AUZEF Evde Yaşlı Bakım Hizmetleri Çıkmış Sorular

Ders, yaşlanmanın biyolojik ve toplumsal yönlerini, yaşlıların evde bakımının amaç, kapsam ve uygulamalarını, bu alandaki yasal ve kurumsal çerçeveyi ele alır. Bağımsızlığı destekleyen, bakım verenle sağlık ekibinin birlikte yürüttüğü bir hizmet anlayışı öne çıkar.

Yaşlanma ve nüfus yaşlanması

• Yaşlanma; bedensel, ruhsal ve toplumsal gerileme, sistem işlevlerinde azalma, çevreye uyum ve strese yanıtta düşüşle seyreden biyolojik süreçtir.
• Homeostatik denetim yaşlılıkta yükselmez, zayıflar.
• Genel nüfusta 65 yaş ve üzerinin payının artmasına nüfus yaşlanması denir.
• Yaşam süresinin uzaması ve doğumların azalması bu olguyu tetikler.

Evde bakımın amacı ve özellikleri

• Evde bakım, yaşlının alışık olduğu ortamda bağımsız yaşamasını destekler.
• Hastane doluluğu ve maliyetler azalır, yaşam kalitesi yükselir.
• Bakımın büyük kısmını aile üyeleri ve yakınlar üstlenir; bakım yalnızca sağlık çalışanlarınca verilmez.
• Bağımsızlığı azaltmak veya yalnızlaştırmak hizmetin kapsamı dışındadır.
• Otonomi, bireyin kendi yaşamıyla ilgili karar verebilmesidir; ağır bilişsel yıkım yoksa azaltılmaz.

Tarihçe, mevzuat ve kurumlar

• İkinci Dünya Savaşı'nda personelin cepheye gitmesi ve ekonomik sıkıntılar evde bakımı yaygınlaştırmıştır; psikolojik neden sayılmaz.
• 2828 sayılı Kanun 1983'te yürürlüğe girmiş, sosyal hizmetlerin temelini oluşturmuştur.
• Evde Bakım Hizmetleri Sunumu Hakkında Yönetmelik 2005'te yayımlanmıştır.
• Sosyal boyutu (barınma, maaş) Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, tıbbi bakım ve izlemeyi Sağlık Bakanlığı yürütür.
• Türkiye'de Yaşlıların Durumu ve Yaşlanma Ulusal Eylem Planı, Madrid Yaşlanma 2002 ilkelerine uyum için hazırlanmıştır.
• Kalite yönetimi için kaynak SKS Evde Sağlık Rehberi'dir; belediyelerde Büyükşehir Belediyeleri Özürlü Hizmet Birimleri Yönetmeliği geçerlidir.

Günlük bakım: hijyen, beslenme, hareket

• Günlük hijyen: vücut temizliği, ağız-diş bakımı, tuvalet hijyeni, saç-sakal bakımı.
• Deri bütünlüğünün korunması günlük bir işlem değil, ulaşılmak istenen genel hedeftir.
• Beslenmede az ve sık öğün esastır; ağır, yağlı yemeklerin tek öğünde yedirilmesi yanlıştır.
• Düzenli egzersiz sarkopeniyi önler, eklem hareketini korur ve bağımsızlığı artırır.
• Hareketsizlik bağımlılığa ve yatak yaralarına yol açar.

Sık sağlık sorunları ve bakım uygulamaları

• Osteoporoz kemiği gözenekli ve kırılgan yapar; özellikle menopoz sonrası kadınlarda görülür, kırık riskini artırır.
• Solunum bakımında derin solunum-öksürük egzersizleri, oksijenlenme izlemi ve aşılama yer alır; aktiviteyi azaltmak yanlıştır.
• Yatalak yaşlıda salgı birikimi sonucu en sık pnömoni gelişir; pozisyon sık değiştirilmelidir.
• Basınç ülserinde boşluk oluşan bölgeler (diz altı, topuk, bel) yastıkla desteklenir, pozisyon yaklaşık 2 saatte bir değiştirilir.
• Tedaviye uyum (kompliyans), ilaçların doğru doz ve zamanda eksiksiz kullanılmasıdır.

İletişim ve psikolojik süreçler

• Alzheimer ve ileri demansta göz teması kurulup kısa, açık, sade cümlelerle konuşulur.
• Sürekli düzeltmek veya karmaşık seçenekler sunmak hastada öfke ve kaygı yaratır.
• Kübler-Ross evreleri: inkâr, öfke, pazarlık, depresyon, kabullenme.
• Sosyal içe çekilme bu modelde adıyla yer almaz.

Evde bakım hizmetleri

Yaşlanma gibi nedenlerle yaşam kalitesinin düşmesini önleyen temizlik, beslenme, hijyen ve tıbbi desteği kapsayan geniş hizmet kavramı.

Evde sağlık hizmetleri

Evde kan alma, yara bakımı, muayene gibi tıbbi bakım ve izlemeyi içeren, evde bakımın sağlık boyutu.

Nüfus yaşlanması

65 yaş ve üzerindekilerin toplam nüfustaki oranının artması.

Osteoporoz

Kemik kütlesinin azalıp dokunun bozulduğu, kırık riskini yükselten kemik erimesi.

Sarkopeni

Yaşlılıkta görülen kas kaybı; düzenli egzersizle önlenir.

Otonomi

Bireyin kendi yaşamına ilişkin kararları özgürce alıp uygulayabilmesi.

Tedaviye uyum (kompliyans)

Hastanın hekimin önerdiği ilaç düzenini doz ve saat açısından aksatmadan uygulaması.

Pnömoni

Yatalak yaşlılarda salgı birikimiyle gelişen, yaşamı tehdit edebilen zatürre.

Basınç ülseri

Yatağa bağımlı hastalarda kemik çıkıntılarına uzun süre binen basınçla oluşan yatak yarası.

SKS Evde Sağlık Rehberi

Evde sağlık hizmetlerinin kalite yönetimini kapsayan Sağlık Bakanlığı kaynağı.

• Evde bakım hizmetleri geniş kavramdır; evde sağlık hizmetleri onun tıbbi kısmıdır.
• Sosyal boyut Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'na, tıbbi bakım Sağlık Bakanlığı'na aittir.
• 'Değildir/dışında kalır' sorularında bağımsızlığı azaltan, aktiviteyi kısıtlayan veya otonomiyi azaltan seçenekler yanlış cevaptır.
• Yıllar: 2828 sayılı Kanun 1983, evde bakım yönetmeliği 2005; Kübler-Ross'ta kabullenme vardır, sosyal içe çekilme yoktur.