AUZEF Göç, Toplum, Siyaset Çıkmış Sorular

Ders, uluslararası göçün türlerini, tarihsel dalgalarını, açıklayıcı kuramlarını, mekân ile göçmenlik ilişkisini ve mültecilere yönelik uluslararası kurumları ile hukuki çerçeveyi ele alır. Ayrıca göçmenlerin toplumla bütünleşme biçimleri ve devlet politikaları işlenir.

Göç türleri ve uyum biçimleri

• Düzensiz göç, giriş, kalış veya çalışma kurallarına aykırı biçimde gerçekleşen harekettir.
• Asimilasyonda göçmen grup kendi dil ve kültürünü yitirip baskın kültürde erir.
• Entegrasyonda göçmenler kimliklerini korur, ev sahibi toplumun kurumlarına eşit biçimde katılır.
• Entegrasyon karşılıklı bir uyum sürecidir; asimilasyon ise tek yönlü bir erimedir.

Tarihsel göç hareketleri

• Türk-Yunan nüfus mübadelesi 1923'te Lozan'a bağlı olarak yapılmıştır; II. Dünya Savaşı dönemine ait değildir.
• Soğuk Savaş döneminde Doğu Bloku'ndan Batı'ya kaçışlar ve siyasal sığınma hakkı göçün ana dinamiğiydi.
• 20. ve 21. yüzyılda gelişmiş Kuzey ülkelerine göçün nedenleri ekonomik eşitsizlik, savaşlar, küreselleşme ve teknolojik gelişmelerdir.
• Kuruluşların göçmen haklarına duyarsız kalması göçün nedeni sayılmaz.

Klasik ve yapısal göç kuramları

• Ravenstein 1885 tarihli Göç Kanunları ile modern göç araştırmalarının öncüsüdür.
• Ravenstein'a göre göç kırsaldan sanayi ve ticaret kentlerine akar; yayılma kaynak yerde, soğurma varış yerinde işler.
• Bölünmüş Emek Piyasası Kuramı işgücü piyasasının homojen olmadığını söyler.
• Bu kurama göre etnik gruplar kendilerine atfedilen özelliklerle düşük ücretli ikincil sektörlerde yoğunlaşır.

Göçün kendini sürdürmesi ve ağlar

• Kümülatif Nedensellik Kuramı Myrdal'a dayanır, Massey ve arkadaşlarınca geliştirilmiştir; temelinde Meksika-ABD göçü vardır.
• Bu kurama göre göç bir kez başlayınca kendini besleyen bir döngüye dönüşür.
• Ağlar Kuramı göçü aile, arkadaş ve hemşehri bağları üzerinden, yani mikro ve mezo düzeyde açıklar.
• Ağlar Kuramı göçü yalnızca bireysel ekonomik karar ya da yapısal zorunluluk olarak görmez.

Mekân ve göçmenlik

• Henri Lefebvre mekânı fiziki alan olarak değil, toplumsal ilişkilerle üretilen bir şey olarak görür.
• Lefebvre'e göre mekân hem toplumsal ilişkilerce biçimlenir hem de bu ilişkileri yeniden üretir.
• Georg Simmel'in Yabancı makalesi mekân ve toplumsal mesafeyi çözümleyerek Chicago ekolünü etkilemiştir.
• Devletler sınır güvenliği, vize, vatandaşlık ve mültecilik politikalarıyla göçmenin mekân deneyimini belirler; bilim politikaları bunlardan değildir.

Mülteciler ve uluslararası kurumlar

• Mülteci statüsünün temel hukuki dayanağı 1951 tarihli Cenevre Sözleşmesi'dir.
• UNHCR 14 Aralık 1950'de, savaş sonrası yurtsuz kalanların sorunları için kurulmuştur.
• UNHCR mültecileri korur ve çözüm arar; düzensiz göçmenler doğrudan görev alanına girmez.
• BM İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi'nin 2. maddesi ayrımcılığı yasaklar.
• Uluslararası Göç Örgütü'nün İngilizce kısaltması IOM'dur.

Türkiye'nin göç rejimi

• Türkiye göç rejimini 2013'te YUKK ile yeniledi.
• Bunun başlıca nedeni, Suriye krizi sonrası yoğun sığınmacı ve transit göçmen baskısıdır.

Düzensiz göç

Yasal giriş, kalış veya çalışma kurallarına aykırı biçimde bir ülkeye girme, orada kalma ya da çalışma durumudur.

Asimilasyon

Azınlık ya da göçmen grubun kendi kimliğini yitirerek çoğunluk kültüründe erimesidir.

Entegrasyon

Kimliğini koruyan göçmenlerin toplumun kurumlarına eşit biçimde katıldığı karşılıklı uyumdur.

Kümülatif Nedensellik

Göçün başladıktan sonra kendi kendini besleyip sürdürdüğünü savunan kuramdır.

Ağlar Kuramı

Göçü sosyal bağlar, yani aile, arkadaş ve hemşehri ilişkileri üzerinden açıklar.

Bölünmüş Emek Piyasası

İşgücü piyasasının bölümlü olduğunu ve etnik grupların ikincil sektörde yoğunlaştığını öne süren kuramdır.

Yayılma ve soğurma

Ravenstein modelinde göç veren yerdeki süreç yayılma, göç alan yerdeki süreç soğurmadır.

Mekânın üretimi

Mekânın toplumsal ilişkilerle üretildiğini ve bu ilişkileri yeniden ürettiğini anlatan Lefebvre yaklaşımıdır.

Siyasal sığınma

Soğuk Savaş'ta Doğu'dan kaçanlara Batı ülkelerinin tanıdığı koruma hakkıdır.

UNHCR

BM Mülteciler Yüksek Komiserliği; mültecileri korumak ve sorunlarına çözüm bulmak için kurulmuştur.

IOM

Uluslararası Göç Örgütü'nün İngilizce adının kısaltmasıdır.

• Asimilasyon ile entegrasyon karıştırılmamalı: biri kimlik kaybı, diğeri kimliği koruyarak katılımdır.
• Myrdal ve Massey Kümülatif Nedensellik ile, Ravenstein yayılma ve soğurma ile eşleştirilmelidir.
• Türk-Yunan mübadelesi II. Dünya Savaşı değil, 1923 Lozan ile ilişkilidir.
• UNHCR mülteciler içindir; düzensiz göçmenler doğrudan görev alanında değildir.
• Mekân sorularında Lefebvre toplumsal üretim, Simmel Chicago ekolü ve toplumsal mesafe ile bağlanır.