tur; Avrupa Merkez Bankası burada bulunur. Nüfusu ağırlıklı kentlidir.
• Fransa'nın sanayi bölgeleri arasında Paris vardır; limanları Marsilya, Le Havre, Bordeaux ve Nantes'tir. Hamburg ve Saksonya Fransa'da değildir.
• İngiltere'de GSYH ve istihdamda hizmetler sektörü başta gelir; Londra sanayisi kömüre değil ticaret ve finansa dayanır.
• Hollanda alçak ve düzdür, toprağının büyük kısmı deniz seviyesinin altındadır; gelişmiş çekirdek Amsterdam, Rotterdam ve Lahey'dir.
• Lüksemburg bankacılık ve finansta öne çıkar; denize kıyısı yoktur.
• İsviçre sanayisi hidroelektrik enerjiye ve usta işçiliğe dayanır.
• İtalya'da Milano finans ve sanayi merkezidir; Cenova çelik ve gemi inşasıyla öne çıkan limandır.
• Barselona Katalonya'nın başkenti, İspanya'nın büyük sanayi ve liman kentidir.

Kuzey ve Doğu Avrupa ülkeleri

• Kuzey Avrupa'da soğuk iklim, verimsiz podzol toprak ve tundra benzeri bitki örtüsü başlıca güçlüklerdir.
• İsveç, Kuzey Avrupa'da alan ve nüfusça en büyük ülkedir; Norveç'in başkenti ve en büyük kenti Oslo'dur.
• Finlandiya 'Göller ve Ormanlar Ülkesi'dir; kâğıt, selüloz ve kereste ihracatına dayanır.
• Bulgaristan'ın ana dağları kuzeyde Balkan, güneyde Rodop dağlarıdır.
• Norveç, Batı ve Merkezi Avrupa ekonomileri değil, Kuzey Avrupa (İskandinavya) grubundadır.
• Rotterdam, Hamburg, Marsilya ve Barselona büyük liman kentleridir.

Turizm

• Avrupa dünyada en çok turist alan kıtadır; Fransa Avrupa'da turizmi en gelişmiş ülkedir.
• İngiltere, İtalya, İspanya ve Fransa başlıca turizm merkezleridir; Romanya turizmde geridir.
• Akdeniz Havzası ziyaretçi sayısında ilk sıradadır; Almanlar da tatilde en çok buraya gider.
• Alpler hem kışın (kayak) hem yazın (yürüyüş, dağcılık) turizme açıktır; Riviera yaz deniz turizmi bölgesidir.
• Fransa'da turizm Paris, Fransız Rivierası, Alpler ve Akitanya'da yoğunlaşır.
• Polonya'da turizm Varşova, Krakow, Auschwitz ve Bieszczady dağlarında toplanır.

Mavi Muz

İngiltere'den İtalya'ya uzanan, yoğun nüfuslu ve sanayileşmiş Avrupa kentsel kuşağıdır.

Föhn

Alplerin kuzey yamaçlarından inerken ısınan ve kuruyan sıcak rüzgârdır.

Maki

Akdeniz iklim kuşağının çalılık bitki topluluğudur.

Polder

Hollanda'da denizden kazanılmış, deniz seviyesinin altındaki alçak arazidir.

Podzol

Kuzey Avrupa'da görülen verimsiz, asitli toprak tipidir.

Tundra

Soğuk, donmuş topraklı ve tarıma elverişsiz bitki örtüsü kuşağıdır.

Moren

Buzulların taşıyıp bıraktığı kırıntı birikintileridir.

Ürün rotasyonu

Aynı tarlada ürünlerin dönüşümlü ekilmesi yöntemidir.

Sanayi Devrimi

Buhar makinesi ve kömürle İngiltere'de başlayan, Avrupa'yı dönüştüren üretim değişimidir.

Dağınık yerleşme

Evlerin birbirinden uzak olduğu, engebeli ve sulak yerlerde görülen yerleşme düzenidir.

• Sıkça 'hangisi değildir' sorusu gelir; Avrupa dışı öğeleri (çöl, yağmur ormanı, kaktüs, Arap Yarımadası, Hawaii) eleyin.
• Aynı adlı yerlerin ülkesini karıştırmayın: Saksonya Almanya'da, Pire Yunanistan'da, Sicilya İtalya'da, Varna Bulgaristan'dadır.
• Londra sanayisi kömüre dayanmaz; İngiltere'nin ilk sanayisi kömür havzalarında doğmuştur.
• Kuzey Avrupa ülkelerini (Norveç, İsveç, Finlandiya) Batı Avrupa ekonomik güçleriyle karıştırmayın.
• Sorularda ülke-ürün eşleşmeleri sık çıkar: Fransa buğday, Romanya mısır, Hollanda çiçek, Danimarka mandıra.